Moskvada Qırımlı Aleksandr Kaçkurkinni apiske alıp, devlet hainliginde qabaatladılar. Bundan evel onı Qazahistandan sürgün ettiler ve uçaq Rusiyede engende onı tutıp aldılar. Qırımlı qabaatlanğan devlet hainligi Ukrayinağa para yiberüvinen bağlı. Ne içün Kaçkurkinni Qazahistandan sürgün ettiler? Qırımlı nasıl bir ükümge oğraycaq? Yalıñız Rusiyede degil, onıñ dostları olğan diger memleketlerde kimler telükede ola bile?
Bu aqta Qırım.Aqiqat Radiosınıñ efirinde alıp barıcı Alena Badük "Ambrella" advokatlar birleşmesiniñ idareci ortağı Andrey Yakovlev ve "Siyaset" talil merkeziniñ prezidenti Oleg Lesnoy ile laf etti.
Aleksandr Kaçkurkin — 25 yaşındaki informatsion tehnologiyalar mütehassısı. Moskvanıñ Meşçhan mahkemesi onı SİZO-ğa yolladı, dep haber ete TASS Rusiye haber agentligi. Tafsilâtlı malümat berilmedi. Mahkeme oturışuvları qapalı şekilde keçirildi. Kiçik aynıñ 1-nde "Birinci bölük" aq qoruyıcı leyhası yaqalanğannıñ taqdiri aqqında tafsilâtlı malümatnı derc etti.
Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, Kaçkurkin Ukrayina vatandaşı ola, Qırımda doğdı ve büyüdi. 2014 senesiniñ ilhaqından soñ oña, yarımadanıñ bir çoq diger sakinleri kibi, Rusiye vatandaşlığını qabul ettirdiler, o vaqıt o daa çağına yetmegen edi. Daa soñra, siyasiy sebeplerden Qırımdan Qazahistanğa köçti. Kaçkurkin Almatıda yaşadı ve informatsion tehnologiyalar saasında müendis ve işlep çıqarıcı olıp çalıştı. Haber etilgenine köre, o, hususan, GPT til modellerini azırlağan OpenAI şirketinen işbirlikte bulunğan.
Apiske alınğanından sürgünlikke qadar bir qaç saat
Qazahistan akimiyeti, "Birinci bölük" tarafından ögrenilgen vesiqalardan körüne ki, yaqında onı eki madde boyunca memuriy mesüliyetke çekti. Birincisi — yolnı ruhsetsiz yerde keçkeni içün, ekincisi — qapalı yerde nargil içkeni içün. "Birinci bölük" eki protokol da sahte olğanını iddia ete.
Oña esaslanıp, mahkeme Kaçkurkinni "Qazaqistan Cumhuriyetiniñ qanunları ve suverenitetine sayğısızlıq köstergeni" içün sürgün etmege qarar berdi. Bütün protsedura — protokollarnıñ tizilmesinden sürgünlikniñ özüne qadar — adet üzre bir qaç afta ve aylar sürgenine baqmadan, bir qaç saat içinde yekünlendi.
"Birinci bölük" yazğanına köre, devlet hainliginde qabaatlav Ukrayinağa para yiberüvinen bağlı. Şübeli qabaatını qabu etkeni ya da para yollaması kerçek olğanı aytılmay. Aq qorçalayıcılarnıñ malümatına köre, 2025 senesi devlet hainligi, casuslıq ve çetel devleti ile gizli işbirligi qabaatlavlarınıñ 10% Ukrayinağa para yiberüvinen bağlı edi.
Qazahistan akimiyeti bu vaqianı izaatlamadı.
Siyasiy taqip alâmetleri
Advokat Yevgeniy Smirnov, "Birinci bölük"niñ malümatına köre, bu, Rusiye quvetçileri tarafından insanlarnı taqip etmek içün Qazahistan uquq qoruyıcı organları ve qanunlarınıñ qullanılğanını köstergen bir vaqiadır. Qazahistannıñ Ukrayina vatandaşları içün bile telükesiz ve uquqiy devlet olmağanını qayd etmege mecburmız, dep qayd etti advokat.
Kaçkurkinniñ Qazahistandan Rusiyege sürgün etilmesi Rusiye mahsus hızmetleriniñ planlaştırılğan operatsiyası kibi körüne ve siyasiy taqip alâmetleri bar, dep tüşüne "Ambrella" advokatlar birleşmesiniñ idare etüv ortağı Andrey Yakovlev. Bunı qabaatlavda körmek mümkün, dep ayta advokat.
"Bu yerde taqip ve halqara uquqnıñ bozuluvı açıq-aydın körüne, çünki aynı bu Qabaatlav konventsiyası, siyasiy sebepler ile taqip telükesi olğan şahısnıñ kelgen memleketlerine ekstraditsiyasını yasaq ete. Şunıñ içün mında siyasiy sebeplerden taqip etile, dep aytmaq mümkün", — dedi Andrey Yakovlev.
ZSU-nıñ destegi passiv qarşılıq olaraq qabul etileAndrey Yakovlev
Kaçkurkinniñ Rusiye vatandaşlığını Ukrayina tanımay. Material azırlanğanda Qazahistanda onıñ Ukrayina vatandaşlığı aqqında haberdar edilermi, belli degil. Rusiye ise yarımada sakinlerini öz vatandaşları olaraq saya. Bu sebepten onı teslim etmekni talap etti, dep añlata Yakovlev.
"Olar (Rusiye — QA) topraqnı endi işğal etken soñ, menimce, bu assimilâsiya siyaseti kibi bir şey, ve faal ya da passiv qarşılıq köstergen şahıslarnı taqip etmege tırışalar. Bu vaziyette, ZSU-nıñ destegi passiv qarşılıq olaraq qabul etile. Ve aynı zamanda olar Qırım territoriyasında suvuqlaştıruv tesirini yaratalar", — dep tüşüne Andrey Yakovlev.
Adliyeciniñ qayd etkenine köre, bu vaziyette Ukrayin tarafınıñ areketleri sıñırlandı, çünki qarar onıñ iştiragi olmadan qabul etildi. Bunıñ ile o, ekstradisiya prosedurası boyunca resmiy soravlar ve añlatmalar kerek olğanını qayd ete.
"Menimce, Ukrayina iç bir şey yapıp olamay, çünki Qazahistan Rusiye siyasetine köre areket etecegini ve Rusiye mahsus hızmetlerinen iş tutqanını kimse beklemedi", — dedi Andrey Yakovlev.
Böyle vaziyetlerde, dep ayta Yakovlev, milliy strukturalar tarafından qıymet kesüv ve siyasiy taqip alâmetleri olğan davalarğa yekâne yanaşuvlarnıñ şekillenmesi müimdir. Onıñ fikrince, böyle qararlar alınmasa, memleketler uquqiy alanınıñ belgisizligine esaslana bileler.
"Menimce, Avropa Birligi ya da Avropa Parlamenti kibi devletlerara organlar bu taqipniñ qabul etilmemesi aqqında qarar almalı", — dedi Andrey Yakovlev.
Adliyeciniñ tevsiyeleri
Yakovlev, ğıyabiy ükümlerniñ ameliyatı ve böyle qararlardan haberdar olmağan insanlar içün telükeler aqqında da ayta. Onıñ aytqanına köre, çetelge seyaat etkende, bu, Rusiyeniñ muracaatı ile tutulmağa sebep ola bile. O, mahkemeler halqara añlaşmalarğa esaslanğan ve işkence ya da insan aqlarınıñ bozuluvı telükesi köz ögüne alınğan memleketlerde bulunmaq daa telükesiz olğanını tüşüne.
"Birinci tevsiye em Rusiye Federatsiyasına, em de Birlik memleketlerine, yani SNG memleketlerine, ya da anda sıñırdaş olğan memleketlerge barmamaq tevsiye etile. Bizde Avropa Birliginde Rusiye Federatsiyasına samimiy olğan memleketler bile bar", — dedi Andrey Yakovlev.
Ekinci tevsiye quvetçilerniñ şahsiy içtimaiy ağlarda tapa bilecek malümatını nezaret etmektir.
O, akimiyetniñ areketlerine deral şikâyet etmek, advokatlar ve aq qoruyıcılarnı celp etmek ve böyle davalarnı maksimal derecede aydınlatmaq müim olğanını ayta. Onıñ aytqanına köre, atta resmiy şekilde yapılğan areketler de, acele cevap berilse, uquqiy qorçalav içün imkân yarata bile.
Halqara uquq qoçlamazmı?
Kaçkurkinniñ Rusiyege ekstradisiyasınıñ suratı Qazahistan ve Rusiye idareleri arasında evelden añlaşmalar yapılğanını köstere, dep qayd ete "Politika" talil merkeziniñ prezidenti Oleg Lesnoy. O, emin ki, Qırım vatandaşına qarşı tizilgen protokollar tek bir sebeptir ve bu eki memleket arasındaki işbirlikni köstere.
"Qazahistanda böyle şeyler bir kere degil, yañlışmağan olsam, soñki vaqıtta böyle üç adise oldı. Ve Çeçenistanğa bir insannı teslim ettiler", — dedi Oleg Lesnoy.
O şunı da qayd ete ki, Ukrayinanıñ vatandaşları, hususan Rusiye tarafından öz vatandaşları olaraq tanılğanlar, sabıq SSCB ve Rusiye ile dostluq munasebetlerini saqlağan memleketlerde özlerini telükesiz duyamaylar. O, pek kerek olmasa, olarnı ziyaret etmemege çağıra.