Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Cuma 19 iyül 2019

Calendar
yanvar fevral mart aprel may iyün iyül avgust sentâbr oktâbr noyabr dekabr
iyül 2019
Bzt Sal Çrş Cmq Cum Cmt Baz
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4
Moskvada narazılıq aktsiyasını keçirgen qırımtatarları politsiya bölüginde, 2019 senesi iyülniñ 12-si

2014 senesi fevralniñ 26-ndan başlap Kremlniñ Qırımdaki esas problemi qırımtatarlar oldı. O vaqıt istilâcı qırımtatar halqınıñ küçüni ve özüni tertipke qoymaq qabiliyetini özü kördi. Bu kün İşğalge qarşı tirenüv künü dep resmiy şekilde nafile ilân etilmedi. Kreml, Qırımda tamır halq tarafından tirenüv olacağını añlağan edi. Öyle de oldı.

Qırımtatarlar 2014 senesi mart ayında dünya toplulığı tanımağan «referendumnı» boykot etti ve ekseriyeti Qırımda keçirilgen bütün Rusiye «saylavlarını» boykot etmege devam ete. Aynı vaqıtta, para ve vaqıt az olsa da, Ukraina saylavlarında rey bermek içün esas Ukrainağa çıqqan qırımtatarlar az degil. Halq ilhaqnı tanımadı ve Ukrainanı öz tuvğan memleketi dep saymağa devam ete.

Lâkin tirenüv ilhaq tanılmamasınen sıñırlanmay. Qırımtatar faalleri Qırımda Rusiye quvetçileri içün tam bir deşet yarattı. Olar vatandaş baqışlarını açıq-açıq bildire, halqara meydançıqlarğa barıp, Qırımdaki vaziyetke dair alternativ malümat bere, dünya toplulığını insan aqları bozulğanından ve söz serbestligi sıñırlanğanından, Ukraina tarafdarları faalleri, jurnalist ve blogerlerge qarşı repressiyalar, musulmanlarnıñ apiske alınğanından haberdar tuta.

Qırımtatar faalleri Qırımda Rusiye quvetçileri içün tam bir deşet yarattı

Bunıñ neticesinde Ukraina ve dünya toplulığınıñ Qırımdan dos-doğru bağı ve signalları bar, Kreml rejimi yarımadada olğan kerçek vaziyetni gizlep olamay. Böylece Qırım ve Rusiyege qarşı sanktsiyalar devam ettirile. Bu sanktsiyalarnıñ maqsadı – Qırım üzerinde Kyiv kontroliniñ ğayrıdan tiklenmesine irişmektir. Amma qırımtatarlarnıñ Kreml rejimine tirenüv aletleri bunıñnen de bitmey.

Yaqında «FSB, oynayıqmı? E2 – E4. Şimdi sıra sende» yazısı aqqında haber çıqqan edi. Bu yazı Aqmescitte Rusiye prezidenti Vladimir Putinniñ divar resminde peyda oldı. Graffiti mesüliyetini «Suverennıy Krım» telegram kanalı öz boynuna aldı. FSB ise tez-tez cevap berdi. İyünniñ 1-nde «Suverennıy Krım» telegram kanalınıñ müellifi, 25 yaşında Viktor Sosna Moskva civarında tutuldı, dep haber etildi. Onı narkotik ve silânı qanunsız saqlağanında qabaatlaylar. Qırımtatarlar ise böyle oyunlar oynamay – olar gizlenmeyip küreşe, kerçek ayatta. Amma Qızıl meydandaki aktsiyanı qırımtatarlarnıñ FSB qışı dep adlandırmağa isteysiñ.

Rusiyeniñ paytahtında iyülniñ 10-nda qırımtatar milliy areketi veteranlarınıñ kütleviy narazılıq aktsiyası keçirildi. Narazılıq iştirakçileriniñ yazuvlı şiarları bar edi: «Qırımda milliy ve diniy sebeplerden repressiyalarnı toqtatıñız», «Qırımda «terrorizm» ile küreş – farqlı fikirde olğanlarnen küreştir», «Balalarımız terrorist degil».

Şimdi ise buña Kreml tarafından baqıñız. Olar mahsus hızmetlerge o qadar para masraf etkende bular böyle bir aktsiyanı qaçırğanlar. Bu ne demek ola? Qırım FSBsiniñ, Moskvanıñ Putinniñ burnu altında azırlanğan aktsiyadan haberi yoq edi.

Amma adalet olsun dep şunı qayd etmege isteyim, bu tek mahsus hızmetlerniñ işke yaramağanını köstermey, daa çoq qırımtatar faalleriniñ birlik, icadiy istidatı ve küçüniñ delilidir. Bu, bir qaç hainni aytmasaq, mahsus hızmetler qırımtatarlarğa qoşulıp olamağanınıñ daa bir delilidir. Halq satqın çıqqanlarnı quvdı.

Qırımlı quvetçilerniñ reberligi Kremlden yahşı şamar alğandır. Aktsiya iyülniñ 10-nda olsa, 11-nde Qırımdaki Rusiye İç işler nazirliginiñ yolbaşçısı vazifesinden ayırıldı, bu da şaşılacaq bir şey degil.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Körgezmeli süret

Yaznıñ bir ayı keçip ketti. Qırım içün - bu ayrı bir vaqıttır. Başqa yerde bu tatil vaqtı olsa, Qırımda bu qazanç vaqtıdır. Qırım sakinleriniñ çoqusı, mevsimde qazanğan aqçağa qalğan yılnı keçireler, çünki başqa iş yoq (ebet, 5-6 biñ ruble aylığı olğan iş qıdıruv merkeziniñ vakansiyalarını saymasaq).

Amma iyün keçti, amma Qırımda kerçek mevsim öyle de başlamadı. Aselet yalılarnı kezip, plâjlarnı baqıp çıqtı, yerli iş adamlarınen qonuştım. Neticesi qasevetke daldıra. Keriç turistsiz, Kefege keçken yıl olağan adamlarnıñ tek yarısı kelgen, Sudaqqa üçten ekisi. Azmı-çoqmı Yalta ve Aluştada raatlanıyıcı bar. Er yerde beklenilgenge köre, adam bayağı azca.

Misal içün, Qırımnıñ eñ büyük avto kempinglerinden birisi yerleşken Midiya körfeziniñ acayip qum plâjı, iyünden yarı boş edi.

Midiya körfeziniñ plâjı
Midiya körfeziniñ plâjı

Ve böyle baqıp çıqqan soñ qiymet keskenime subyektiv fikir deseñ de, şübeletmegen obyektiv malümat bar. Misal içün, turistler içün Qırımnıñ Cenübiy yalısında bir künlük turlarnı teklif etken turistik şirketlerge kirdim. Men şaştım, amma olarnıñ çoqusı daa işini de başlamadı - müşteri yoq! Kimerleri başladı, amma büyük avtobuslar yerine zar-zorunen mikroavtobuslarnı toldurmağa adam toplaylar.

Men şaştım, amma olarnıñ çoqusı daa işini de başlamadı - müşteri yoq!

"Adamlar sanki bar, amma biz içün yoqlar, çünki olar tölep olamaylar. Evelleri büyük sanatoriy ya da musafirhanege barıp, turğa birden 30-40 adamlıq gruppanı toplay edik, şimdi ise vaziyet bayağı qıyınlaştı. Bu yıl raatlanmağa kelgenler içün, turnıñ fiyatı olğan 3 biñ ruble - büyük aqçadır, ve o qadarını masraf etmege çoqusı azır degil. Ukraina vaqtında sanatoriy turistleri bir qaç kere çoqça tölep ola edi", - nostalgiyasını gizlemeyip, bir turistik şirketniñ hadimi aytıp berdi.

Alçaq kelirge aş sanayınıñ saipleri de şikâyet ete. Eñ çoq aşhanelerde ve küçük azbar tükânlarında ucuz pirojoklar satıla, dep ikâye eteler, amma restoran ve kafeler aman-aman boş tura.

Demek, rusiyelilerniñ deñizge kelmek içün aqçası daa yete, amma kafege barmağa - endi yoq

"Kafemniñ qarşısında - erzaq tükânı, ukrain vaqıtta adamlar plâjdan birden tamam kafeme kele edi, şimdi ise doğru tükânğa barıp, kiralanğan meskende üylelik yapalar. Kafege kirseler de, eñ ucuz aşlarnı sımarlaylar. Demek, rusiyelilerniñ deñizge kelmek içün aqçası daa yete, amma kafege barmağa - endi yoq. İşte, mevsim yoq, iyülnen avgust da böyle keçse, bizim, iş adamlarınıñ, işimiz çataq", - dep zarlandı yalı boyunda yerleşken bir şeerde kafe saibi.

Kapsel körfeziniñ plâjında çalışqan balalar, turist fuqareleşti, dep ayta, 4 saatlıq şezlong kiralaması içün 200 ruble tölegen çoq tapılmaz.

Kalsel körfeziniñ plâjı
Kalsel körfeziniñ plâjı

Yazıq ki, amma adaletli olmaq içün, Qırım biznesmenleri de turistlerniñ azlaşmasında qabaatlı olğanını aytmaq kerek. Fiyatlar ve servis keyfiyeti em de qıta Ukraina kurortlarından, em qomşu Rusiye kurortlarından artta qala. Qırımda masraf etilecek parağa, Türkiyeniñ "all inclusive" otellerinde ya da başqa çetel kurortlarda yahşı etip raatlanmağa mümkün. İşte, neniñ lafını etemiz - tatilde olğan içtimaiy ağlardaki dostlarım bile, Qırımdan degil, Türkiyeden süretlerni derc ete!

Amma yerli iş adamlarını da añlamaq mümkün - suv ve yarıq tarifleri pek köterildi, teşkerüv ve ştraflar basa-bas çoqlaşa, endi Qırımda küçük ve orta biznesnen oğraşqanlarğa medal berilse de olur...

Qırımnıñ rusiyeli akimiyetiniñ de büyük qabaatı bar, çünki beş yıl içinde olar bir dane de temizlev stantsiyasını qurmadı ve yañartmadı. Bunıñ erine qoruqlarnı ve Qırım tabiatınıñ tiyilmegen yerlerini qurıp qoydılar, olarnıñ arasında Sudaqta Kapsel körfeziniñ yarısını qaplap alğan ve Meganom burnuna qadar uzatılacaq davalı "Tavrida" forumıdır.

Ve, ebet, mubarek yarımadada ne yapqanlarına baqqanda, yürek sızlay. Kimerde, taqatsızlıq anlerde, özüme sual berem: biz, yerli skainler, Qırım endi kurort degil de, Rusiyeniñ arbiy bazası çevirilgenine aceba dayanacaqmızmı? Amma birden özüme kelem: öyle şey olmaz, ne qırımtatarlar, ne de Ukraina tarafdarı olğan Qırım sakinleri buña el bermez. İnanamız ki, bir kün kelir ve rejim dağılğanından soñ, Qırım tabiatı ğayrıdan güllenir ve yeşilir, ve yarımadağa turistler kene qaytır. Bu ümütnen em yaşaymız.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG