KEFE – Yılbaş bayramları yaramay bir is qaldırdı. Qırımda kütleviy merasimlerniñ yasaqlanması degil – bu da kimni toqtatacaq ki? Mına meydanda narat, petarda patlatqan bir sıra adam, muzıkalı buz taylağı, Yılbaş keldi! Mesele başqa: bayramlarda boş vaqtıñ çoqça ola, dostlarnen daa sıq subetleşesiñ, em mınddad, Qırımda, yaşağanlarnen, em Ukrayinada olğan soy-soplarnen – ve mında bir meselege rastkelesiñ.
Qırımdakilerden başlayıq. Mında, Qırımda, Rusiye propagandası pek tüşünilip yapıla. Pensioner dâdâ Kolâ (Kolâ emce) televizor açıp ne köre? Doğru,bütün kanallar "ukronatsistler" aqqında ayta, Solovyev ve Skabeyeva qıçıralar: "Mına tünevin ukrayin dronları uçıp keldi, onlarnen qabaatsız kişi öldürildi…" Dâdâ Kolânıñ apayı ise aşhanede radio aça, ve andan da aynı teşviqiy malümat aqa.
Yerli gazetalar da çette qalmay, episi hazineden para ala da, şunıñ içün akimiyetke ne kerek olsa, onı yazaralar. Ve qırımlılarnıñ başlarına yıllarnen bunı qoysañ, insanlar inanıp başlay. "Episi yalan aytmaz da", – dep tüşüne dâdâ Kolâ. Aytar. Ve bunı er kün yapalar.
Arbiy ğayıplar ise yoq. Ukrayina tarafına açqan ateşlerini de aytmaylar
Bu nasıl ola? Er kün RİA Novosti Rusiye ordusınıñ muvafaqiyetli bir şekilde ücüm etkenini, bu cenk areketleri vaqtında qaç ukrayin elâk olğanını yaza.
Özleri körgen zararlarını aytmaylar, ya da bu şekilde: "Ukrayina dronlarınıñ ücümleri sebebinden 20 barışıqsever sakin öldürildi, deşet ve masharalıq". Arbiy ğayıplar ise yoq. Ukrayina tarafına açqan ateşlerini de aytmaylar. Ukrayina elektrik stantsiyalarını bombalap, anda er kesni suvuqta qaldırğanlarını, Rusiye uçucısızlarınıñ Kyivde çoq qatlı binalarğa urulğanını aytmaylar. Ebet, Ukrayinada qabarcılıqnen bağlı devamlı ikâyeleri bar, amma Rusiyedeki bu mesele aqqında bir söz yoq.
Десятки жертв в Киеве: новая ракетно-дроновая атака России на столицу Украины (фотогалерея)
Mında, doğrusını aytqanda, bir disbalans bar. Dâdâ Kolâ tüşünip, bir künde elâk olğan 1300 ukrayin arbiyini 365 kere arttırsa edi, yılda yarım millionlıq bir raqam alır edi. Dört yılda ise ne qadar ola? Anda o qadar arbiy bar edimi? Yoq, bir şeyler yañlış.
Mına şeer mezarlığı, ilk sıra elâk olğan "SVO iştirakçilerini" defin etmek içün ayrılğan
Rusiye ordusınıñ ğayıpları yasaq altında. Mına şeer mezarlığı, ilk sıra elâk olğan "SVO iştirakçilerini" (Rusiyede Ukrayinağa qarşı büyük cenkni "SVO" ya da "mahsus arbiy operatsiya" dep adlandıralar – muar.) defin etmek içün ayrılğan – anda yer qalmadı, endi arqa taraflarda kömeler. Ya da merkezde Sönmegen ateş ögünde cenkte (yoq, "cenk" – aytmağa olmay, telükeli, bu "SVO") elâk olğanlar aqqında hatıra levhaları – olarnıñ sayısı arta. Yañısı peyda oldı – demek ki, bundan evel elâk olğanlardan birilerini alğanlar. Ne içün? İnsanlar ne qadar çoq insan elâk olğanını körmesin dep.
Bizim mında Qırımda bir şeyden haberimiz yoq! TV yalan ayta. Cenk teşviqatı er yerde
Amma Rusiye propagandacıları da er şey qarıştıra. Bir taraftan, bu ukrayinler ne qadar yaramay aytmaq kerek, qaç rusiyelini öldürgenler, diger taraftan, bunı aytmağa olmay da, büyük "P" arfinen ğalebe olmay. Ve yerli sakinler propaganda toldurğan miylerinen ara-sıra tüşünirler: "Nege kerek bu qaç yıldan berli? Bu cenazeler, bu uçucısızlar? Bezdik!".
Men ne aytacaq olam. Bizim mında Qırımda bir şeyden haberimiz yoq! TV yalan ayta. Cenk teşviqatı er yerde. Er yerde – Qırım gidromettsentriniñ saytında bile. Ulu cenkniñ yükseltüv – er fasadda, bu müim.
Ve er yerde "Rusiye askeri" mükemmelleştirile. Anda ev divarında bir mural yapqanlar. Ya da Kefe memuriyetiniñ saytında yılbaş malümatı – ebet, qızçıq naratnı bir özü yaraştıramaz da, diger taraftan "SVO" askeri olmaq kerek. O olmasa, nasıl olur? Cenksiz olurmı? Ve, ebet, askerlerge ediyeler – kimler tek almay – resim bağışlağan mektep talebelerinden çorap örgen pensionerlerge qadar.
Ve er kün Qırımda, er yerde böyle! Deyceksiñiz ki: dâdâ Kolâ internetke baqsın! Baqsa da, ne körecek ki? Tek Rusiye saytları. O, internette de tek körmesi kerek olğan malümatnı körer, bir alternativa yoq: diger saytlar mında blok etildi. Ebet, dâdâ Kolâğa VPN aqqında aytmaq mümkün (men, söz sırası, ayttım, – oña YouTube pek kerek edi, internette bir şeyler tapıp yükledi, endi Qırım.Aqiqatnı da oqup olur), amma böyle emceler çoq degil, qalğanları qorqa.
Bu nefretni mında, Qırımda, er kün er keske aşlaylar
Amma Yañı yılğa qaytayıq. Dâdâ Kolânıñ apayı, aman-aman ağlap tarif ete: "Vinnıtsâğa kumama yazdım, bayramnen hayırladım, maña aytmağanı qalmadı! Eñ esası, bizim ücümlerimiz sebebinden anda ışıqsız ve suvuqta oturğanlarını ayttı, amma bu menim qabaatım degil de! Ne içün, nasıl bizni o qadar bölip, aramıznı bozğanlar? Men özüm de mında ava mudafaamız aman-aman er kün nasıl çalışqanını aytam, ve cermay bazamız qaç kere yanğanını. İs qala, bizni duşman yapalar. Ve men kumama duşman olam, yerli akimiyet içün ise – beklegen".
Ve, mence, bu, elâk olğanlarnı aytmasaq, – eñ yaramay şey. Biz bir vaqıt duşman olmadıq, şimdi ise aman-aman. Qomşu halqqa nisbeten nefretniñ hatıramızda qapanması içün bu cenkten soñ qaç yıl keçer? Bu nefretni mında, Qırımda, er kün er keske aşlaylar. Em de anda-mında casuslar yüre – amma olarnı soñra yazarım.
Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün
Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi
2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.
2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.
Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.