On eki yıl evel Rusiye Qırım yarımadasını işğal etip başladı. Rusiye mahsus operatsiyasınıñ ilk künlerinde Qırım muqavemeti başlandı. Bunıñ nasıl olıp keçkenini "Qırım: işğalniñ kündeligi" mahsus sırasında tarif etemiz.
Kiçik aynıñ 26-sı — Qırım muqavemeti künü. 2014 senesi bu künü Aqmescit merkezinde çatışma eñ yüksek seviyesine yetti, Qırım parlamentiniñ nevbetten tış sessiyasına yol berilmedi. Rusiye prezidenti Vladimir Putin Ukrayina sıñırındaki Rusiye ordusınıñ arbiy azırlığınıñ teşkerilüvi aqqında ilân etti.
Kün levhası
Qırımda bulunğan Rusiye Devlet Dumasınıñ deputatı Leonid Slutskiy şöyle bildirüv yaptı:
"Rusiye Ukrayinanıñ topraq bütünligine qoltuta, amma ekstremistler tarafından küç qullanuv ıntıluvı olsa, biz, elbette, çette qalmaycaqmız. Qırımnı ait olğan "rus dünyasından" ayırmaq istegen küçler bar, ve bu er alda bizim mağlübiyetimiz olur edi".
Saba erte Aqyarda Rusiye destegine nevbetteki miting başlandı. 500-ge yaqın insan şeer memuriyetiniñ binasını blok etip, memurlarnı kirsetmediler. Özüni "halq meri" olaraq ilân etken Aleksey Çalıy şeer sakinleri yanına çıqtı ve memuriy binadan Ukrayinanıñ devlet tuğrasını yırtmamağa çağırdı. İnsanlar şeer memuriyetiniñ divarlarından Nahimov meydanına avuştı
Aleksey Çalıy, Aqyarnıñ terkibiy bölükleriniñ reberlerinen toplaşuv keçirip, olarğa işini evelki rejimde devam etmekni emir etti. O, jurnalistlerniñ suallerine cevap bermekni red etti. Daa soñra, şeer memuriyeti binası ögündeki mitingde çıqışta bulunıp, Çalıy, Aqyar "Berkut"nı yoq etmek emirine boysunmay, dep bildirdi. Şeer prokurorı İgor Pilat istifağa çıqtı.
Cankoy akimiyeti içtimaiy-siyasiy istiqrarnı saqlamaq ve qanunsız areketlerge yol bermemek içün esas prinsiplerni belgiledi, hususan, Ukrayin devlet timsallerini qullanmaqnı yasaq etti.
Ukrayina halq deputatı Oleğ Tâğnıbok Qırım sakinlerini Ukrayinağa qarşı propagandağa inanmamağa çağırdı:
"Banderalarnıñ bazı eşelonları şimdi Qırımğa kelip, anda bir şeyler yıqacaq, kötekleycek, öldürecek, yoq etecek degen laflar —tamamınen saçma ve yalan. Bu bizni biri-birimizge qarşı qoymağa ıntıluvdır. Sizge eminliknen ayta bilem: er kes özü istegen tilde laf ete bile. Elbette, bir devlet tili bar, o devlet organlarına ait, amma kündelik yaşayışta kimse biri-birine onıñ içün elverişli olğan tilde muracaat etmesine keder etmey. Ukrayinada iç kimse ve iç bir vaqıt milliy azlıqlarnıñ vekillerini taqip etmez. Başqa milletlerniñ medeniy, tasil ya da başqa aqlarını kimse sıñırlamaycaq".
Aqmescitte kiçik aynıñ 26-da saba Qırımtatar Milliy Meclisiniñ çağırışı ile muhtariyet parlamentiniñ binası yanında Yevromaydan tarafdarlarınıñ mitingi başlandı, tahminen 5 biñ insan, esasen Qırımtatarlar, keççe "Tavriya" futbol klubunıñ "ultras" kolonnası, Ukrayina tarafdarı cemaat teşkilâtları ve firqalarnıñ vekilleri keldi.
Qırım Verhovna Radasınıñ binasınıñ keçitleri bir taraftan uquq qoruyıcılar ve diger taraftan Rusiyeni desteklegen "drujinalar" tarafından blok etildi.
Vaqıt-vaqıt radikal faaller militsiya divarını yıqıp, raqiplernen kötekleşe ediler. Meydanğa Refat Çubarov ve Sergey Aksönov çıqtı.
Qırımtatar Milliy Meclisiniñ lideri Refat Çubarov Qırım Muhtar Cumhuriyeti Verhovna Radasınıñ spikeri Vladimir Konstantinovnı zıddiyetniñ kerginleşmesinde qabaatladı:
"Qırımtatarlar bu topraqnıñ taqdirini Qırımtatarlarsız al etmege bermeycekler. Konstantinov, ne bugün, ne de ileride Qırımnıñ statusı meselesi muzakere etilmeycegini bildirmek kerek. Konstantinov - Qırımdaki tınçlıq içün eñ esas mania".
"Russkoye yedinstvo" teşkilâtınıñ lideri Sergey Aksönov, akimiyet yaqın vaqıtta tek Qırımlılardan ibaret olacaq, dep bildirdi.
Üylege yaqın eki taraftan miting iştirakçileriniñ umumiy sayısı 10 biñden ziyade oldı. Çatışmalar kütleviy oldı.
Митинг 26 февраля 2014 года. Крым. Как это было (фотогалерея)
Bu arada Aqyarda Nahimov meydanında kene miting başlandı, anda 300 insan iştirak etti. Teşkilâtçılarnıñ bildirgenine köre, Aqmescitke Rusiye ile birleşüv tarafdarlarınıñ avtobusları yollanıldı. Saat 3-ke qadar olarnıñ sayısı 15-ke yetti. Rusiye Qara deñiz flotunıñ ştabınıñ yerastı qatınıñ pencereleri ağlarnen blok etildi.
Aqyar memuriyetiniñ kirişinde "smooborona" taqımından 5 adam peyda oldı, olar binağa insanlarnı tek ruhsetname ile kirsetken ediler, amma vesiqalarnı köstermekni red ettiler.
Aqmescitte Sergey Aksönov ve Refat Çubarov qarşı taraflarnı ayırıp oldılar. Vaziyet biraz tınçlandı, amma bir qaç zarar körgen kişi aqqında haber peyda oldı. Aqmescitniñ merkezinde alâqa problemleri başlandı.
Qırım parlamentinde Anatoliy Mogilevniñ istifa etüvini muzakere ete ediler. Sessiya açılmadı, Regionlar firqası fraktsiyasınıñ toplaşuvı başlandı. Spiker Vladimir Konstantinov ükümetke qarşı qabaatlavlar ile çıqışta bulundı:
"Qırım parlamentinde Qırımnıñ Ukrayina terkibinden çıqması aqqında sualni qaldırmaylar. Bu, muhtariyet Verhovna Radanı itibardan tüşürmek, onıñ qanuniyligini coymaq maqsadınen yapılğan provokatsiya. Teessüf ki, bu provokatsiya Qırım ükümetindeki makeyev taqımı tarafından teşkil etildi ve desteklendi, olar akimiyetni saqlap qalmaq içün yarımadada içtimaiy-siyasiy istiqrarnı feda etmege azır. Olar içün bu ecnebiy topraq! Qırımlılar! Semetdeşler! Qırım bizim umumiy evimizdir! Evniñ tınçlığı bizim qollarımızda! Provokatsiyağa boysunmañız! Bu vaziyette areketleriñizde tınçlıq ve terbiye saqlañız".
Üyleden soñ jurnalistlerni QMC Verhovna Radasına kirsetmege başladılar. Oturışuv kvorum olmağanı içün açılmadı.
Saat 16-ğa yaqın Qırım parlamentiniñ yanında çatışmalar kritik noqtağa keldi.
Ukrayina tarafdarı faaller "kazaklarnı" bütünley çetke çektiler, Qırım Yuqarı Radasınıñ yan qapısını sındırıp, qısmen zalnı zapt ettiler.
Uquq qoruyıcılar parlamentniñ yuqarı qatlarına çıqacaq merdivenlerni blok etti, Meclis liderleri miting iştirakçilerini binanı terk etmege çağırdı.
Zarar körgenlerniñ sayısı 30 insan oldı, altı kişi ağır yaralandı. İlk qurbanlar: aqay yürek hastalığından vefat etti, qadın çatışmada elâk oldı.
Qırım Verhovna Radasınıñ nevbetten tış sessiyası lâğu etildi. Yevromaydan faalleri biraz dağıldı, amma Rusiyege qoltutqan faaller parlamentke kelmege devam etti.
Aqşamğa qadar QMC Verhovna Radası ögünde Rusiye tarafdarları olğan faaller tura edi, olar çadırlarnı yıqıp, ateş yaqıp başladılar. Bazı yerlerde tayaqlar körüne edi.
İlk sefer 2017 senesi kiçik aynıñ 24-ünde Qırım.Aqiqat tarafından derc etilgen maqale esasında yazıldı