"Ordu olmağan yerde diplomatiya da yoq". Polkovnik Alim Kerimov – Herson vilâyetiniñ sol yalısında uruşlar ve Qırımnıñ azat etilüvi aqqında

Rusiye ordusı cebeniñ Dnipro yönelişinde ücüm areketlerine azırlana. Rusiye Oleşkı şeerinde gumanitar missiya vaqtında sessizlik rejimini qullanıp, askerlerini ketirdi. Ukrayina Silâlı quvetleri deñiz piyadesiniñ 34-ünci ayrı brigadasınıñ malümatına köre, laf biñden ziyade Rusiye arbiyi aqqında kete, bir qaç yüzü piyade askeri olğan arbiyler şimdi ücümlerge azırlana.

Herson vilâyetindeki sessizlik rejimi vaqtında Rusiye ordusı yerlerini deñiştirip, silâ, top, uçucısız, yaldav vastası, radioelektron küreş sistemaları ve çoq şey ketirdi – yaqarlıqtan başlap aşqa qadar. Ukrayina deñiz piyadesi 34-ünci brigadasınıñ esaplarına köre, bu yedek eñ az bir qaç ayğa yeter.

Duşmannıñ bir çoq yañı uçuv-qonuv meydançığı peyda oldı, bu da Hersondaki telükesizlik vaziyetine tesir etecektir. Noyabrniñ başında Ukrayina deñiz piyade askerleri Rusiye kütleviy ücüm ıntıluvlarını daa qayd etmedi – duşmannıñ tek birer-birer areketleri körüne. Ukrayina arbiyleri Rusiye ordusınıñ er angi ilerilev ıntıluvına azır, dep işandıra.

Ukrayina Silâlı quvetleri deñiz piyadesiniñ 34-ünci ayrı brigadası Hersonnı imaye ete ve Herson vilâyetiniñ sol yalısında ve ada qısımlarına mevzilerini tuta. Herson vilâyetiniñ sol yalısındaki cebe ne alda, Qırım.Aqiqat, brigadanıñ ştab yolbaşçısı, polkovnik, 33 yaşında Qırımlı Alim Kerimovnen subetleşti.

Qırımlı Kerimov bir buçuq yıldan berli "Borisfen" deñiz piyadesi 34-ünci ayrı brigadasınıñ ştab yolbaşçısı ola.

Bu yıl avgust ayında Dnipro yönelişinde rekord sayıda dron ücümi qayd etildi – ayda 26 biñden ziyade. Bu malümatnı Ukrayina Silâlı quvetleri deñiz piyadesinini 30-ıncı korpusı bere. Rusiye uçucısızlarınıñ Herson vilâyeti ve Herson şeerinde adiy vatandaşlarğa qarşı artqan ücümlerini Alim Kerimov Rusiye ordusınıñ cebeniñ bu yönelişinde ilerilemege tırışmaqta muvafaqiyetsiz olğanınen bağlay.

"Şunı ayta bilem ki, brigadamız çizgisinde duşman klassik ücümden gibrid ücümge keçti: top darbeleri, ava darbeleri, FPV-dronlarınen darbeler. 2025 senesine baqqanda ücüm areketleri daa az faal oldı. O vaqıt duşmannıñ tahminen 700 ücümi ola edi, şimdi – yılda 150-200. Ücümlerden ğayrı, bıltır 200-ge qadar gemi avuştırıluvı, şimdi yarım yılda – duşman yaldav vastalarında tahminen 22 kere çıqtı. Ne içün duşman daa çoq gibrid cenkine keçti? O, bütün ücüm operatsiyaları muvafaqiyetsiz olğanını añlay ve vatandaş terrorına keçe", – dep añlata Alim Kerimov, Ukrayina Silâlı Quvetleri Arbiy deñiz küçleri Piyade Askerleri 34-ünci ayrı brigadasınıñ ştab yolbaşçısı.

Duşmannıñ uçucısız uçuv noqtaları Herson vilâyetiniñ sol yalısı terenlerine 5-ten 15 kilometrge qadar mesafede yerleşe, dep qoşa ştab yolbaşçısı. Deñiz piyade askerleri duşmannı uzaqlaştırıp, logistikasını zorlaştırdı. Lâkin Ukrayina Silâlı quvetleri Rusiye askerlerine mevzilerine yaya ketmege imkân bermegen yerlerde olar tunnel qaza, dep ayta polkovnik.

"Olar yaya keçeceklerini añlay, şunıñ içün qazıp başlaylar, tunnel yapalar. Bunı qısmen yapalar. Tapqan tunellerimizni birden yoq etemiz. Men Oleşkı şeerinde çoq dallı tunnel sisteması bar, dep aytmam edi – Sol yalısındaki uzunlıqtan tahminen 20-30%. Olar bir yerde çapa, ketmege tırışalar, soñra ise tunnelge keçeler. Bu shema elimizde bar, bu yönelişte gece-kündüz çalışamız. 50-den 100-150 metrge qadar tunneller labirint şeklinde yapılğan", – dep ayta polkovnik.

Deñiz piyade askerleri adalarda ve Herson vilâyetiniñ sol yalısında mevzilerini tuta. Kerimov işğal etilgen Sol yalısınıñ terenine doğru da ilerilevleri bar, dep qoşa.

"Sol yalıda mevzilerimiz çoq, anda daimiy olaraq avuştıruvlar ola. Bu ada alanında ilerileymiz ve kelecekte sol yalısındaki bazı mesken yerlerine kirecekmiz", – dep qoşa ştab yolbaşçısı.

Ukrayina deñiz piyade askerleri Sol yalısınıñ angi yerlerinde ve ne qadar ileriledi – polkovnik aydınlatmay. Bu bir degil, bir qaç yönelişte bar, dep qoşa.

"Deñiz piyade askerleri sıñırlarnı ve bulunğan mevzilerini tuta. İleriley, duşmannıñ mevzilerine ücüm ete, belgilegen sıñırlarımızğa ileriley. Yani kirip sol yalıda yerleşkenler, ilerilegenler, yerleşkenler, mevzini berip ilerilegenler", – dep ayta Kerimov.

Alim Kerimov Qırımnıñ İslâm Terek (Kirovskoye) qasabasında, Kefege yaqın doğıp östi. Qorantasında arbiyler olmasa da, balalığında bile arbiy olmağa istegenini añlağanını ayta.

"Yañılmasam, yedinci sınıfta arbiy olacağımnı endi bile edim. Ailemizde "albinos" olam, birinci arbiy. Balalığımda ev, qoranta ve memleket bar, dep añladım ve biz, bütün erkekler, bir şeyge baqmadan, imayeci olmaq kerekmiz. Mence, er bir erkek ailesiniñ ve devletiniñ imayecisi olmalı", – dep ayta Alim Kerimov.

Alim Kyivde Arbiy telekommunikatsiya ve informatizatsiya institutına oqumağa kirdi. Al-azırda üç aliy tasili bar. O, oquğanda Qırım işğali başladı. Evine bir daa qaytmadı.

"Bu, ebet, maña pek basqı yaptı – bu işğal vaziyeti. Maña maneviy ceetten pek tesir etken edi, amma anam-babam maña qoltuttı: bir şey yoq, yapa ber, biz baqarmız [vaziyetke] ve [Qırımdan] çıqacaqmız. Bilesiñizmi, biz tuvğan toprağımızğa qaytmaq içün çoq areket ettik", – dep tarif ete qırımtatarı.

Alimniñ ana-babası Qırımda qaldı ve blok etilgen Ukrayina arbiy bölüklerine aş dağıtqan edi. Neticede bu taqip ve FSB hadimleriniñ sorğu sebebi oldı.

