BLOGLAR

Qırımnıñ endi adet olğan meselesinden başlayıq — yaqıt. Er kün yañı bir şey. De yaqıt stansiyası boş, er yerde "00-00". Soñra tablolar asla söndürildi, çünki bu "yañlış fikirlerge yol aça bile" eken.

Yaqarlıq

De Qırım yolbaşçılığınıñ haberine köre, Qırımnıñ 100-den ziyade yaqıt stansiyasında yaqıt qoymaq mümkün eken. Amma er kün farqlı benzin stansiyaları ve olarda farqlı yaqıt ola. Şeer yolbaşçıları er saba içtimaiy ağlarda yaqıt ketirilecek yerler aqqında malümat yerleştire. Böylece, Oraqnıñ 5-nde Kefede yaqıt dört benzin stansiyasında bar edi. Bir yerde Aİ-95, bir yerde DT-ultra, amma tezden bitti, ve üyleden soñ yaqıt daa eki benzin noqtasına ketirildi ve anda büyük nevbet peyda oldı. Fiyatlar ne tabloda, ne de benzin stansiyalarınıñ saytlarında derc etilmey. Ve bu aftadan başlap Krımstat artıq benzin fiyatlarını derc etmey. Keçken seneniñ fiyatları qaldı, amma bu seneniñ fiyatları silindi.

Ve, bilesiñizmi, halq endi alışqan. Biri saba saat 10-da benzin stansiyasına kelip, nevbet peyda olğanına baqmağa alışqan. Peyda oldımı? Demek, tezden Aİ-95 ketirecekler, litr içün 200 ruble. Birisi Krasnodar ülkesine benzin almaq içün bara, amma olar ep azlaşa, çünki evelde eñ yaqın Rusiye benzin stansiyasından benzin ala ediñ, şimdi ise, Novorossiyskte bile benzin tek kuponlar esasında berile, bunıñ manası ne? Bazıları satıcılardan 300-400 rublege benzin ala. Bir ay evelsi bu er şey çılğınlıq olsa, şimdi bu vaziyetke kirdik.

Nefaqacılar pek memnün degil: avtobuslar 20 daqqada bir degil de, bir saatta bir qatnay, demek ki, olarda adamlar toplaşa, yarısı ise, nevbetteki (bir saattan soñ kelecek) beklev noqtasında qala, aydı, şeer kiçiktir yürmek mümkün. Aqyar trenleriniñ qatnavını ekige qısqarttılar, demek ki, bir yerge ketmeycekmiz.

Elektrik

Şimdilik buña alışmağanlar: şap, yarıq söndürildi, "Krımenergo" operatorına telefon etip olamaylar, meşğul. Ne vaqıt berilecek Ebet, şu nomerağa telefon eteyik: "Siz nevbette 43-üncisiñiz tbekleñiz, operator sizge cevap berecek". 10 daqqa soñra, nevbette ekinci olğanıñızda, bağ, elbette, kesile. Ve anda elektrik yoq, bir, eki, üç... qomşu tükânda endi generator çalıştırıldı, bütün soqaq gürüldep tura. Ne ise, yarıq berildi. İnternette oquysıñız: şeeriñiz içün "3-ten soñ 3" rejimi tayñn etildi. Yani, kelecek üç saatta ne yapmağa imkân bar? Kerçekten de, eñ qorqunçlı mesele — energiya meselesi. Ebet, 2014 senesinden berli bir çoq adamnıñ generatorları qaldı, amma olarğa da yaqıt qoymaq kerek.

Suv

Onı da söndürmege başladılar. Bu, şaşqınlıqnen, elektrik energiyasınen beraber degil. İş yerinde yarıq bar, amma suv yoq, kenefke ise yedek qutularından suv tökemiz. Evde ise elektrik yoq, amma suv bar, suvuq suv altında yuvunmağa vaqıt kerek o normal, qızanaqlar böyle. Suvnı farqlı rayonlarda farqlı şekilde keseler, qomşusı aytqanı kibi, üçünci kün devamında suv berilmey. Ebet, "VodaKanal" maşnası bar ve böyle rayonlarda suv taşıy, amma sen evge eki qopqa alıp kelseñ — ve bu, kün içün. Anda yuvunmaq nasıl... ebet, yahşı tarafı, mında deñiz bar, ve endi +20 derecege qadar qızdı.

Telefon alâqası

O, igrençtir. Birisine telefon etip olamaysıñ, biri telefon ete ve tek laf qısımları eşitile. Onıñ aytqanına köre, alâqa qulleleriniñ elektriksiz, olarnıñ batareyaları bir qaç saatqa yete, ve eger elektrikler çoq vaqıt devamında yoq olsa - men böyle bir şey kördim, 24 saat devamında yoq edi - bağ nasıl ola?

Azıq malları paalılaşmağa başladı

Bir qaç afta evelsi fiyatlarnıñ paalılaşqanına inanmay edim, ve özüm de bunıñ aqqında yazğan edim, amma yañlış yaptım. Boş raflar alâ daa yoq, olarnı başqa mallarnen tolduralar. Qırımda "Suv-Yemek" tükânları bar, yahşısı - anda kerçekten de eñ ucuz mallar bar. Amma ilk evelâ raflardan süt, soñra penir, qolbas ğayıp oldı. Olarnıñ yerinde bira ve konyak bar, lâkin olardan toymazsıñ. Mağazalarda şeker bitken. Yerli matbuatta, buzdolap çalışmasa, satın alınacaq şeyler aqqında tevsiye berile - ve o, çoqusı allarda çalışmay. Qartop aldım, pişirdim ve episini aşadım! Buña baqmadan, qartanalar pirniç ve maqarne aldılar, amma daa çoq.

Yerli akimiyet, generatorları olmağan tükânlar, buzdolapsız mahsulat satmasın dep, qapatılacaq, dep bildire.

Tahmin

İşte eñ qorqunçlısı. Olarnıñ aytqanına köre, daa beter olacaq. Gaz azca olacaq, demek ki, cemaat naqliyatını da toqtamaq kerek olacaq, aşayt malları paalılaşacaq. Elektrik energiyası 1 kün olacaq ve5 kün olmaycaq. Suv da olmaycaq, çünki pompalar elektriknen çalışa. Ebet, Qırımlılar açılğan tükânlarğa barıp, buzdolapta bozulmağan er şeyni alacaqlar. Bizni Qırımda meraqlı yaz bekley. Qış aqqında tüşünmek bile qorqunçlı.

İnsanlar Qırımdan ketelermi?

Şimdilik yoq. Turistler anda kelmey: trenler lâğu etildi, maşnalarnen kelgenler ise, internette Qırımnıñ kerçek yaşayışı aqqında oquylar. Ne kerek anda ketmek? Yerli sakinler ise ketmekten qorqalar. Çünki: qayda? Sen ketken soñ, mında yaşağanıñ ne olacaq? Amma: "Diñlese, Qırımdan ketmege vaqıt kelmedimi, iç olmağanda bir müddetke?" — bunı bu afta bir qaç kere eşittim.

Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

KEFE – Qırımda qasevetlenip başladılar: yaz keldi, turistler ise mında kelmekten vazgeçti – çünki benzin problemleri bar, aş problemleri de ola bile (mında aş nasıl ketirilsin?), Qırım plâjında ateş altında küneşlenmek de qorqunç.

Bir taraftan, kurort mevsimi olmasa – iş adamları zarar körer. Amma yahşı bir taraf qıdıram. Güzel tarafı: az kelse – daa az benzin ve aş kerek olur.

Sayayıq: Qırım ealisi – 1,9 mln insan, statistikağa köre. Keçken sene, yerli akimiyetniñ malümatına köre, Qırımğa 6,9 mln turist keldi. Çoqusı yazda kele. Üç yaz ayına bölemiz – turistler Qırımğa esasen yazda kele – Qırım ealisi eki qat arta. Ya kelmeseler – büyük qısmı? Benzin, tren ve qapatılğan yollar aqqında bilgen insan mında kelirmi?

Endi itibarlı bir neşir bir afta içinde Qırım yarımadasında musafirhane ve şifahanelerde yer ayırıluvı 31% eksildi, dep yaza, mında bir-eki aftağa tanışlarına ketmege istegenler, şimdi ise planlarını deñiştirgenler sayılmay.

Qomşum turistik agentlikte çalışa, teessuratlarını ayta: turistler memnün degil!

"Er kün patlavlar olsa (mında aqlılar, aman-aman er kün, amma biz alıştıq da), mında nasıl yaşaysıñız, böyle şeyler olğanda insanlarnı mında nasıl davet etesiñiz?", – dep aytalar.

Biz, qırımlılar, olarnı davete etmedik de. İnternette yazılğanlarğa inanıp, Anapa ya da Türkiyeni saylamayıp, Qırımğa barmağa istediñiz – hata siziñ.

Şimdi "Moskva – Aqmescit" trenine de ücüm etildi, ve trenler Qırımdan tek Keriçten kete (anda avtobuslarnen alıp keteler – turistler begenir). Ve kene turistlerniñ sayısına menfiy tesir eter, dep aytalar. Qırımğa tren yollağan "Grand Servis Ekspress" demiryol şirketi sıfırlanğan biletlerni daa az köstere. Eski bir yır bar: "Tursa, tren, tasırdama köpçek, konduktor, toqtatsa!" Ve endi plâjlar boş, işçiler şezlong da qoymay – nege? Yerliler buña para bermeycek, turistler ise pek az.

Turistler kelmese, bu ne demek? Qırımğa benzin ve aş eki qat az kerek. Yerliler çaresini tapar. Bir yerde benzin talonsız da satıla, naqıtnen almaq mümkün. Mesele şu ki, böyle haber internetke tüşse, şeerde yekâne olğan yaqarlıq stantsiyasında kilometrlernen nevbet peyda ola.

Ve saatlarnen sıra beklemek kerek ola – mına daa yañı oldı: 40 yaşında qırımlı aydavcı böyle nevbetten infarktnen alıp ketirildi. Diger yaqarlıq stantsiyalar ise sıfır, eñ büyük ATAN Qırım maşina stantsiyalarınıñ ağı saytlarından fiyatlarını sildi, telefon etmege tırıştım – açmaylar.

İnternette Qırımdaki tükân rafları boşaldı dep öşekler peyda oldı. Körmedim. Bugün yerli tükânçıqta bir çuval mahsulat alğan insanlarnı kördim: üç litrlik künaylan yağı şişeleri, 5 kg şeker, maqarne ve ilâhre – bozulmaycaq şeyler. Amma satıcı dedi: bir kere oldı, kimse telâşlanmay, er şey yerinde. Qomşu tükânda boş raf körünmey, sebze tolu, şarap-bira da, paalılaşmadı bile.

Yani yerliler kerek olacaq ve bozulmaycaq bir şey almaq kerek, dep tüşüne. Amma ya paraları yoq (ola bile), ya da telâşlanmağa istemeyler. İçtimaiy ağlarda yazğanlarına köre, bazı tükânlarda şeker, qarabuğday ve pirniç satışı sıñırlandı. Satıcılar içün ilânlarda bir kişige 3 kg almaq mümkün, dep aytıla.

Şahsen körgenim ise – bankomatlarda sıra. Şimdi pensiya kele, çoqusı kartına ala – para kelgeninen çekmek içün sıra alalar – yastıq tübünde saqlamaq daa yahşı.

Kiçik tükân ve müessiseler kete – "satılıq", "kiralıq" er yerde.

Bazı hucur yerli buyruqlar da bar: benzovoz fotoresimlerini yapmağa olmay eken. Yanğan degil, yolda ketken ya da yaqarlıq stantsiyasında yaqarlıq tökkenlerni bile. Hatırlatam, uçucısız ücümleri ve aqibetlerini (yanğan cermay bazaları ve ilâhre), kökte uçqan er şeyni, deñizde olğanlarnı ve trenlerni de çıqarmağa olmay.

Soylarıñ saña Qırımğa keldi, vokzalğa kelip, cep telefonını alasıñ ve vagondan çıqqanlarını çıqarasıñ. Yanına ise vokzal qaravulı urbasında az nezaketli adam kele ve fotoresimni silmege talap ete: vokzalda fotoresim yapmaq yasaq. Turistlerge selâm!

Soñunda da müthiş bir haber: Qırımda Lenin abidesi madenge berildi. Abide Kefe civarındaki Hafuz (Primorskiy) qasabasında tura edi. Ve yanvar ayında küçlü bir furtuna oldı – abide dayanamadı ve başınen betonğa ketti. Onı başını tüzetmek içün bir yerge alıp kettiler. Aylar keçti, İliç qayda? Yoq! Timsal qayda? Ekinci hammal noqtasında körgenler dep aytalar. Ve bu yahşı haber, özüne kele.

Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün