Link açıqlığı

BLOGLAR

Çarşеnbe 20 sentâbr 2017

Calendar
2017 2016 2015
yanvar fevral mart aprel may iyün iyül avgust sentâbr oktâbr noyabr dekabr
Vladimir Konstantinov, 2014 senesi 30-ncı mart

«Qırım baari» qışta başlandı. Zemaneviy Qırımdaki Rusiye tarafdarı olğan faallerniñ: «Sen 26-ncı fevralde Yuqarı Şura ögünde bar ediñmi?», degen sevimli suali bar. Bu vaqialar başlanmadan evel Kreml, Rusiye tarafdları olğan Qırım Yuqarı şurasınıñ yöneticileri yani hususan onıñ liderinen körüşüvler keçire eken.

Eger birisi «Qırım baarindeki» esas rolni Sergey Aksönov oynadı dep bellese, bu yanlış olur. Aksönovnıñ bu esnasqa celp etilüvi, er şey çezilgenden soñ oldu. Belli olğanı kibi, bir qaç qırımlı siyasetçige bu rol teklif etilmesine rağmen, kimse razı olmağan. Putin aytqanına köre, o Aksönov aqqında bir şey eşitmegen eken ve o, bir nevi mında mayalanğan Che Guevara olaraq tanıtılğan. Aksönovnıñ tek yararlığı, onıñ qolay-qolay yıqılmaması oldı. Bu onıñ eñ sıcaq devirde muvaqqat missiyası olur dep tüşüngenler, yañlıştı. Aksönov öz rolüni ustalıqnen becerip, Konstantinovnen Qırımnıñ daimiy rusı olğan Tsekovnı kölgede qaldırararaq, yarımadanıñ eñ büyük küçüne çevirildi.

Lâkin «Qırım baari» proyektiniñ ömürge keçirilmesinde Qırım parlamentiniñ yolbaşçısı Vladimir Konstantinov oynadı. «Regionallarnıñ» qaparcılıq akimiyeti üküm sürgen yıllar devamında o, Yanukoviçniñ «damı» vaziyetten qurtuılmasına yardımcı olur degen ümütnen, ukrain banklarına bir milliard grivnadan ziyade para borçlanıp, qurucılıq saaasında büyük bir biznes-struktura meydanğa ketire. Amma mında işler ters ketip başlay. Yanukoviçniñ özü oturğan taht sallanıp başlay ve baş «regionalnıñ» sayuvlı künleri qalğanı belli ola. Demek ki – Qırım spikeriniñ alı da fenalaşacağı açıq-aydın ortada. İşte, bu aralarda o telâşqa qapılıp, sıq-sıq Kremlge qatnap başlay.

Konstantinov em Kreml, em de Qırımnıñ üst idaresinen yapılğan körüşüvlerde pek faal qatnaşa

O künlerni pek yahşı hatırlayım. Konstantinovnıñ qatnavları Qırım demokratik cemaatcılığını bayağı raaatsızlap başlay. Spiker Moskvağa ne sebepten qatnağanı belli olğan edi. O, Soçideki olimpiada ayranlığınen meşğul olğan Kremlniñ üst idaresini «Qırımnı tuvğan limanına qaytarmağa» ikna etmeknen oğraşqan olmasından, men bellesem, emin olmaq mümkün. Eñ azından, Kremlniñ baş temsilcisi olğan – Vladimir Putinni – tez ikna etkendir. İşte, bu meselede de eñ soñ qararnı o bergen olıp çıqa. Çeşit menbalardan alınğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti etrafında buña qarşı çıqqanlar az olmağan.

Er kes qomşu devlet içün anıq olmağan bir devirde Qırım kibi bir balıqnı qolaylıqnen tutma eyforiyasına qapılmağan edi. Putinniñ etrafında bunıñ telükeli olğanını añlağan şahıslar yoq degil edi. Lâkin Rusiye prezidenti, itimal tarihqa, «rus topraqlarnı toplağan» birisi olaraq kirmege istegenge oşay. Ancaq şimdi Kreml ögünde – qalğan topraqlarımıznı da coymasaq oldı degen, ciddiy bir problema bar.

Konstantinovnıñ özü de em Kreml, em Qırımnıñ üst idaresinen yapılğan körüşüvlerde pek faal qatnaşa. Qırımnıñ baş naziri Anatoliy Mogilöv, çökmege başlağan Yanukoviçniñ rejiminden tesirlengeni sebebinden olmalıdır ki, vaziyetni teşkermeyip, öz başına taşlap qoya. Qırım spikeri de tamam kelişken işte, bu maalnene faydalana. O, özünen «Qırım baari» proyekti etrafına Qırım Yuqarı Şurasınıñ deputlarından tizilgen bir gruppa toplay.

Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilev bu vaziyetni körip, Qırım spikeriniñ separatist areketleriniñ artı kesilmesine çağıra.Ancaq oña kimse qulaq asmay.

Ondan soñ – artıq ne yapmalı...

Al-azırda Vladimir Konstantinov ictimaiy esasta..., Qırım parlamentiniñ spikeri olaraq devam ete. Artıq oña, akimiyetni elde tutmaqnen bir arada, büyük biznesini idare etmege keder etken kimse yoq. O, yüksek vazifelerge öz adamalrını tayin ete, sportnen oğrşamaqnı taşlamay – onıñ çoq sayılı «ğalebeleri» aqqında efsaneler yazıla. Umumen alğanda, o zevq-sefa sürmekte.

İleride neler olacağını – artıq zaman kösterir...

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.

Qırımtatarlarınıñ liderlerinden biri olğan siyasiy mabüs Ahtem Çiygozğa qol tutma mitingi. Kyiv, 2017 senesi 13-nci sentâbr

(2017 senesi sentâbrniñ 12-nde, Qırımda maküm etilgen qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri olğan Ahtem Çiygoznıñ Kyivde oña qol tutmaq içün teşkil etilgen miting iştirakçilerine azırlağan muracaatı)

Sentâbrniñ 11-nde çıqarılğan ükümni diñledim. Halqımnıñ küçü, cesareti, azimkârlığı ögündeki mahkemecilerniñ telâfuz etken er bir sözü ve areketi artında yalan, iftira ve eñ muimi ne qadar qorqu bar.

Olar añlamağan ve olarğa has olmağan aqiqiy vatanperverlik olarnı pek qozğata ve qorquza. Olar içün yalıñız özüniñ halqına qabul ettirilgen çürük milletçi-şovinizm siñdirilgen yalancı vatanperverlik artına saqlanmaqnı da ziyade uyğun köreler.

Bizim ürüyet aqqımız, munasip ömür ve Vatanğa olğan sevgimiz, rusiyeli akimiyet içün telüke teşkil etmekte

Er bir qırımtatarı, er bir ukrainalı bizim üriyet aqqımız, munasip ömür ve Vatanğa olğan sevgimiz, rusiyeli akimiyet içün telüke teşkil etkenini añlamaq kerek.

Üküm işbirlikçilerniñ ümütsizliginen bütün açuvını qaplap alğan. Lâkin olar pek erte quvanıp başladılar.

Olar yalan ve alçaqlıqnı esas qıymet sıfatına yükseltip olamazlar.

Olar halq arasında iç bir vaqıt itibar qazanamazlar.

Ahtem Çiygoz, qırımtatar milliy areketiniñ liderlerinden biri, siyasiy mabüs

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.

Sovetler Birligi dağılğan soñ, dünyada bayağı turğun istiqrar temelleşken edi. Rusiyeniñ özünde bile 90-lardan soñ adiy vatandaşlarnıñayat seviyesi yükselip başlağan edi. Atta bücet esabından aylıq alğanlar bile Qırım, Türkiye, Mısır ve çetel kurortlarına raatlanmağa barıp başlağan ediler. Mında olarnı körgen quvana edi.

Putin daima davet etilgen ve onı sıcaq qarşılğan çetel sammitlerinen diger tedbirlerni ziyaret ete edi. Umumen alğanda Rusiyeniñ ömüri yoluna kirgen edi.

Lâkin 2014 senesi kelgen soñ – er şey baştan ayaq deñişti. «Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp kete. Devlet ve onıñ vatandaşlarından bütün dünya yüz çevirip başlay. Artıq rusiyeliler özlerini çetelde beklenmegen musafir olaraq köreler – atta bazen nefretnen qarşılaşılanalar, olarnıñ prezidenti ise quvulğandan beter etile.