"Ukrayina arbiyleri ve Fevqulâde vaziyetler nazirliginñ hadimleri içün 40 litrlik ocaqlı qazanlarnen aş yapıp ketire ve açıq-açıq ayta ediler: ant sözleriñizden vazgeçmeñiz saqın, oğlumız da hızmet ete, ant sözüñiz müim. Bazı arbiyler Qırımda qaldı, ve ana-baba olarnı körgende soray edi: antıñızdan vazgeçken olsañız, biz sizge ne içün bu qadar yardım ettik. Soñra FSB ana-babamnı taqip etti, evimizge keldi – oğulları arbiy oquv yurtunda oquğanını yahşı bileler", – dep tarif ete qırımlı.

2015 senesi institutnı bitirgen leytenant Kerimov Odesadaki bağ polkuna hızmetke alındı.

"Bu bölük Qırımdan keldi, Aqyarda yerleşken edi. O bölükten o vaqıt ATOğa, M sektorına kete ediler. Birinci vazifem Şirokino – Sopino mesken yerlerinde deñiz piyade askerleri içün bağ teşkil etmek edi. Amma umumen, bilesiñizmi, arbiy bölükke birinci adım atqanda ilk fikrim bu edi: meni ATOğa yollañız, şimdi Donbas, Lugansknı tez çezip, Qırımnı azat etüv meselesine tez qaytarmız", – dep hatırlay Kerimov.

Neticede zabit 36-ncı ayrı deñiz piyade brigadasına keçti, soñra – 503-ünci ayrı deñiz piyade batalyonına. Cenk areketler alanına ilk rotatsiyalarını Alim tebessümnen hatırlay.

"Arbiy idare añlavı komandan ve bölük arasında bağdan başlana. Vodâne yolunda yañlış tarafqa ketip, "separlarğa" (Rusiyege qoltutqan uruşçılar – muar.) ketken adisemiz oldı – ateş açıldı, kimse bir şey añlamay. Soñ men batalyon komandanı ögünde turıp qızardım: "Ürmetli mayor, sögünmeñiz, biz yañlış yerge kettik". O, külip yiberdi", – dep tarif ete Alim Kerimov.

Büyük ücüm başlağanda Alim Kerimov Donetsk vilâyetindeki Ğorlivka yönelişinde edi. O vaqıt bağ batalyonınıñ yolbaşçısı edi. Bölükleri Volnovaha ve Mariupol tarafına ilerilemek vazifesini aldı. Amma Volnovaha ve Çervona Polâna arasında duşmannıñ büyük küçlerinen çatıştılar. Polkovnik Kerimovnıñ aytqanına köre, Rusiye ordusı Ukrayina Silâlı quvetlerinni baş bağ tüyümini yoq etip, bunı ücüm çizgisinde ilerilemek içün qullandı.

"Anda 300 kişi edik, Volnovahağa spartçı olaraq yollağanlar, duşmannıñ bizden büyük küçlerinen çatıştıq – tahminen üç-dört brigada, yani 5-7 BTGr, quvetleştirilgen batalyon. Ğayıplarımız çoq edi ve büyük darbe aldıq, askerler keyfi bozulğan edi, çünki sen bu arbiynen bir qaç yıldan berli aşay ve yuqlaysıñ, avuştırılasıñ ve baş qafasınıñ bir qısmı ketkenini köresiñ…", – dey polkovnik.

Deñiz piyadesiniñ 503-ünci ayrı batalyonı eki kere sarıp alınğan ve eki kere çıqqan edi. Kerimovnıñ aytqanına köre, üç yüz arbiyden yüzge yaqın arbiy elâk oldı, olarnıñ arasında – batalyonı komandanı Pavel Sbitov.

