BLOGLAR

KEFE – Qırımda qasevetlenip başladılar: yaz keldi, turistler ise mında kelmekten vazgeçti – çünki benzin problemleri bar, aş problemleri de ola bile (mında aş nasıl ketirilsin?), Qırım plâjında ateş altında küneşlenmek de qorqunç.

Bir taraftan, kurort mevsimi olmasa – iş adamları zarar körer. Amma yahşı bir taraf qıdıram. Güzel tarafı: az kelse – daa az benzin ve aş kerek olur.

Sayayıq: Qırım ealisi – 1,9 mln insan, statistikağa köre. Keçken sene, yerli akimiyetniñ malümatına köre, Qırımğa 6,9 mln turist keldi. Çoqusı yazda kele. Üç yaz ayına bölemiz – turistler Qırımğa esasen yazda kele – Qırım ealisi eki qat arta. Ya kelmeseler – büyük qısmı? Benzin, tren ve qapatılğan yollar aqqında bilgen insan mında kelirmi?

Endi itibarlı bir neşir bir afta içinde Qırım yarımadasında musafirhane ve şifahanelerde yer ayırıluvı 31% eksildi, dep yaza, mında bir-eki aftağa tanışlarına ketmege istegenler, şimdi ise planlarını deñiştirgenler sayılmay.

Qomşum turistik agentlikte çalışa, teessuratlarını ayta: turistler memnün degil!

"Er kün patlavlar olsa (mında aqlılar, aman-aman er kün, amma biz alıştıq da), mında nasıl yaşaysıñız, böyle şeyler olğanda insanlarnı mında nasıl davet etesiñiz?", – dep aytalar.

Biz, qırımlılar, olarnı davete etmedik de. İnternette yazılğanlarğa inanıp, Anapa ya da Türkiyeni saylamayıp, Qırımğa barmağa istediñiz – hata siziñ.

Şimdi "Moskva – Aqmescit" trenine de ücüm etildi, ve trenler Qırımdan tek Keriçten kete (anda avtobuslarnen alıp keteler – turistler begenir). Ve kene turistlerniñ sayısına menfiy tesir eter, dep aytalar. Qırımğa tren yollağan "Grand Servis Ekspress" demiryol şirketi sıfırlanğan biletlerni daa az köstere. Eski bir yır bar: "Tursa, tren, tasırdama köpçek, konduktor, toqtatsa!" Ve endi plâjlar boş, işçiler şezlong da qoymay – nege? Yerliler buña para bermeycek, turistler ise pek az.

Turistler kelmese, bu ne demek? Qırımğa benzin ve aş eki qat az kerek. Yerliler çaresini tapar. Bir yerde benzin talonsız da satıla, naqıtnen almaq mümkün. Mesele şu ki, böyle haber internetke tüşse, şeerde yekâne olğan yaqarlıq stantsiyasında kilometrlernen nevbet peyda ola.

Ve saatlarnen sıra beklemek kerek ola – mına daa yañı oldı: 40 yaşında qırımlı aydavcı böyle nevbetten infarktnen alıp ketirildi. Diger yaqarlıq stantsiyalar ise sıfır, eñ büyük ATAN Qırım maşina stantsiyalarınıñ ağı saytlarından fiyatlarını sildi, telefon etmege tırıştım – açmaylar.

İnternette Qırımdaki tükân rafları boşaldı dep öşekler peyda oldı. Körmedim. Bugün yerli tükânçıqta bir çuval mahsulat alğan insanlarnı kördim: üç litrlik künaylan yağı şişeleri, 5 kg şeker, maqarne ve ilâhre – bozulmaycaq şeyler. Amma satıcı dedi: bir kere oldı, kimse telâşlanmay, er şey yerinde. Qomşu tükânda boş raf körünmey, sebze tolu, şarap-bira da, paalılaşmadı bile.

Yani yerliler kerek olacaq ve bozulmaycaq bir şey almaq kerek, dep tüşüne. Amma ya paraları yoq (ola bile), ya da telâşlanmağa istemeyler. İçtimaiy ağlarda yazğanlarına köre, bazı tükânlarda şeker, qarabuğday ve pirniç satışı sıñırlandı. Satıcılar içün ilânlarda bir kişige 3 kg almaq mümkün, dep aytıla.

Şahsen körgenim ise – bankomatlarda sıra. Şimdi pensiya kele, çoqusı kartına ala – para kelgeninen çekmek içün sıra alalar – yastıq tübünde saqlamaq daa yahşı.

Kiçik tükân ve müessiseler kete – "satılıq", "kiralıq" er yerde.

Bazı hucur yerli buyruqlar da bar: benzovoz fotoresimlerini yapmağa olmay eken. Yanğan degil, yolda ketken ya da yaqarlıq stantsiyasında yaqarlıq tökkenlerni bile. Hatırlatam, uçucısız ücümleri ve aqibetlerini (yanğan cermay bazaları ve ilâhre), kökte uçqan er şeyni, deñizde olğanlarnı ve trenlerni de çıqarmağa olmay.

Soylarıñ saña Qırımğa keldi, vokzalğa kelip, cep telefonını alasıñ ve vagondan çıqqanlarını çıqarasıñ. Yanına ise vokzal qaravulı urbasında az nezaketli adam kele ve fotoresimni silmege talap ete: vokzalda fotoresim yapmaq yasaq. Turistlerge selâm!

Soñunda da müthiş bir haber: Qırımda Lenin abidesi madenge berildi. Abide Kefe civarındaki Hafuz (Primorskiy) qasabasında tura edi. Ve yanvar ayında küçlü bir furtuna oldı – abide dayanamadı ve başınen betonğa ketti. Onı başını tüzetmek içün bir yerge alıp kettiler. Aylar keçti, İliç qayda? Yoq! Timsal qayda? Ekinci hammal noqtasında körgenler dep aytalar. Ve bu yahşı haber, özüne kele.

Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

KEFE – Adet üzre Qırımdaki kurort mevsimi mayıstan başlana. Ve "Kiralıq ev" levhalarınen tizeler endi köründi. Amma kimge kirağa berecek ekenler? Böyle şeyler olsa: cebege yaqın yarımadağa dronlar daa sıq uçıp kele.

Eki afta evelsi Kefege cermay bazasına uçıp keldi, keçken gece kene keldi, ve "dört künden berli cermay bazası yana…". Bu beşinci kere, yañılmasam.

Yerli Rusiye akimiyeti hatırlata: "Dron ücümleriniñ aqibetlerini çıqarmaq yasaq!" Yanii deñizni çıqarğanda üstünde tuman olsa, sen qabaatlısıñ, sen casussıñ, şimdi seni alırlar.

Şunı añlamaq müim: biz, yerli sakinler, bu dron uçuşlarına endi alıştıq. Hususan limanğa yaqın oturğanlar: anda aman-aman er gece patlay. Saña kelmese – turmaymız bile, yuqlamağa devam etemiz. Saba baqsañ: qomşu evniñ camları qırıldı, baqsa!

Biz alıştıq, amma raatlanğanlar ne yapacaq? Turist keldi, plâjda yal etti, kiralıq dairede yuqlamağa yattı – birden patlav! Ve bitti, çarşaflar ve iç çamaşırlardan temizini kiymeli. Ya da plâjğa yuvunmağa ketmek kerek.

Söz sırası, plâjlarnı aytsaq. Qırımda bazı şeerler bahtlı, amma Köktebel ve Kefe degil. Endi yazğan edim: Köktebeldeki plâjnı üç yıl evelsi tamir etip başladılar. Taş-taş yapıp, 2024 yazına qadar, soñra 2025 baarine qadar yapmağa vade etken ediler, şimdi yerli matbuat böyle yaza: "Yalı kenarı 84% azır". Fotoresimlerge baqmasañ daa yahşı! Yani Köktebelde eki kurort mevsimi olmadı ve yaz da kete, ğaliba.

Kefedede bu qış yalını tamir etip başladılar – aydı, Köktebeldekiniñ azır olmasını beklep başlasa ediler – amma yoq, başladılar.

Söz bergenler: "Qave ve tükânçıqlarnı yıqıp, qora ve taşçıqlarnı tüzetermiz, ve Şeer kününe azır olur!" Kefe şeer künü ise – iyulniñ soñki bazar kününde ola, yani bir mevsim kete. Ve yalınıñ rekonstruktsiyası yapıla. Ve deñizge artıq baramazsıñ – men sekirerim, amma nasıl çıqayım soñ? Ve er şey müddetke riayet etmeyceklerine oşay, yalıda qurucılıq çöplügi oba-oba yata.

Amma bu Kefeniñ merkezi, ya qalğanı? Anda da kimse mevsimni körmey. Qomşu qaveden tize dey: "Nasıl sezon? Bu yalığa baqıñız, şezlonglarnı endi aytmayım, asmalarnı bile kimse boyamay!" Ve qoştı: "Evelden ne qadar güzel yaşay edik, bu SVO gebersin". Bunı eşitmege bile azır degil edim.

Qırım akimiyeti ise quvana-quvana el oqalay: turist mevsimi muvafaqiyetli olacaq.

Men pek az tahmin eter edim, çünki:

• Qırım köprü bar, esas naqliyat andan kete, o da telükede. Yoq, köpür sağlam, dep yazalar internette, uçucısızlar uramaz. Amma endi çoq olğanı kibi köpür ögünde 10-20 saatlıq nevbet yapmaq mümkün – ve turistler bahtlı olur (bezleri yanındamı?). Ebet, "yañı" topraqlardan ve "bostanlardan" keçmek mümkün – amma kene de 10 saat qoşula.
• Turistler – episi abdal – ara-sıra internetke kirip, bizde ne ve nasıl olğanına baqalar. Ve normal insan soray: ne kerek anda barmağa? Ebet, soylarıñ olsa, ziyaret etmek kerek, amma öylesine – ne kerek? Vaqıt kösterir…

Mence, eñ doğru tahmin – Qırımğa tren seferlerini yapqan şirketlerden. Mayısnıñ 22-nde Moskvadan Kefege ketecek ilk tren rıqma-rıq tolu degil: platskart – aşağıda 73, yuqarıda 160 yer, küpe – aşağıda 93, yuqarıda 108. Ve bu ilk tren, o, rıqma-rıq tolu ola! Söz sırası, yol – 39 saat, bir buçuq kün.

Eki künden soñ ketecek ekinci trende ise 179 platskart ve 195 küpe yeri bar.

Ebet, vaqıt daa bar, amma bir yerge raatlanmağa barmağa azırlanğan turist bir ay evelden (belki, daa ziyade) er şey planlaştıra, bilet ala, musafirhanede yer ayıra. Trenler ise yarı-yarığa boş olsa, mevsimniñ muvafaqiyetli olması şübhelendire.

Daa bir kere hatırlatam: yerli akimiyet kelgenlerni saymağa pek seve. Turistler ise raatlıq keyfiyetini seve – ve mında sıq-sıq bir şeyler ters kete.

Suv qoqusını begenmey ekenler. Biz yıllarnen bu hlorkada yuvunamız ve bir şey olmay! Tek qaşınamız (başqa sefer tafsilâtlıca yazarım), çeşmeden daa az yuvunmaq kerek. Deñizge de pek atlamamağa. Qırım – böyledir! Güzel, amma telükeli. Mında yanğan obyektlerden tuman direklerini degil, güzellik körmege istegenler içün hususan telükeli.

Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün