Link açıqlığı

BLOGLAR

Bazar 19 noyabr 2017

Çar merameti

Umerov ve Çiygoz azatlıqta – şok etken bir yañılıq. Beklenmegen qarardan ziyade ve, elbette, yalıñız olarnı şahsen tanığanlar içün degil de, biñlerce qırımlı içün pek quvançlı bir haber: meger rusiyeli cezalandırma maşnası keri de adım atabile eken. Amma aynı zamanda şaşamız ve o...

Ve o, Rusiye yıllarnen apishanede yatmağa mahküm etilgen bir insannı ne qadar qolaylıqnen azat etebile eken, dep tüşünesiñ. Aynı zamanda, oturtması da mümkün.

Qırımlı siyasiy mabüslarnı uçaqqa mindirip,olar andan Kyivge uçacağını bile turıp, Türkiyege yollaylâr. Şpion filminden alınğan süjet. Böyle bir areketniñ normal uquq saasınen asla birleşken tarafı yoq. Sıra Sentsovqa barıp yetse, belki de onıñ qaçmasına fursat berilir de, ondan soñ essiz alda o Vilnüske ketirilir. Eger Putin frau Merkelnen biraz barışmağa istese, tabi.

Lâqayd olğanlarğa, esirlerni satın alaraq, Putinnen bazarlıq yapmaq mümkün olğanını añlamağa fursat berile

Endiden soñ rusiyeli propagandacılar öz seyircilerine böyle qıyın, lâkin fevqulade bir yol vastasınen Putin Suriyedeki ğalebelerini sabitler, Moskva-İstanbul bağını küçlendirir, Türkiye-NATO munasebetleri arasına şına qaqar ve asılında böyle bir areketniñ maqsadı, Aksönovqa öz yerini bilip otursın degen mananı taşımaqtadır dep añlatmağa başlarlar. İşte böyleliknen olar, Qırım ve Rusiye tatarofoblarına kelip toqunğan can ağırtuv duyğularını içlerine kömgen olurlar.

Lâkin diger közeticiler Putin büyük bir yengillik ve atta, memnüniyetlik ile Rusiye qanun ve kodekslerine ayağını silgenine şaat olurlar. Bu dünya cemaatçılığı içün yapıla, çünki rusiyelilerniñ özüne bu iç bir şekilde tesir etmez. Qırımtatarlarınıñ mahkemelerini taqip etken ğarp ükümetleri içün ise – bam-başqa mesele. İlk başta olar nasıl etip te, daa işğal etilmegen Qırımda başqa devletniñ vatandaşlarını televizion efirinde aytqan bitaraf mulâazaları içün mahküm etip, apiske alınması mümkün olğanına şaşqan ediler. Şimdi ise, bunı qolaylıqnen nasıl tüzetmek mümkün olacağına qıymet kesecekler.

Yani lâqayd olğanlarğa, esirler ve qullarnı satın alaraq, Putinnen bazarlıq yapmaq mümkün olğanını añlamağa fursat berile.

Yan Sinitsın, qırımlı jurnalist

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.

Rusiyeli kanallar çökmekte olğan Avropa ve Amerika, Ukrainada da aman-aman kollaps başlaycağı, İŞİDten (İGİL) kelgen telüke aqqında ikâye etip oturğa arada, Qırım sakinleriniñ buz dolaflarındaki vaziyet, ketken sayın fenalaşmaqta. Aynı zamanda olarnıñ yüregini de kün sayın acınıqlı alda.

Qırım sakinleri özlerini aldatılğan dep is ete. 2014 senesi – ukrain fiyatları olğan vaqıtta – 12-15 biñlik aylıqlar olar içün pek yüksek dep körüne edi. Lâkin artıq üç yıl keçken soñ, bu aylıq – yoqsulluqnı añdıra. Onı kimse kötermek niyetinde de degil. Amma fiyatlar ep artıp otura.

Rusiyeliler de özüni aldatılğan dep saya. Olarğa «krımnaş»nı (Qırım bizim oldı) – ğayrıdan doğğan imperiya timsali kibi tutturıp qoydılar amma, aslında impariya, hususan, iqtisadiy olaraq küçsüz olğanı ortağa çıqtı.

Oktâbr ayında faqırlıqqa qarşı bütün Rusiye boyunca keçken mitingler, Navalnıynıñ PR kampaniyası degil de, 2013 senesinen qıyaslanğanında (eñ adiy esaplarğa köre) rusiyelilerniñ ayat seviyesi aman-aman eki qattan ziyade tüşkenini köstergen ezici bir kerçek edi. Yazıq ki, Rusiyede başlağan bütün menfiy esnaslar, artıq Qırım sakinlerine de tesir etip başladı.

Yaqında Qırım köyleriniñ birindeki mektepte ocapçe olıp çalışqan bir soyumnen laf ettim. Şok ve açuvınıñ sıñırı yoq. Pek az olğan oca aylıqlarını az olsa da uyğun bir derecege ketirgen rağbetlendirici tölevler, ketken sayın ep kesilmekte. Eninde-soñunda, olarğa bu tölevler mektep fondından tölenecegi aqqında haber etkenler, bu ise kapikler tölenecek degen manağa kele. Ondan da ğayrı, staj ve ocalıq kategoriyası içün qoşulacaq koeffitsiyentler endiden soñ keçirilgen dersler içün degil de, berilgen aylıqqa köre esaplanacaq eken. Yani, ocalarnıñ real aylığı artacağı yerine, ep tüşmekte. Ancaq talaplar daa ziyade arta. Plan ve esabat yazmaqtan başını köteralmağanından, balalarnen oğraşmağa vaqıt qalmay, dep ayta. Lâkin eñ deşet şey daa ögde. Aytqanlarına köre, 2018 sensinden başlap Qırımnıñ bütün mekteplerinde talebe sayısına köre aylıq tölenecek eken. Rusiyeniñ bu şekildeki yañılığı ocalarnı tamamile faqırlaştırır, çünkü köyde oquğan talebe sayısı pek az. Zaten mekteplerniñ bu şekilde ayaqta qalması da küç olur. Akimiyet ise bunı pek begenir, çünki muvafaqiyetli optimizatsiya yapıldı dep, esabat berir!

Elimizge Qırımnıñ bir rayon memuriyetinen qonuşma fursatı da keçti. O da, memnün degil. Al-azırda çalışqan soylarına para yetişmey turğanda yañı bala bağçası qurmağa ne mana bar, dep ayta. Bücetni «tübü tamırınen kesip alalar». Yerli memuriyetlerniñ bir derdi bar– bücet esabındakilerniñ aylığını ödemek içün, qaydan para tapmaqnı qasevet eteler. İşte bu sebepten de, toqtamayıp iş adamlarnı teşkerip, olarğa yüksek cezalar yazalar – para bir yerden temin etilecek ya!

Qırım memurları iqtisadiyatnı ileriletmek yolunen para qazanmağa bilmegenleri, kederli bir al, ebet. Onı da nasıl becersinler, mında idarecilik vazifesine tayin etüv printsipi soy-sop ve dostluq üzerine qurulğan.

Al-azırda Rusiyede olıp keçkenlerniñ epsi, maña SSCB soñki yıllarını hatırlata. O zamanlardaki «perestrpoyka» eyforiyası bütün ealini sarıp alğan edi, ancaq ondan soñ, faqırlıq ve yoqsullıq dalğası er kesni yıqıp taşladı. Artından devlet de dağılıp, dünyanıñ siyasiy haritasından ğayıp olıp ketti.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (havfsızlıq maqsadınen muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG