Link açıqlığı

BLOGLAR

Salı 16 yanvar 2018

Calendar
2018 2017 2016 2015
yanvar fevral mart aprel may iyün iyül avgust sentâbr oktâbr noyabr dekabr
yanvar 2018
Bzt Sal Çrş Cmq Cum Cmt Baz
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
Aqmescit, 2014 senesi dekabr ayı. Nümünelik fotosuret

Rusiye Qırımnı zorbalıqnen özüne qoşqanına dört yıl tolacağına yaqın işğalci akimiyet repressiyalarnıñ yañı basamağına keçmege azırlanğanğa oşay. Yarımadada ukrain vatandaşlıq cemiyetiniñ darma-dağın etilüvi umumen 2014 senesi yekünlendi, artıq küç idaresi hadimleriniñ fokusına qırımtatarlar ilindi. Meclisni qayırmağa fırsat tapılmadı: Qurultaynıñ icra organı «firqanıñ qasnaq qayışına» çevirilmege istemedi, ve böyleliknen özüne qanunsız yerleşüv bileti kestirgen olıp çıqtı. Ekstremizmde qabaatlav ve Rusiye mahkemesi tarafından resmiy yasaq çoq bekletmedi. «26 fevral işi» ve 2106-2017 seneleri memurlarnıñ regional KHV muhtariyet qalımtılarına doğrultılğan ücümleri işbu bu çizginiñ devamı oldı. Eger siz, rus eksperimentinen küydürilgen Qırım tarlasında profilaktika maqsadınen «basılacaq» kimse qalmadı dep belleseñiz, demek ki siz, işğalci psihologiyasınıñ hususiyetlerinden iç bir şey añlamaysıñız, demektir.

Men özümden pay biçem ve Ukraina tarafdarı olğan bir közetici Qırımdaki vaqialarğa telükesiz bir mesafeden baqqanda, haber şeritini oqur eken, ilk daqqalardan başlap onı sarğan küçlü duyğu – ğadap duğusı olğanını köre. Küçsüz açuv duyğusı. Biraz vaqıt keçken soñ, onıñ yerine telâş, ondan soñ, adet-üzre, bütünlery harap etken bir al kele. Közleriñni ekrandan çekip, başıñdaki o çılğın vaqialar qarışıqlığını bir tertipke ketirmege areket etesiñ. Külünecek bir qabaatlav sebebinden Rusiye apishanelerine atılğan oğul ve astma hastası baba Degermencilerni hatırlaysıñ. Siyasiy ömür merkezinden uzaq bir köydeki eviniñ üstüne ukrain bayrağını kötermege cesaret etkeni içün, evine silâ taşlap, mahkemeden mahkemege süründirilgen Vladimir Baluhnı hatırlaysıñ. Eninde-soñunda Veciye Kaşkanı hatırlaysıñ. Vaqtı zamanında büyük ve küçlü Sovetler Birligi üzerinde maneviy ğalebe qazanğan nazik ve alçaq boylu qırımtatar qadını bile, Aqmescitniñ bir kafesinde FSB keçirgen hususiy operatysiyası vaqtında stressni baş etalmay. O, 84 yaşında eken hastahanege alıp ketilgen vaqıtta vefat ete.

Duşmanlarımız hususan yalancı çaresizlik duyğumıznen oynaylâr

​Adalet aqqında doğma ğayeleri uyuşıp qalmağan ve tendirist olğan er bir insan böyle şaraitte özünden terrorğa qarşı ne yapabilirim, dep sorar. Ancaq cevabı artıq belli: muvaqqat işğal etilgen Qırımdaki vaziyetke tesir etmek pek qıyın. Sen gönülli olaraq ATOğa bararaq, dört yıl evelsi Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir qısmını sarıp alğan gangrenanıñ cayılmasını toqtatmaq içün öz isseñni qoşabilirsiñ. Media ve ictimaiy ağlarda yarımadadaki repressiyalar aqqında malümat darqatıp, insanlarğa olıp keçken vaqialar aqqında kerçek şeylerni bildirerek, birleşken Ğarp sanktsiyalar vastasınen Moskvadaki rejimni «sıqıştırıp» bitirecegine işanıp oturabilesiñ. Namuslı emek, Ukrainanıñ faydasına muim ictimaiy ve iqtisadiy leyhalarnıñ amelge keçirilecegini köz ögünde bulundıraraq, küçlü ve muvafaqiyetli bir devlet qurulması da – yahşı bir çıqış noqtasıdır. Ancaq bir şeyni tanımalı: işte hususan şimdi, aslında bularnıñ iç birisi ilhaq etilgen Qırımdaki Ukraina vatandaşlarınıñ vaziyetini qolaylâştırmay.

Duşmanlarımız hususan yalancı çaresizlik duyğumıznen oynaylâr. Ukraina ve Rusiye arasındaki açuv cenkinde soñkisi tarafından manasız ve zalım terrornıñ devam ettirilmesi, eñ passionar ukrain cemiyetine ait eñ ihtiraslı qısmınıñ pessimizm ve küskünlikke tayıp tüşmesi maqsadınen yapılmaqta. Bu cenk ne qadar çoq devam etse, eki tarafnıñ da qaviyligi o qadar eksilip bara, amma bügün de-bügün bizim energiyağa pek muhtacmız.Añlı olaraq Qırım mevzusındaki faallerden uzaqlaşıp, olarnı unutaraq, ekseriyetniñ, «artıq ömürlük keri qaytmaz» degen fikrini qabul etken tarzda areket etmek – sıñırnıñ diger tarafında büyük geosiyasiy spektakl rejissörlarınıñ elde etmege istegen effektiniñ, işte bir tamam özüdir.

Uquq imayecileri bir daa çañ qaqalar – artıq bunen birisini ayrette qaldırmaq qıyın. Halqara Human Rights Watch ağı 2017 senesi azırlağan esabatı, yarımadada qırımtatarlar misli olmağan siyasiy basqıqa oğrağanlarına işaret etmekte. FSB tarafından hırsızlanğan Zoporijyalı meydan iştirakçisi Yevgeniy Panovnıñ ağası İgor Kotelyanetsniñ bergen malümatına köre, keçken yılnıñ özünde bile Rusiyede tutulğan ukrain reineleriniñ sayısı onlarnen kişige artqan.

Ukrain memur ve diplomatlarına alçaq dereceli daimiy bir basqı yapılğanı – qıta qısmındaki «Qırım lobbisiniñ» elinde olğan semereli yekâne bir vasta

«​Bizim Kreml siyasiy mabüsleriniñ aqrabalarını toplağan birleşmemiz bar ve bizler öz statistikamıznı yürsetemiz. Soñki yıl devamında mabüslerniñ sayısı 40qa yaqın edi, şimdi ise, azat etilgen Meclis liderleri esapqa alınsa bile, 60qa çıqtı. Afsus ki, Ukraina devleti tarafından yardım kösterile demege sıra tüşmey. Bizim buña beñzer problemalarnı çezecek bir devlet qurulışımız yoq. Siyasiy mabüsler, kerçekten de yardım kösterilgen arbiy esirler, aynı insanlar olmağanını ayrıca qayd etmege isteyim. Şimdilik ne MİD, ne de devletniñ diger struktuıraları siyasiy mabüsler içün bir şey yapmağa mecbur degil, şimdi bu göñülli bir yardım sayıla»​.

Vaziyetni zorlaştırğan mesele de şudır ki, pek yavaş ilerilegen islâatlar ve ketken sayın maalliy hoşnutsızlıqlarnıñ patlamasına sebep olğan içerdeki qarma-qarışıqlıqlar, resmiy Kyivniñ Qırımğa çoq diqqat ayırıp olamağanını açıq-aydın köstermekte. İlhaq etilgen ilk topraqlarnen bağlı devletniñ birinci şahısları ve Twitterde Milliy MİDniñ derc etken mevzuları, bazen ritual bir şekilde yapıla. Buña baqmadan, ukrain memur ve diplomatlarına alçaq dereceli daimiy bir basqı yapılğanı -qıta qısmındaki «Qırım lobbisiniñ» elinde olğan semereli yekâne bir vastadır. Ğalebeler yoq degil: iç olmağanda 2016 senesi Rusiye «adaletiniñ» pancasından azat etilgen Gennadiy Afanasyev ve keçken yılnıñ eñ quvançlı haberlerinden biri olğan – işğal yerlerinde mahküm etilgen Ahtem Çiygoz ve İlmi Umerovnıñ Ukrainağa teslim etilmesidir.

Maksim Osadçuk, qırımlı, siyasetşınas

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.

Rusiye prezidenti Vladimir Putin er yıl keçken yekünlev matbuat konferentsiyası vaqtında, Moskva, 2017 senesi dekabrniñ 14-di

Vladimir Putinniñ prezident maqamında daa bir müddet oturmaq içün küreşkeni yañılıq olmadı. Rusiyede «mustaqil demokratiya» nasıl çalışqanı bilgen soñ, şimdiden: rusiyeliler daa 6 yıl Putin rejiminde yaşamağa mecbur qalacaqları belli.

Bu yañı-eski kerçek ayatta Ukraina içün neler deñişebile? Pek yahşı olğan taqdirde bile – iç bir şey. 2014 senesi ilhaq etilgen Qırımnı tantanalı şekilde kimse qaytarıp oturmaz, ancaq «halq cumhuriyetlerini» israrnen ve özlerine uyğun kelgen şartlarda keri tıqıştırmağa areket eterler. Hucur tarafı şu ki, cenkniñ dördünci yılı arfesinde bile, ukrainlerniñ ekseriyeti Rusiye içün Qırım ve Donbassnıñ nasıl bir geosiyasiy ve mefküreviy emiyet taşığanını añlap olamaylâr.

İmperiya içün eñ sancılı iş – tacnıñ eñ büyük incisini almaqtan ibaret. Er bir cemaat tendirist vucudı böyle bir ameliyatqa dayanıp olamaz (Ekinci dünya cenkinden soñ Frenkistan ve Büyük Britaniyanı dramatik tecribesini bir hatırlañız). Şovinizm ve militarizm mantarınen zeerlenip, iqtisadiy vaziyetniñ fenalaşmasına doğru yol alğan devlet aqqında bir şey aytmağa sıra kelemi? Öz elitaları sebebinden halqara tecritke (izolâtsiya) oğrağan Rusiye, karantinniñ daa bir alâmetidir.

Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlağan şeylerine qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer

Qaranlıq dağlar eteginde kiyikleşken Gollumdan altın yüzükni tutıp alğan Bilbo Baggins, birincisiniñ delirip ölmesine sebep ola. Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlanğan şeylerini qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer. Rejimniñ qanuniyligini teminlegen esas kefalet olıp hızmet etken artefakt aynı zamanda onıñ Ahilles tobuğı ola – işte bu meselede Putin ve Qırımnı biri-birinden ayırmaq imkânsız. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bunı pek yahşı añlay. Kreml tarafından tayinlengen işğal altundaki yarımadanıñ «reberi» Sergey Aksönov şorbacısınıñ namzet olaraq kösterilgenine şöyle dey:

«Prezident Qırımnı cenkten qurtardı, yüz biñlernen Qırım sakinini ölümden qurtardı. Yarımdada Vladimir Vladimiroviçke soñ derecede qol tutula. Putin daima halqnen beraber. O – tarihiy şahıs».

Diktatura ve onıñ çanaqyalarları propagandağa bu derece diqqat ayırğanı boşuna degil: ictimaiy-iqtisadiy inqiraznen kübrelengen cemaatçılıq fikriniñ toprağına atılğan şübe urluğı, beklenmegen neticeler kösterebile. Putin ğalibiyet qalip kibi öz namzetini köstergen künlerge, Moskvada «Artdofest» festivali çerçivesinde kösterilecek bir qaç film numayışı lâğu etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev, ayrıca Donetsk ve Lugansktaki vaqialarnen bağlı tenqidiy noqta-i nazarğa bağışlanğan «Cenk ve barışıq» filmleri, belli ki agressiv rusiyeli vatanperverlerine bir şekilde keder etken.

Künü 2018 senesi martnıñ 18-ne kesilgen saylâvlar yaqınlaşqan sayın, medeniy ve mefküreviy küreş ep artacaq. Baş namzet yeñip çıqqan soñ, pek çoq sual doğacağı malüm. Artıp barayatqan ictimaiy ve diplomatik meselelerni aqlamaq içün, Qırım mevzusı Rusiye rejimi içün muim olıp qalacaq. Ukraina ise aksioma olaraq şunı qabul etmeli: Putin devlet başında qalğan müddet içinde işğal etilgen topraqlar meselesiniñ barışıq yolunen çezileceğine ümit yoq. Bu dünyada kimse ebediy direk olıp qalacağı yoq, lâkin uzun müddetli strategiyalar peyda olğan imkânlarnen faydalanmağa çare berer.

Maksim Osadçuk, qırımlı, siyasetşınas

«Bloglar» rubrikasındaki fikirler, müelliflerniñ noqta-i nazarını aks etip, muarirriyetniñ noqta-i nazarınen bir kelmeybile

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG