Rusiye akimiyeti Ukrayina dronları aprelniñ 28-nde cermay zavodına yañı darbe endirgen soñ fevqulâde vaziyet rejimini kirsetti. Anda cermay yanmağa devam ete, alev dört eñ büyük cermay savutını qaplap aldı. Bu yañı uydu resimlerinde körüne. Şeerge Rusiyeniñ Krasnodar ülkesi valisi Veniamin Kondratyev ve Fevqulâde vaziyetler naziri Aleksandr Kürenkov keldiler. O, Tuapsede cermay tökülüvi toqtatıldı, dep ayttı, amma şeerden videolar tam tersini köstere, dep tarif ete Azatlıq Radiosınıñ rus tilli seyirciler içün açılğan Nastoyaşçeye Vremâ televizion ve online ağı.
Rospotrebnadzor Tuapse sakinlerine soqaqqa çıqmamağa tevsiye etti. Haber etilgenine köre, şeer özeninde yañı bon qoraları qoyula, ve özenden cermay çıqarıla. İçtimaiy ağlarda Tuapse şeer plâjında Qara deñiz yalısına kelgen cermay levhaları derc etile.
Aynı vaqıtta Vladimir Putin Tuapsede ciddiy telükeler yoq, insanlar ise çaresini tapa, dep bildirdi. Bundan evel ise Putinniñ özü Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Tuapsedeki cermay zavodına qarşı darbeleriniñ ciddiy ekologik aqibetleri ola bile, dep ayttı.
Ekolog ve "Ekozaşçita!" cemaat gruppasınıñ reislerinden biri Vladislav Slivâk Nastoyaşçeye Vremâ içün bergen intervyüsında birinciden bu seviyedeki felâket insanlarnıñ sağlığına tesir etecek, dep tarif etti.
"Anda ava pek kirli. İnsanlar bir aftadan berli ya da daa ziyade bu avada nefes alalar. Ve bu, ebet, ealiniñ sağlığına pek tesir etecek. Mence, yaqın yılları Tuapse sakinlerinde ağır hastalıqlar artacağını körecekmiz. Anda yanğan mallarnıñ büyük sayısı olğanından, büyük sayıda kantserogen madde bar, böyle avada nefes almaq qanserge yol aça bile, meselâ, qan qanseri, leykemiya ve diger qanser çeşitleri. Amma yürek-damar hastaları, aqciger hastaları içün de telükeli, olar şimdiden çekişip başlaylar", – dep ayta Slivâk.
Туапсе в огне: масштабные последствия дроновых атак на российский НПЗ
Ekolognıñ aytqanına köre, sağlıq içün risklerni eksiltmek içün ealini birden telükeler ve özüni qorçalav imkânlarından haberdar etmek kerek edi.
"Büyük yanğın çıqqanınen şeerni tahliye etmek kerek edi. Tünevin yapqanları kibi degil, meselâ, tahliye eteler, dep aytqanlar, amma cermay zavodına yaqın tek bir qaç soqaq tahliye etile eken, andan da insanlarnı yaqın mektepke ozğarğanlar. Bu, ebet, bir şeyge tesir etmey, bu kantserogen maddelerni içine çekkenleri kibi öyle de nefes almağa devam eteler, – dep ayttı Slivâk. – Yanğın başlağanınen insanlarnı andan çıqarmaq kerek edi. İnsanlarğa telükeler aqqında aytmaq kerek edi. Birisi şeerni terk etip olamasa ya da şeerni terk etmege imkân olmasa, respiratorlarnı tarqatmaq kerek edi, kövid vaqtında taqılğan tibbiy maska degil, respirator, çünki kiçikdispers parçaları aqqında laf kete, olar aqcigerge zarar ketire ve olarnı toqtatmaq içün respirator kerek. Bundan ğayrı insanlarğa başından berli añlatmaq kerek edi, pencereler qapatılmalı ve daire, evlerge kirli maddelerniñ kirmesine yol bermemek içün añlatmaq kerek edi".
Tabiatqa da ciddiy seviyede zarar ketirildi – suv, ava ve topraqqa. Bu künleri Tuapseniñ bazı sakinleri "cermay yağmurları" aqqında bildirdi. Yağanaqlar soqaqlarda, insan ve ayvanlarda qala.
"Mence, bu büyük bir ekologik felâket. Tabiatnı qoruv saasında köstergen 35 yıllıq faaliyetim devamında Rusiyeden qara ya da cermay yağmurları yağğanına dair bir haber körmegen edim, – dep tarif ete o. – Tuman büyük sayıda kiçik cermay parçalarını kötere, olar soñra yağa. Bu soñunace yanmağan cermay, küye, yanğan mallar, yanğın malları. Soñra yağmur yağa, avada olğan er şeyni çeke, bu büyük bir bulaştıruv, qara renk ala ve topraqqa, insan, ayvan, maşina, ösümliklerge yağa, er yerge".
Ekolog qayd etkenine köre, cermaynıñ bu kölemde özen ve deñizge tüşmesi deñiz ekosistemasına pek tesir ete bile.
"Yanğınlar – bu bir, ava bulaşuvı – ayrı, cermay malları deñizge de töküle, regiondan kelgen malümattan köremiz ki, büyük bir bulaşuv bar. Deñiz ekosisteması pek zarar köre. Balıq, yunus balıqları büyük sayıda ölecek. Ölgen yunus balıqları, mollüskler tapılğan regionlarnıñ videolarını köremiz. Deñizde olğan er canlı şimdi pek zarar köre. Ve şunı aytmaq kerek ki, bu bir qaç kün, afta ya da ay devam etecek bir ikâye degil. Bu yıllarnen devam etecek bir ikâye. Ve bu cermay malları er yañı furtunanen çıqıp, yalını tekrar bulaştıracaq", – dep tarif ete Slivâk.
Sağlıqnı qorumaq içün, imkân olsa, şeerni iç olmağanda vaqtınca terk etmek kerek, ya da iç tışarı çıqmamağa tırışmaq kerek, dep tevsiye ete ekolog. O, kirli ava içeri kirmesin dep, pencerelerni açmamağa tevsiye ete.