İyünniñ 26-nda Qırımtatar Milliy Bayraq künü qayd etile. XX asırnıñ başında altın tamğalı kök bayraq qırımtatarlarnıñ milliy kimligini temsil ete. Sovet yasaqlarına dayanıp, bu timsal kene Rusiye akimiyeti tarafından tirenüv sebebi ola. Rusiye yasaqları ve cenk vaziyetinde bu kün nasıl qayd etile, Qırım.Aqiqatnıñ maqalesinde tarif etemiz.
Qırımtatar milliy bayrağı 1917 senesi Bağçasaraydaki Han sarayında Birinci Qurultayda tasdıqlandı. Onıñ manası böyle añlatıla: kök tüsü temiz kök ve barışıqnı, tegiz rengi ise halqnıñ birligini köstere, tamğa ise 15-18 asırlarda Qırım hanlığında üküm etken Giraylar sülâlesiniñ soy timsali ola.
Tezden bu bayraqnı bolşevikler "burjua-milletçi" dep yasaqladı. 1944 senesi qırımtatar halqı Qırımdan sürgün etildi, olarnen bağlı bütün timsaller ise yoq etildi.
Qırımtatarlar milliy bayrağını tek mustaqil Ukrayinada qaytarıp olddı. Bu 1991 senesi iyünniñ 26-nda Aqmesdcitte Ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayı vaqtında oldı.
Bu künni soñra Qırımtatar Bayraq künü olaraq ilân ettiler, bugün o, tek qırımtatar kimliginiñ timsali degil, Qırımda Rusiye istilâsına qarşı tirenüv timsali de ola. Bu yıl Qırımtatar bayraq künü ekinci Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ 35 yılına teñ keldi.
Qırımnıñ Rusiye işğali ve Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı vaziyetinde Qırımtatar bayraq künü qırımtatarlar köçmege mecbur olğan aman-aman bütün dünyada qayd etile. Qırımnıñ özünde ise yasaq altında buluna.
Altın tamğalı kök bayraq. Qırımtatar bayrağı 1917 senesinden künümizge qadar (fotoresimler)
Rusiye uquq qoruyıcıları tenbiley
Rusiyede Qırımnıñ resmiy künleri taqviminde Qırımtatar bayraq künü yoq. Amma onı esasen cemaat teşebbüslerinen ve Rusiye akimiyetiniñ kontroli altında qayd eteler.
Mustaqil faaller ve aq qorçalayıcılar uquq qoruyıcılarddan qanun bozulmaycağına dair tenbi ala. Bu yıl Rusiye akimiyeti "çetel agenti" dep ilân etken qırımtatar aq qorçalayıcısı Lutfiye Zudiyeva böyle bir tenbi aldı.
Vesiqanı oña Canköydeki evi ögünde Rusiye İç işler nazirligi "Canköy" Belediyelerara bölüginiñ temsilcisi oqudı.
"Tenbi metnine köre, polisniñ Zudiyeva cinayet yapmaq ya da memuriy uquqnı bozmaq içün şarait yaratqan areketlerni yapacağına dair malümatı bar eken. Vesiqada angi areketler aqqında aytıla ve jurnalist nenen qabaatlana aytılmay. Vesiqa "Rusiye Federatsiyasıda uquq bozuvlarınıñ profilaktika sistemasınıñ temelleri" Federal qanunınıñ 20-nci maddesine ve "Polis" qanunı maddeyelerine esaslana", – dep haber ete "Qırım birdemligi".
Bu cemaat areketiniñ faalleri malümatına köre, qırımlı tenbinen razı olmayıp, vesiqada yazma izalar qaldırdı.
Aq qorçalayıcılar ve Ukrayina akimiyeti Rusiyeniñ bu areketlerini Qırımda qanunsız dep saya.
Yasaq kün
Keçken yılları Qırımda Qırımtatar bayraq kününiñ adetleri kütleviy tedbirler edi: avtoyürüş, cemaat aktsiyaları, faallerniñ Çatırdağ seferleri ve digerleri.
Bugün milliy bayraq qırımtatarlarnıñ toprağına, Qırımğa olğan sadıqlığını köstere, ukrayin ve qırımtatar halqlarınıñ küreşlerini timsal eteRefat Çubarov
Bugün Qırımda Rusiye akimiyeti Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı vaqtında cenk telükelerine esaslanıp, kütleviy tedbirlerniñ keçirilüvini yasaqlay. Qırımtatar bayraq künü Qırımnıñ haberlerinde yaqarlıq qıtlığı ve Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Rusiye logistikası, arbiyleri ve arbiy infrastrukturasına qarşı darbeleri sebebinden blekautlar vaziyetinde peyda olmadı.
Kene de faaller bu künni elinden kelgeninen qayd etmege tırışa. Olar qırımtatar bayrağınıñ evlerde bulunması "yahşı bir milliy anane" olsun dep, qırımlılarnı "Er evde bayraq" cemaat teşebbüsine qoşulmağa çağıra.
"Bugün milliy bayraq qırımtatarlarnıñ toprağına, Qırımğa olğan sadıqlığını köstere, ukrayin ve qırımtatar halqlarınıñ Qırımnı Rusiye işğalinden qurtarmaq ve Qırım yarımadasında Ukrayina devlet suverenitetini ğayrıdan tiklemek içün alıp barğan küreşlerini timsal ete", – dep ayta Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov.
"Eki bayraq Qırımda dalğalanmalı"
Qırımtatar milliy timsaline bağışlanğan bir çoq merasim esas Ukrayinada ve onıñ tışında keçirile.
İtibar inqilâbından soñ eñ yüksek devlet seviyesinde şiar ilân etildi: bir memleket – eki bayraqMustafa Cemilev
Qırımtatar bayraq künü 2014 senesiniñ adise-vaqialarından soñ yañı bir mana aldı, dep tüşüne qırımtatarlarnıñ milliy lideri Mustafa Cemilev.
"İtibar inqilâbından soñ eñ yüksek devlet seviyesinde şiar ilân etildi: bir memleket – eki bayraq. Ve Qırımtatar bayrağ künü devlet seviyesinde qayd etilip başlandı. Mence, bu devlet akimiyetiniñ qırımtatar halqına eñ yüksek ürmet kösterilüvi oldı", – dep ayta o.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ azası Gayana Yüksel içün Qırımtatar Bayraq kününiñ ayrı emiyeti bar, çünki 2000-lerde bu künniñ peyda olmasında iştirak etken edi. Bu künni peyda olğan Qırımda qayd etmege imkânı olur, dep ümüt ete.
Qırımtatar Bayraq kününi kene peyda olğan yerde – serbest Qırım toprağında qayd etecekmizGayana Yüksel
"Qırımdaki soñki adise-vaqialar eminliknen köstere: Ukrayina işğalciniñ arbiy bazasından daa çoq izolâtsiyağa oğrağan logistik hatqa çevirilgen Qırımdan bir vaqıt vazgeçmedi ve vazgeçmeycek. Bu Qırımnı azat etüv küreşi devam etkenini köstere. İnanam ki, tezden eki bayraq da Aqmescit, Bağçasaray, Kezlev, Keriç ve ukrayin Qırımınıñ er bir köşesinde dalğalanacaq. Ve Qırımtatar Bayraq kününi kene peyda olğan yerde – serbest Qırım toprağında qayd etecekmiz", – dedi o.
Tek qırımtatarlar içün bir timsal degil
Bugünde-bugün Qırımtatar Bayraq kününi tek qırımtatarlar qayd etmey. Qırımlı, Odesadaki Lütıy teatr rejissöri Galina Cikayeva içün de hususiy bir kün.
O, 2014 senesi Rusiye Qırımnı işğal etken soñ Aqmescitte Qırımtatar bayraq künü tedbirinde "ilk kere getto isi keldi", dep hatırlay.
O vaqıt Bayraq kününi ilk sefer qayd ete edim. Ve artıq iç bir vaqıt soñki sefer olmaycaq ediGalina Cikayeva
"Yağmurça (Fontanı) qasabasında mahsus ayırılğan, qoralanğan, köpekli ve "kosmonavtlı" (urbada Rusiye uquq qoruyıcıları – QA) bir alançıqta, çerçiveler ve diger sıñırlavlarnen biz oynadıq, yırladıq, ediyeler satın aldıq, lezzetli şeyler aşadıq, şeñlendik. Ara-sıra toqtap, bütün bularğa sanki yuqarıdan baqıp qorqqan ve hucur olğan edim. O vaqıt Bayraq kününi ilk sefer qayd ete edim. Ve artıq iç bir vaqıt soñki sefer olmaycaq edi", – dey o.
Galina Cikayevanıñ Qırım.Aqiqatqa tarif etkenine köre, onıñ şahsiy qırımtatar bayrağı şimdi işbirligi yapqan göñülli ştabında buluna. Qırım işğalden azat etilgen soñ onı Aqmescitke qaytarıp, balkonında asmağa ümüt ete.
Qırımnıñ Rusiye işğalinden soñ ve Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlağanınen biñlernen qırımtatarı esas Ukrayinağa ve diger memleketlerge ketmege mecbur oldı. Böylece, Qırımtatar bayraq künü artıq aman-aman bütün dünyada qayd etile. Bir çoq insan onı Qırımnıñ işğalden qurtaruv küreşiniñ timsali olaraq köre.