«Qırım öz tuvğan limanına» qayttı denilgen soñ Rusiyeniñ er şeyi qarma-qarışıq olıp ketti

Rusiyelilerniñ maddiy kelirleri de suvğa batıp başlay. «Para yoq, amma sizler dayanıñız» degen ibare artıq tek pensioner degil de, bücetten aylıq alğanlar içün de aktual olıp qala. Oca ve ekim zenaatları kene de şerefli olmaqtan tüşip, az aylıq tölengen zenaatlar sırasına kire.

Amma bizler Qırımdaki vaziyetke qaytayıq. Muessiselerniñ divarlarındaki Putin portretleri ketken sayın azlaşa, quvanç ve maqtanuvlar daa az eşitilip başlay. Qasevet ve qabaat duyğuları ep artmaqta.

Yaz aylârınıñ birinde men, muim vaqia nişanlanğan, sıylı sofra başında oturaraq, aşap içken ve dertlerine tökmege başlağan ğayet yüksek seviyedeki insanlar bulunğan bir muitke tüşken edim. Bir maalde subet Qırımnıñ kelecegi barıp yetti. Bu insanlar biri-biri artından özü ya da bazıları yaqın soy-sopı üzerine Krasnodar ülkesinden kvartiralar satın almağa başlağanları aqqında aytıp başladı. Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakerelerinde Keriç köpüri, «Tavrida» trassası ve olarnen bağlı kelecek aqqında ne içündir asla söz yürsetilmey edi. Söz, dünya cemaatçılığı dünyanı bir tertipke ketirgen vaqıtta o yerden sıptırılmaq aqqında kete edi.

Olarnıñ Qırımnıñ keleceginen bağlı muzakereleri vaqtında sıptırılmaqnen bağlı edi

​«Yüksek seviyedeki sımalar» qaçmağa azırlanğanlarına köre, gemi batıp başlaydırmı aceba, dep tüşündim o zaman. Kerçekten de, Qırımnıñ şimdiki statusı ne qadar qararsız. Dünya cemaatçılığı onı kesen-kes tanımamaqta ve Rusiyeni onıñ status-quosını keri qaytarmağa çağırmaqta. Em de bu arada öz talaplarını nevbetteki sanktsiyalarnen qaviyleştirmekte. Bir de sanktsiyalar ep maqsatlı şekilde yapılıp, Putinniñ etrafındakilerine daa ziyade tesir etip başlay. Böyleliknen demek ki, Rusiye prezidentine tışarıdan yapılğan basqı ketken sayın artqanından ğayrı, onıñ içerdeki oligarh çevresi tarafından yapılğan basqı da iç eksilmey.

Qırımdaki «yüksek seviyedeki sımalar» artıq özleri içün yedek yuvalarnen «qara kününde» işletecek paralar da azırlap qoyğanlar. Ancaq olarnıñ özüni mot etip, üfürik kibi şişip, ağzını toldurıp vatanperverlik aqqında söz yürseterek, Ukrainanıñ bütün ecdatlarını baştan ayaq söggen, şimdi Rusiyeni kökke kötergeni kibi, üç yarım yıl onı maqtağan «öşekçi köpekleri» ne aqqında tüşenmektedir, aceba? Olarnıñ Krasnodar ülkesinde kvartirası yoq, endi parası da yoq, artıq kimsege de kerekmeyler. Lâkin bir amması bar ki, olar «Mirotvorets» (Barışıqçı) cedveline kirsetildi.

Aceba, «X saati» kelgende işbu «alışuvcılar» öz istidatını nasıl qullanır ekenler. Lâkin qorqum şudır ki, bu sanatnıñ ustalığını soñ derece menimsegen er türlü mazüha ve formançuklar bile bu sefer küçsüz qalır...

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.

Qarasuvbazar Cuma camisi

Yarımadanıñ bütün rayonlarına baqqanda umumiy musulman sayısınıñ ekseriyeti Qarasuvbazar rayonında yaşay. Qarasuvbazarnıñ özünde bile musulmanlarnıñ beşte ekisi yaşamaqta. Şeerniñ dört mektebinden biri tamamile qırımtatar mektebidir. Meselâ, 3-nci mektepte olğanı kibi, diger mekteplerdeki qırımtatar sayısı da yüksek. Yıl sayın Qarasuvbazar ve rayondaki musulman sayısı faiz olaraq ep artmaqta.

Bu sebepten şeerde eki cami çalışmaqta ve iş adamı Resül Velilâyev qurğan cami de şu cumledendir. Bu cami şeer merkezinde yerleşse de, yaqın etrafta mesken evler pek çoq degil. Bir tarafında esasen - tükan ve memıriyet binaları yerleşken merkeziy soqaq keçse, deger tarafında – keniş şeer bağçası bar. Lâkin Qarasuvbazar şeer memuriyeti muezzinniñ saba ve aqşam çağırğan ezanınen oğraşıp başlamağa qarar bergen. Bu ezan yerli hristiyanlarğa keder ete eken emiş!

Muezzin – cami hızmetçisi olaraq, musulmanlarnı ibadet yani namazğa çağırmaqtan mesul birisi. «Azana» fiili arapçadan «cemaat içinde qıçırmaq» manasını bildire. Amma Qarasuvbazar akimiyeti, artıq qarasuvbazarlı muezzin, hristiyanlarnı uyandırmamaq içün,saba ve aqşam ezanını yarı sesnen çağırmaq kerek olacaq eken.

Böyle bir qarar avgustnıñ 18-nde keçirilgen «Qarasuvbazar merkezindeki cami sesi»nen bağlı hususiy toplaşuvda qabul etildi.Toplaşuvda Qırım müftisiniñ yardımcısı, Qırım Reskomnats reisi, Qarasuvbazar rayon memuriyeti yolbaşçısınıñ yardımcısı, SES temsilcisi iştirak etti. Toplaşuv neticesi olaraq, saba ve aqşam ezanı çağırılğan maalde küçlendiricilerniñ sesi endirilecegine qarar berildi.

Qarasuvbazar Cuma camisiniñ imamı – genç bir oğlan olaraq, yerli akimiyet qararına uymağa mecbur. Yerli musulmanlar ise, artıq namazğa vaqtında uyanmaq içün muezzin sesine degil de, qurulğan çalar saat sesine uymağa mecbur qalacaqlar. Dindar musulman içün bunıñ ne olğanını – musulman olmağanlar añlamaz.

Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasebetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar?

Bu nedir – musulmanlarğa zarar bererek, samimiyetnen musulman olmağan şeer sakinlerini qayğırmaqmı ya da zemaneviy Qırımnıñ kerçek ayatında yapılğan ve qırım musulmanlarına nisbeten büyük mıqyaslı bir basqınıñ devamımı?

Alelem, Qarasuvbazarnñ yerli memuriyeti içün musulmanlarnñ çañ sesleri eksiltilmesinen bağlı ricası mantıqsız olıp körüngen olur edi. Ve kerçekten de, olar bu mesele muzakere etmge istemez ediler. Ancaq mesele muezzinge kelip toqunğanında – vaziyet bütünley tersine aylâna.

Qarasuvbazar akimiyeti bügünkü real ayatta bu mesele, qorqmadan bu sözni aytırım ya -siyasiy olğanını tüşünmey, añlaşıla. Qırımda zaten kergin olğan dinlerara munasbetni daa ziyade kerginleştirmeniñ ne manası bar? Yalıñız yerli cemaatnı degil de, Qırımnıñ biñlerce musulmanınıñ diniy duyğularını aşalama ne mana bar? Ey, kerçek, toplaşuvda Qırım müftiyatınıñ temsilcisi de bar edi. Lâkin problema şudır ki, soñki eki-üç yıl içinde Qırım müftiyatınıñ reytingi Qırım musulmanlarınıñ közünde pek tez tüşmekte. Sebebi de belli – müftiyat öz dindaşlarınıñ degil de, akimiyet tarafını tutmaqta. İşte bizim vaqiada da bunı zaten açıq aydın köstermekte.

Artıq bunı, bügün meşur olğan başqa bir sözlernen ifade etecek olsaq, ortağa böyler bir şey çıqar, yani: «Qırım akimiyetiniñ insafu yoq, lâkin siz, musulmanlar, dayanıñız!».

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke sebebinden muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mümkün.

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG