Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ Yaqın Şarq memleketleri ziyareti Tehranda sert memnüniyestizlikke sebep oldı. Keçken aftanıñ soñunda Zelenskıy daa bir ziyaretke yol alddı: Türkiyede Recep Tayyip Erdoğannen körüşken soñ beklenmegen bir şekilde Suriyege ketti, anda rejim deñişken soñ vaziyet pek istiqrarlı degil, dep yaza Azatlıq Radiosı.
Zelenskıy Ukrayinanıñ diplomatik munasebetlerini mümkün olğanı qadar çoq kenişletmege tırışa, hususan Rusiye ile munasebetleri bir qarar olğan memleketlernen
"Dimaşqta müim bir muzakere künü. Bugün Suriye prezidenti Ahmed aş-Şaraa ile eki taraflı körüşüv oldı, taqımlarımıznıñ iştirakinen muzakereler oldı, ve Ukrayina-Suriye-Türkiye üç taraflı subetimiz oldı. Yañı munasebetler qura, yañı imkânlar aça ve telükesizlik saasında işbirligimizni kenişletemiz. Bütün meselelerni – regiondaki telükesizlik ve mudafaa ve vaziyetten başlap, şu cümleden İran etrafında, memleketlerimiz arasında energetika ve infrastruktura işbirligine qadar.
Aşayt telükesizligi saasında işimizni devam ettirecekmiz. Cenk aqibetlerini yeñüv ve devletimizge ve insanlarımızğa qarşı Rusiye cenkinde muzakere esnası aqqında ayrıca laf ettik. Bütün Suriyelilerge sıcaq qarşılağanları içün teşekkürler bildirem. Ukrayina Asadnıñ rejimi yeñilgen soñ yañı Suriyege qoltutqan ilk memleketler arasında edi ve biz onıñ istiqrarı ve inkişafına qoltutmağa azırmız. Halqlarımız ve devletlerimiz daa küçlü, iqtisadiyatlarımız ise daa istiqrarlı olsun dep, işbirligimizni quvetleştirecekmiz", – dep yazdı Zelenskıy içtimaiy ağlarda.
O, Dimaşqqa Türkiye bergen şahsiy uçaqnen keldi.
Ahmed aş-Şaraa ve Volodımır Zelenskıy ilk sefer bıltır sentâbr ayında BM Baş Assambleyasınıñ sessiyasında körüşken ediler. O vaqıt Suriye ve Ukrayina Tış işler nazirleri eki memleket arasında diplomatik munasebetlerni ğayrıdan tiklev beyannamesini imzaladılar. Munasebetler 2022 senesi iyün ayında bozulğan, Başar Asadnıñ rejimi o vaqıt "DNR" ve "LNR"ni tanığan edi. Ukrayina şarqında bu separatist birleşmeleriniñ tanıluvı olarnı qanunsız bir şekilde ilhaq etken Rusiyeden soñ ilk oldı.
Ahmed aş-Şaraa Suriye akimiyetinde daa yañı sayıla. Rusiyeden anda saqlanğan Suriyeniñ sabıq prezidenti Başar Asadnı teslim etmege talap etse de, yaqında Moskvada olıp, Vladimir Putin tarafından pek dostane bir müitte qabul etildi. Suriyede alâ daa eki Rusiye arbiy bazası bar, amma anda bulurnğan arbiylerniñ sayısı bayağı eksildi. Suriyeniñ soñki ayları Suriye toprağında telükesiz "bufer alanlarını" kenişletken ve anda bir sıra arbiy obyektni yoq etken İsrail ile munasebetleri zor. Ne de olsa, Volodımır Zelenskıy Dimaşqqa bardı. Maqsadı ne?
Jurnalist, şarqşınas, DW müellifi Konstantin Eggertniñ fikri:
– Birinciden, İsrail ve Suriye munasebetleriniñ qıyınlığı büyütilgen. Asılında Ahmed aş-Şaraa rejiminiñ bar olması bir çoq taraftan İsrailge bağlı olğanını añlay. İsrail ise Suriye ile telükesizlik meselelerinde formal olmağan munasebetleriniñ belli bir seviyede olması kerek, dep añlay.
Zelenskıynı aytsaq, bes-belli ki: Amerikanıñ destegi oña kefil etilmegen vaziyette Ukrayinanıñ diplomatik munasebetlerini mümkün olğanı qadar çoq kenişletmege tırışa, hususan Rusiyenen munasebetleri bir qarar olğan ve Avropa, Kanada ya da Trumptan evelki ABD kibi Rusiye istilâsına qarşı tam fikri olmağan memleketlernen. Ve, menim fikirimce, bu diplomatik faallikniñ Ukrayina içün pek müsbet tesiri bar.
Ne içünmi? Bugün, ABD ve İsrailniñ İranğa qarşı cen şaraitlerinde, Zelenskıy Yaqın Şarq devletlerine yetmegen bir şey teklif ete. Tek dronlarnı yapuv tehnologiyası aqqında aytılmay, cenk tecribesi de uçucısız yapuv tehnologiyası qadar faydalı ola bile.
Zelenskıy aman-aman aynısını Ahmed aş-Şaraağa Suriyede teklif ete bile. Bugün Suriye ükümetinde olğan bütün silâ – Rusiye silâsıdır, yañartılğan sovet nümüneleri, ve bu kerçek Dimaşqnıñ Moskva bağlılığını saqlay. Añlağanıma köre, aş-Şaraa silâ berilüvini semereleştirmege tırışa ve bu yolda Türkiyenen pek faal subetleşe. Amma silâ bergenlerni arttırmağa çare olsa, ne içün olmasın?
Zelenskıy diplomatik munasebetlerni kenişletmeknen beraber Rusiye problem çıqara
Bu ceetten Zelenskıy – şimdiki Suriye reberligi içün şübhesiz meraqlı bir sıma, çünki dronlardan qurtaruv tehnologiyalarnı pek paalı teklif etmeycek. Sovet ve Rusiye arbiy tehnikasını yahşı bilgen Ukrayina arbiyleri Suriye ükümetine ne içün mesleat bermesin ya da arbiylerge ögretmesin?
Şunı qayd etmek kerek ki, Zelenskıy Ukrayina reberligi içün telükeli sayılğan memleketlerge artıq cesür bir şekilde kete – anda Kreml ile munasebetler bir qarar ve Ukrayina lideriniñ anda ne işi bar, dep tüşünmek mümkün. O, anda bara, özüne ve Ukrayina tecribesine meraq doğurta. Ve böylece tek Ukrayinanıñ diplomatik bağlarını kelişletmey, Rusiye reberligi içün boşluqlar yapa. Bu da Rusiyege qarşı cenk şekillerinden biridir.
Daa bir müim noqta: strategik ceetten Dimaşq ve Kyivniñ menfaatları bar. Ahmed aş-Şaraa Suriyeniñ Aqdeñiz yalısında Tartus ve Hmeymimde Rusiye bazalarınıñ qalmasına razı olmağa mecbur edi. Bunı vaziyetniñ basqısı altında yaptı, amma, şübhesiz ki, qalmalarını istemey. Buhran vaziyetinde Suriyeni istiqrarlaştıracaq kibi Putinni körgen İsrailniñ basqısı ve Rusiye arbiy tehnikasına bağlılıq sebebinden Moskva ile munasebetlerniñ saqlanması – Suriye reberligini şunı aytmağa mecbur etti: yahşı, bazalarıñız qalsın.
Lâkin strategik ceetten er angi Suriye ükümeti Suriyede böyle bazalarnıñ bir daa olmamasını istey. Anda Rusiye bazalarından daa çoq Türkiye bazaları peyda ola bile – eñ azından yaqın vaqıtta.
Zelenskıynıñ Yaqın Şarq regionında Putin tesirine qarşı çıqqanını ayta bilemiz. İsrail ve ABDniñ İranğa qarşı cenki sebebinden ve 2024 senesi Suriye rejiminiñ yıqıluvından soñ bu tesir, şübhesiz, eksile ve eksilmege devam etecek. Şunıñ içün Zelenskıy bu vaziyette doğru adımlar atıp, doğrudan olmasa da, Yaqın Şarqta Rusiye mevzilerine is etecek diplomatik bir darbe endire, – dep bitire Konstantin Eggert.
Ukrayinanıñ Yaqın Şarqı tedqiqatları merkeziniñ müdir muavini Sergey Danilov qayd etkenine köre, Zelenskıy ve aş-Şaraa boğdaynıñ Rusiye işğal etken Ukrayina topraqlarından degil de, Ukrayinadan ketirilüvini muzakere ettiler. Danilovnıñ fikirince, Ukrayina mütehassısları Suriye zenaatdaşlarınen energetika obyektlerini tez ğayrıdan tiklev tecribesini de paylaşa bile.