"Ekinci kere çıqtıq, Novoukrayınka mesken yeri yaqınlarında yerleştik. Mudafaa çizgisini yaptıq, batalyon komandanı artıq yoq edi – elâk oldı. Biz yerleştik, ilk territorial mudafaa birleşmeleri yardımğa kelip başladı. Bir kere – anama bu intervyünı köstermeñiz, lütfen, – ağama telefon etip, vesiqalarım, şeylerim olacaq yerniñ telefonını yazdırdım, çünki bu sefer çıqıp olurımmı bilmey edim", – dep añlata Kerimov.

Bu adiseler unutılmay, Alim dey ki: körgenlerini hatırlamaq alâ daa zor ola.

"Şimdi o qadar çoq şeyni hatırlattıñız ki, olarnı hatırlamağa iç isteyemeyim. Sarıp alınğan soñ çıqtıq, yaralanğan arqadaşımıznı yükledik, gece insanlarnı özenden çıqarğan ve beline qadar suv içinde olğan desant-ücüm ordusınıñ rota komandanı Pulinetsni köremiz: adam tura, qaltıray – mart başı, urba soray, berecek bir şeyimiz yoq, ne urbası, bir aftadan berli bir aşnı üçümiz bölüşe edik. Ve insanlarnı çıqarğanda ayaqları artıq buzlağan edi", – dep hatırlay ştab yolbaşçısı.

Soñra Donbasta çoq şey oldı. 2023 senesi Herson vilâyetiniñ sol yalısındaki Krınki köyünde Ukrayina Mudafaa quvetlerini endirüv qarşı ücüm operatsiyası keçirildi. O vaqıt Kerimov brigada ştabınıñ yolbaşçı muavini edi. Ğayıpları çoq olğanına baqmadan, bu operatsiyanı Ukrayina Silâlı quvetleri içün tarihiy dep saya, çünki Ekinci cian cenki vaqtından berli ordu ilk sefer Dnipronı keçti.

Krınki köyündeki uruşlarda, resmiy malümatqa köre, 262 Ukrayina arbiyi can berdi. "Slidstvo.İnfo" jurnalistleriniñ malümatına köre, 788 arbiy ğayıp olğan edi.

"Bu tarihiy vaqia. Ebet, bizim içün büyük bir facia, çünki ğayıplarımız çoq edi. Sol yalıda olğan er kes, askerlerni ketirgen, logistikanen oğraşqan er kes – menim şahsiy fikrime köre, episi qaraman ola. E, ğayıplarımız çoq oldı, çoq ğayıp ettik. Amma bunı aytqanda soramaq kerek: kerek edimi? E, kerek eki. Ne içün öyle? Çünki duşman silindi, dep aytmaq mümkün: deñiz piyadesiniñ dört brigadası duşmannıñ beş diviziyasını yoq etti. Bu suvlı mania edi, daa kimse rastkelmegen edi. Ekincisi – duşmannıñ ğayıpları çoq edi, pek çoq. Üçüncisi – büyük sıñırlağan operatsiya oldı. Unutmamaq kerek ki: olarnı sıñırlağan olsaq, o vaqıt Zaporijjâ yönelişinden mında, Cenübiy yönelişke, bizni keri qaytarmaq içün quvetler çekilgen edi – Zaporijjâ yönelişinde bizim qarşı ücümimiz başladı. Bunı da unutmamaq Kerek. Deñiz piyadesiniñ bütün brigadalarınen yoq etilgen Rusiye diviziyaları soñra uruşqa azır degil edi, yönelişte iç qullanılmadı, ve şimdi qalğanlarını yoq etemiz", – dep añlata polkovnik.

Bu yıllar devamında işğal etilgen Qırımda qorantası qala edi. FSB vekilleri er ay evine teşkerüvlernen kele edi. Olarnı yarımadadan çıqarıp olamağanı daa çoq tesir ete edi, dep ayta Ukrayina arbiyi.

"Ayda bir kere subet ola edi, evimizge kele ediler, anam-babamnı tanığan qomşularını soraştıra ediler. Telefonda, uydu bağında, internette ve ilâhre daimiy kontrol bar edi. Babam rahmetli olğan soñ batalyon komandanı, o vaqıt endi altpolkovnik Suharevskiyge kelip ayttım, babamnıñ cenazesine barmaq kerek. Ve o dey: "Şimdi bir acıñız bar. Sen barsañ – eki olur", – dep hatırlay qırımlı.

Tek 2024 senesi avgust ayında anası ve ağası işğal etilgen Qırımdan çıqıp oldı. Polkovnik Kerimov olar vesiqalarını azırlap, anası sağlıq meselelerinen Türkiyege tedaviylenmege kete, dep aytqanlar, dep tarif ete.

"Ebet, qıtağa ketken er kes quvetleştirilgen kontrolden keçe edi, er birine ziyaret sebebinen bağlı sualler bere ediler. Amma biz añlay edik: ne qomşularğa, ne soylarğa bir şey aytmadıq. Er bir naqliyat deñişüvi – maşina, avtobus, tren – sayılğan edi. Men sıq-sıq deñiştirsinler, er şeyni silsinler, birer çanta alsınlar, bir şübhe olmasın, dep teklif ettim. Ketmek zor edi: eki kün yolda, tutıp yibere ediler, uçmazdan evel tekrar-tekrar kontrol ete ediler. Pek zor edi, amma ketkenler", – dep tarif ete ştab yolbaşçısı.

Alimniñ qorantası Qırımnı ekinci kere terk ete. 1944 senesi qartana-qartbabaları Özbekistanğa sürgün etildi, ana-babası yarımadağa tek 1988 senesi qaytıp oldı. Alim, Rusiye aynı usullarnen areket ete, şunıñ içün şimdi qırımtatarlarnıñ alğan dersini ukrayinler yahşı menimsemeli, dep ayta.

"Şimdi devletimizden tış yaşağan er bir Ukrayinalı halqımıznıñ körgenlerini añlay. Er yerde musafir ola – onı Almaniya, Frenkistan, Poloniya ve ilâhre vatandaşı olaraq körmeyler. Amma bizni zorlağanlar: er şeyimizni alıp, evlerimizden quvğanlar, anda ise NKVD hadimlerini yerleştirgenler. Şimdi evim ne alda – tek Allah bile, men bilmeyim. Men evim ailem olğan yerde olğanını añlayım, ailem ise mında. Bu vaqtınca bir şey, men babam qurğan evime qaytacağımnı bilem. Şimdi vaqtınca işğal etilgen topraq statusında olğan er şey vaqtınca ola, añlaysıñızmı? Eminim, erte ya da keç devletimiz sıñırlarına qaytacaq ve mustaqil olacaq. Er bir Ukrayina vatandaşınıñ vazifesi – Rusiye dost, qomşu olmağanını añlamaq, çoqusı ya da episi añlaydır. Biz bunı daa 1944-te bildik", – dep ayta arbiy.

Alim emin ki, Qırımnı tek cenk-siyaset yolunen qaytarmaq mümkün.

"Eviñizge sıçavul kirse, ne yapar ediñiz? Onı yoq eter ediñiz. Men, meselâ, evimden dört kilometr uzaqlıqta olğan uçaq alanına – bütün uçaq, vertolötlarnen beraber darbe endirilgende pek quvandım: pek yahşı! Daa az imkân, yedek… Bular Rusiye ordusını belli bir fayızğa eksilte. Böyle bir ibare bar: ordu olmağan yerde diplomatiya da yoq, añlaysıñızmı? Şunıñ içün Qırım gibrid yollarnen qaytarılacaq, dep tüşünem. Biz cenkleşkende belli adamlar öz seviyesinde siyasiy-diplomatik usullarnen meseleni çezecekler. Tek beraber olıp, bu cenkni bitire bilemiz", – dep eminliknen ayta Alim Kerimov.