Qırımtatarlar ve "referendum bayramı" – martnıñ 18-nde qırımtatar mektepleri ne içün boş qaldı?

Rusiyeniñ Qırım işğali yılları devamında Rusiye akimiyeti qırımtatarlarnı "rus dünyası" kerçeklerine celp etmege tırışsa da, olarnıñ ekseriyeti Ukrayinağa qoltuta. Qırım.Aqiqat jurnalisti subetleşken qırımlı ekspertler bu fikirde.

Halqara toplulıq tanımağan Qırımnıñ sahte referendumınıñ 12 yılı arfesinde Moskva işğal etken Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bütün tasil müessiselerinde "Qırım baarine" bağışlanğan "bayram tedbirlerini" keçirmege emir etti.

"Qırımdaki Rusiye akimiyeti qırımtatar halqınıñ bu vaqiağa olğan munasebetini yahşı bile, şunıñ içün qırımtatarlarğa hoş baqqanlarını köstermege istedi, yerli akimiyet iftarlar keçirdi, kütleviy haber vastaları ise işğal etilgen Qırımda qırımtatarlarnıñ "cennet yaşayışını" köstermege tırıştı. Amma bu episi faydalı olmadı, qırımtatarlar Ukrayinağa qoltutmağa devam ete", – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa gizli qalmaq şartınen qırımlı aq qorçalayıcılardan biri.

#LiberateCrimea halqara areketiniñ qırımlı faaliniñ malümatına köre, martnıñ 16-nda qırımtatarlar balalarını bala bağçası ve mekteplerge yollamadı, anda referendum yılına bağışlanğan "bayram tedbirleri" keçirilgen edi.

"Keçken aftadan berli bütün ana-baba çatlarında balalar bala bağçası ve mekteplerge formada, bala bağçalarına üstü beyaz, altı qara şekilde kelsin dep yazıldı. Bütün tasil müessiselerinde sahte referendumğa bağışlanğan tedbirler keçirildi. Qırımtatarlarnıñ iştiraki az olğanından teşkilâtçılar pek açuvlandı. 2014 senesi martnıñ 16-nda qırımtatarlar cinaiy referendumnı körmemezlikke urğanı kibi, 2026 senesi martnıñ 16-nda da balalarını Rusiye bayraqlarınen fotoresim yapılacaq ve Rusiye propagandası aşlanacaq mektep ve bala bağçalarına yollamadı. Bu qırımtatar halqınıñ Qırımda Ukrayina ve Avropa saylavına sadıq qalğanınıñ delili degilmi?", – dep tarif etti faal adını gizlep Qırım.Aqiqatqa.

Faalniñ qayd etkenine köre, Rusiye akimiyeti bu işaretni körmey.

"Qırımnıñ işğalci ükümetinden menbamnıñ malümatına köre, anda vaziyet endi haber etildi, "qırımtatar meselesinden" mesüliyetliler añlatmağa mecbur olacaq, olarnıñ işi işğacilerge kerekli neticeler ne içün bermey", – dep haber etti faal.

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini İlmi Umerov bu vaziyet Qırımda qırımtatar cemaatınıñ Ukrayinağa qoltutqanını köstere, dep ayta.

"Kelüv, daa doğrusı "referendum kününde" mektepke kelgenler sayısınıñ birden eksilgeni çoqusı qırımtatarınıñ Ukrayinağa qoltutmağa devam etkenini köstere. Mektepke kelgenlerniñ sayısı bunıñ yahşı bir delili ola. Rusiye Federatsiyasınıñ insanlarğa qarşı nefret siyaseti işğal etilgen Qırımğa da tarqala. Meclis – qırımtatar halqınıñ temsiliy organı, 2017 senesi aprel ayında yasaqlandı. Faal devam etken cenkte tek Ukrayinanıñ ğalebesi Ukrayina topraq bütünligini ğayrıdan tiklev ve tamır halqınıñ kelecegini belgilev aqqı imkânını berecek", – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa Meclis reisiniñ muavini.

Qırım teşkilâtları birliginiñ prezidenti Elvis Çolpuhnıñ fikirince, "2014 senesinden başlap Qırımda bir çoq oquv yurtu olması kerek olğanından yavaş-yavaş uzaqlaştı – ilim, serbest fikir ve açıq dialog yeri".

"Bugün – bu propaganda aletidir. Serbest tüşüngen insanlarnı yetiştirmek yerine Rusiye tasil sisteması bala bağçalarından başlap kelişken ve söz diñlegen insanlarnı – homo sovieticus – yetiştirmek ıntıluvlarını qaldırmay. Bir aytqan, başqa yapqan ve bam-başqa tüşüngen bir insan. Asılında sovetler vaqtından bunı yahşı bilemiz. O vaqıt mektep ve universitetlerde de firqa eşitmege istegenini ayta ediler, kerçek subetler ise evde, aşhane sofrasında ola edi. İnsanlar aqiqatnı qıdırğan, Azatlıq Radiosınıñ dalğasını qıdırğan, açıq aytıp olamaycaq şeylerini özara muzakere etken ediler. Şunıñ içün bu künde mekteplerde qırımtatar balalarınıñ az olmasını tesaduf olaraq saymaq zor", – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa ekspert.

Qırım teşkilâtları birliginiñ prezidenti emin ki, "Qırım cemiyetiniñ büyük qısmı, hususan yarımadanıñ tamır halqı qırımlılar (qırımtatarlar) içün – martnıñ 16-sı bayram ve tantana sebebi degil".

"2014 senesi bu kün nasıl keçkenini yahşı hatırlaymız. Şeerlerde vertolötlar uça, soqaqlarda BTRler yüre, saylav bölüklerinde ise silâlı "yeşil adamçıqlar" bar edi. Bir çoq sakin o vaqıt timsaliy bir fleşmob yapıp, referendumğa razı olmağanını köstergen edi. İnsanlar evde qalıp, çiberek qavura ve rey berüvni bu şekilde boykot etken edi. Bu kün Rusiyeniñ Qırım işğaline ve qırımtatarlarğa qarşı repressiyalarğa ketirgen adise-vaqialarnen bağlı. Ve belli ki, bir çoq ana-baba balalarınıñ propaganda tedbirleriniñ bir qısmı olmasını istemey. Böyle vaziyetler Qırım sakinleriniñ büyük qısmı 2014 senesiniñ adise-vaqialarını bayram olaraq kösterüv ıntıluvlarını qabul etmey ve basqı şaraitlerinde bile fikrini saqlamağa tırışqanını daa bir kere köstere. Ve bu müim bir işaret ola, o vaqialar insanlarnıñ aqlında ve Qırım cemiyetinde munasebet Rusiye propagandası köstermege tırışqanından bam-başqa ola", – dep qayd etti ekspert.

2014 senesi fevral ayında işaretsiz urbada silâlı insanlar Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası, Nazirler Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etken ve Ukrayina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu silâlı insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını qabul etmegen edi. Soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bu Rusiye arbiyleri olğanını qabul etti.

2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda çoqusı memlekette tanılmağan Qırım referendumı olıp keçti, Rusiye Qırımnı qanunsız bir şekilde ilhaq etti. Ne Ukrayina, ne Avropa Birligi, ne de ABD bu rey berüvniñ neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege "qoşulğanını" ilân etti.

Halqara teşkilâtlar Qırım işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih etti. Ğarp memleketleri iqtisadiy sanktsiyalar kirsetti. Rusiye yarımada ilhaqını inkâr etip, bunı "tarihiy adaletniñ tiklenmesi" dey. Ukrayina Yuqarı Radası Qırım ve Aqyarnıñ Rusiye tarafından vaqtınca işğaliniñ başlanğıç künü olaraq 2014 senesi fevralniñ 20-ini ilân etti.

Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Kremlniñ ayırım siyaseti neticesinde qırımtatarlar kütleviy bir şekilde Qırım yarımadasını terk etip başladı. Bu esnas Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı istilâsı başlağanınen arttı. Qırımtatar halqınıñ lideri Mustafa Cemilevniñ malümatına köre, umumen Qırımnı tahminen 50 biñ qırımtatarı terk etti, bu yarımadada yaşağan qırımtatar halqınıñ tahminen dörtte biridir.