BLOGLAR

Öyle ola: saba ışıq yaqasıñ – qaranlıq. Kenemi? Gece bir şey uçmağan da – yani eşitilmegen. Amma ışıq yoq. Ve musluqtaki suv ince-ince aqa. Fener yaqıp kiyinesiñ ve işke çıqasıñ, etraf – qaranlıq! Ve tek tükânnıñ yanında generator çalışa: buzdolaplarındaki şeyler bozulmasın, bu müim. Yolnı fenernen aydınlatıp, qaldırımdan ketesiñ – ışıqlar da, añlaşıla ki, çalışmay. Ya şeerniñ merkezinde ne? Anda da qaranlıq, ve bu endi qorquza: memuriyet ve prokuratura binalarına elektrik energiyası berile edi. Anda da olmasa…

Rayon elektrik hatlarına telefon etem, beşinci kere telefon etkende (tek men telefon etmeyim de) dispetçerniñ boldurğan sesini eşitem: "Işıq ne vaqıt berilecek bilmeyim, Qırım tışında bir qaza bar, bir kün içinde energiya berilecek cedvelni azırlaycaqlar".

Ortağıma telefon etem – "qullanıcı cevap berip olamay". Qomşum da cevap bermey, bağ yoq. Mobil internet de yoq. Bu da yañı bir şey. Energiya berilmese, bağ işini kefil etecek er bir bağ qullesiniñ generatorı olacaq, dep yazğan ediñiz ve qayda?

Eñ esası: kimse bir şey bilmey – ne olğanını, ne içün çezilmegenini.

Ya qızdıruv ne? Yoq, batareyalar suvuy. Ve fener de endi çalışmay – ayaqyolğa nasıl baracaqsıñ?

Işıq söndürilüviniñ ekinci dalğasından ilk teessuratlar bu.

Aqşamğa doğru pensioner qomşum telefon etip oldı: radiosı çalışa ve anda Qırımda "20-den soñ 4" rejimi kirsetildi, dep aytqanlar. Yani ışıq künde 4 saatqa berilecek. Ne vaqıt berecekler – bunı aytmağanlar.

Gecege yaqın evde kerçekten ışıq peyda oldı – yaşasın! Telefon ve fenerni tez-tez tolduramız. Çaynik qızdırmaq, aman-aman boş buzdolabını teşkermek, tuvğanlarına bizde olğanlarnı yazmaq. Amma quvanç çoq sürmedi: vade etilgen 4 saattan soñ elektrik energiyası kene söndürildi. Ve tükânlarnıñ yanında kene generatorlar güdürdep başladı, ve batareyalar suvuy.

Qızdıruv aqqında ayrıca aytmaq kerek. E, Qırımda sert suvuqlar olmay, amma noyabr ayında orta derece +10 ola. Böyle avada qızdıruvsız suvuq ola. Ya soñra dekabr ayı ve anda suvuqlar kelecek. Batareyalar ise suvuq. Könditsioner ya da qızdırğıç da açamazsıñ. Suv da yoq. Ne ise, ince-ince aqa, künde bir-eki kere ayaqyolnı yuvarsıñ, ya özüñ nasıl yuvunacaqsıñ? Çamaşır maşinası da köşede kederli tura: ne elektrikası, ne suvu bar…

Qırımlılar noyabr ayını böyle qarşıladı. Kimse ne olğanını bilmey – internetke kiremezsiñ. Televizor indemey, ve tek radio (birilerinde qalsa) "20-den soñ 4" aqqında ayta. Mobil ağ aman-aman yoq, qızdıruv yoq. E, tükânlar bir şekilde çalışa, amma markalı mallarnı (tek içki degil, süt malları da) satıp olamay. Banklar bir şekilde çalışa, amma er yerde degil, tek generatorlar olğan yerde.

Ne aytam men, Ukrayina bularnı endi kördi ve bu vaziyette ne yapacağını yahşı bile. Amma qırımlılar içün bu yañı mesele. Mında de satılğan, de satılmağan, ve saat 08:00-den 09:00-ğa qadar ya da 18:00-den soñ alınğan benzinge er kes endi-endi alıştı. Qırımlılar tek naqıt para olğanını endi-endi añlağan: ışıq olmağanda kartnen bir şey tölep olamaysıñ. 700 rublelik hamsige alâ daa köz yumamız (mında deñizimizde yalday da). Söz sırası, noyabr ayından Yalta ve Kefede balıq tutmaq yasaq…

Bu tek noyabr, ya soñra ne olacaq? Şimdilik – "20-den soñ 4"… Ve barıp bir fener daa almaq kerek, ışıq berilgende ise – onı toldurmaq. Bağ ise – felâket, özüñe yardım etip olamazsıñ. Şeerde qazaiy telefonlar qoyuldı, amma bir 10 daqqa çapmaq kerek, birisi yaramasa – "Acelege" irişemezsiñ. Ve qış bizni bu rejimde qarşılaycaq, añlaşılğan.

Armen Haçaturov – telükesizlik maqsadınen bu tahallüsnen yazğan RFE/RL serbest hadimi

"Fikir" rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

KEFE – Elektrik energiyası – bu tek dairede, tükânda ve qavehanede ışıq demek degil. Işıq söndürilüvi – suv bergen pompalar elektrikağa bağlı olğanı içün musluqtan suv da kelmey. Cep telefonları da zornen çalışa: kimsege telefon etip olamaysıñ, "qullanıcığa irişilemey…". Ve ayat bir kitapğa qadar sıñırlana, onı da fener açıp oquysıñ (faydalı, söz sırası!).

Yoq, bunı endi körgen edik, amma tek şunı qayd etmege isteyim, suv ve bağ meseleleri evelden bu qadar zor degil edi. Bu ceetten tek gaz şimdilik qarıştırılmadı, sirnik tapıp, ocaqta çaynik qızdırmaq mümkün.

Ve Qırım kene elektrikasız qaldı. Aksenov [Sergey Aksenov – Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı – muar.] problem Qırımda degil, köpür arqasında bir yerde elektrik hatlarında bir şey olğan, dep yazdı… Ve şunıñ içün bütün Qırım qaranlıqta. Añlaşılmay. Yani Qırımda elektrik energiyasınıñ 90%-ı Krasnodar ülkesinden kele, doğrumı? Ya evelden nasıl edi? Birileri Qırım küneş batareyalarından energiya qazana, dep aytqan edi – Ukrayina vaqtında em Saqta, em İslâm Terek rayonında qaç dane qoyulğan edi. Ve ne oldı? İklim deñişmedi, küneş çoq, bu energiya qayda kete eken?

Bu küneş stantsiyalarına Kerek yoq edi, kimse qullanmadı, baqmadı… Krasnodardan energiya bedava kelse, nege kerek?

Amma anda "bir şeyler oldı" – ve Qırım yarımadası qaranlıqta. Kene generatorlar çıqarıldı, er ekinci tükânnıñ ögünde ırıldap tura (qalğanları ise qapalı: "Bağışlañız, ışıq yoq").

İçki sevgenler yayğara çıqara – elektrik energiyası olmasa, satılmay. Ve nasıl yaşasınlar? Ebet, ötmek almaq mümkün, hıyar ve pomidor da, amma tütün ve içki – yoq.

Aydı, bu içki kerekmey. Amma ögümiz qış. Avalar salqın oldı, energiyası könditsioner çalışmay. Qırımda bazarertesinden başlap qızdıruv açarlar, dep vade ettiler. Energiya suv berilmesine bile yetmese, nasıl olacaq? Sağ olsun ava, dereceleri yüksek, amma bir aydan qış kelir. Halq nasıl dayanacaq? Mektep, hastahanelerde ne olacaq? Telâşlandırmağa istemeysiñ, amma Qırımda bizni "şeñ" vaqıtlar bekley… Bir kün keçti, elektrik energiyasını söndirüv cedvelleri kirsetildi, Aqyar içün – 6-dan soñ 2. Aqmescitten bir tanışım telefon etti: 12 saattan berli elektrika yoq. Kefede künde 2-3 saat bereler.

Söz sırası, "Rusiye sepilip ketti". Mına Kefede taşlardan bayraq yapıldı – ve özüñiz köresiñiz, sepilik ketti. Baarge qadar ne olacaq? Bekleymiz!

Armen Haçaturov – telükesizlik maqsadınen bu tahallüsnen yazğan RFE/RL serbest hadimi

"Fikir" rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün