Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy Qırımtatar Milliy Meclisiniñ qırımtatar halqınıñ temsiliy organ statusını pekitken Buyruğını imzaladı. Fermanğa köre, Ukrayina Nazirler şurası bu meseleniñ tez çezilüvii temin etmeli. Bu buyruq Ukrayina Nazirler Şurasınıñ saytında endi peyda oldı.
Bu statusnıñ manası ne? İşğal etilgen Qırımda qırımtatar halqınıñ qorumaq içün yañı imkânlar beremi? Yarımadanıñ azat etilüvi içün küreşte Ukrayinanıñ yerini quvetleştiremi? Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ alıp barıcısı Alena Badük Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarovnen laf etti.
Meclisniñ qırımtatarlarnıñ temsiliy organı statusınıñ belgilenmesi 2021 senesi işke tüşürilgen "Ukrayinanıñ tamır halqları" qanunında bar edi. Vesiqağa köre, tamır halqlarnıñ temsiliy organları Nazirler şurası tarafından statusları pekitilgen soñ aq ve mecburiyetlerini ala. Bu esnas aman-aman beş yıl aldı.
"Mında pek beklenmegen ve sebepsiz bir pauza oldı – Nazirler Şurası aman-aman 5 yıl qanun talaplarını yerine ketirmedi", – dedi Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, vaziyet prezident kirişken soñ deñişti, o, buyruğınen qanunğa riayet etilüvini tezleştirdi.
"Aprelniñ 2-nde Nazirler Şurasını rağbetlendirgen Prezident buyruğı imzalandı, ve ertesi künü emir qabul etildi", – dedi Refat Çubarov.
Vesiqada Meclis qırımtatar halqınıñ temsiliy organınıñ uquqiy statusını ala, dep qayd ete.
Meclis reisiniñ aytqanına köre, bu devlet ile tolu işbirligi mehanizminiñ şekillenmesi ola, icra akimiyet organları qırımtatar tili, medeniyeti, tasil ve media inkişafınen bağlı qararlarnı Meclisnen mesleatlar keçirip almağa mecbur.
"Ortaq iş ve devletnen beraber prioritetlerniñ belgilenmesi dialog vastasınen kerçekleşe. Bazılarında qırımtatar halqınıñ aqları ve qanuniy menfaatları olğan meselelerde devlet organları tamır halqnıñ serbest, ilk ve haberdar razılığını alacaq. Diger vaziyetlerde ise mesleatlar olacaq", – dep qayd etti Refat Çubarov.
Bir çoq nazirliknen temsiliy organ olaraq çalıştıqRefat Çubarov
Çubarovnıñ qoşqanına köre, statusnıñ pekitilmesi devlet organlarınen olğan işbirligini şekillendire.
"Bir çoq nazirliknen temsiliy organ olaraq çalıştıq", – dedi Refat Çubarov.
Onıñ qayd etkenine köre, bazı müessiseler Meclisniñ resmiy statusı yoq dep, onı körmemezlikke ura edi. Şimdi böyle vaziyet olamaz.
"Artıq böyle bir şey olmaycaq, çünki qanun Meclisniñ statusını köstere", – dep ayttı Refat Çubarov.
Böyle işbirligi müim olğan esas saalardan biri olaraq Çubarov til siyasetini ayta. 2021 senesi qırımtatar tiliniñ inkişaf qavrayışı qabul etilgen, soñra da strategiyası tasdıqlanğan edi.
Onıñ aytqanına köre, qırımtatar tili ğayıp olma telükesi altındaki UNESCO cedvelinde bar, şunıñ içün devlet ve temsiliy organnıñ muntazam işi uzun müddetli olacaq.
"10 yıllıq areketlerni yazdıq ve şimdi tek taqip etmege degil, olarnı kerçekleştirmege imkânımız bar", – dep ayttı Refat Çubarov.
Daa bir yöneliş – tamır halqlarnıñ media inkişafı. Qanun böyle resurslarnıñ devlet maliye etilüvini belgiley, kontrol paketi temsiliy organğa ait olacaq.
"Devlet şahsiy kanallarnı maliye etmeycek, amma tamır halqlarğa ait olğanlarda bu olacaq", – dedi Refat Çubarov.
O, topraq ve Qırımnen bağlı devlet siyasetiniñ şekillenüvinde iştirak etüv meselelerini ayrıca qayd etti.
Bu status Meclisniñ bütün esnaslarğa celp etilüvi içün imkânlar açaRefat Çubarov
"Qırımnen ve qırımtatar halqınen bağlı bütün esnas, mesele, devlet areketlerinde añlaşmaq, mesleat keçirmek, bazı meselelerde qırımtatar halqınıñ temsiliy organından razılıq almaq pek müim. Ve bu şekilde tek adiy dialognıñ semereli mehanizmi qurulmay, tamır halqnıñ menfaat ve aqları kerçekten köz ögüne alınacaq", – dedi Refat Çubarov.
Çubarov Meclis statusını pekitüv qararını işğal etilgen Qırım sakinleri, hususan qırımtatarlar içün bir signal olaraq köre.
"Bu status Meclisniñ bütün esnaslarğa celp etilüvi içün imkânlar aça", – dep qayd etti Refat Çubarov.
O, bu qararnı Ukrayinanıñ halqara esnaslarda daa keniş bir siyasiy formulanen bağladı.
"Ukrayina aqqında bir şey Ukrayinasız olmamalı" devamınen quvetleştirilmeli: "Qırım aqqında bir şey Ukrayinasız ve tamır qırımtatar halqsız olmamalı". Ukrayinanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ öz toprağınıñ taqdirini belgilemege aqqı bar, bu olarnıñ vatanı", – dedi Refat Çubarov.
Ukrayinanıñ tamır halqı olğan qırımtatarlarnıñ öz toprağınıñ taqdirini belgilemege aqqı barRefat Çubarov
Onıñ aytqanına köre, qırımtatarlar vatanları Qırımnıñ kelecegini Ukrayina terkibinde köre. Onıñ qayd etkenine köre, bu baqış yarımada kelecegine dair bütün muzakerelerde köz ögüne alınmalı. Meclis reisi qayd etkenine köre, Ukrayina akimiyetiniñ qararı Rusiye işğal etken Qırımdaki keyfler ceetinden de emiyetli ola.
"İnsanlar Qırım küreşi quvetleşkenini köre", – dedi Refat Çubarov.
Qararnıñ siyasiy emiyet meselesi 2016 senesi Meclisni ekstremist teşkilâtı dep ilân etken soñ yasaqlağan Rusiyeniñ areketleri ceetinden de baqıla.
Çubarovnıñ qayd etkenine köre, Rusiye tarafınıñ bere bilecek cevabına qulaq asmay. Onıñ fikirince, Rusiye akimiyeti halqara uquq ve mantıq çerçivesinde areket etmey, şunıñ içün berecek cevapları belli.
Ukrayina ve qırımtatar halqını daa bir kere aşalav ıntıluvı olacaqRefat Çubarov
"Bu Ukrayina ve qırımtatar halqını daa bir kere aşalav ıntıluvı olacaq", – dedi Refat Çubarov.
O, Moskva "Ukrayinanıñ tamır halqları" Qanunı daa qabul etilgende faal sürette qarşı çıqqan edi, dep hatırlattı.
"Moskva Ukrayina qanunınıñ qabul etilmesine üç kere keder etmege tırışqan başqa bir adise hatırlamayım", – dedi Refat Çubarov.
Onıñ aytqanına köre, tenqit çeşit seviyelerde oldı, Rusiye reberligi, Devlet duması ve ayrı siyasetçilerniñ beyanatlarında.
"Olar Qırımdaki mevzilerini zayıflatacaq er şeyge daima qarşı çıqacaqlar", – dedi Refat Çubarov.
Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıynıñ qayd etkenine köre, Meclisniñ resmiy statusı qırımtatarlarğa "bütün Ukrayina ve Qırımımıznı, bütün insanlarımız ve tamır halqnı, qırımtatar halqını, öz toprağımızda serbest yaşamaq aqqımıznı" qorçalamaq içün daa çoq kerçek imkânlar bere.