Soñki vaqıtları Rusiye qanunsız şekilde ilhaq etken Qırımda habaş musulmanlarğa nisbeten Rusiye tarafdarlarınıñ tecavuziy lafları faalleşti. Bunıñ sebebi ne ve bu vaziyetniñ habaşlar içün daa ciddiy menfiy aqibetleri barmı – Qırım.Aqiqatnıñ maqalesinde oquñız.
Qırımda Rusiye akimiyeti habaşlar musulman din cemiyetini yoq etti. Rusiye kontrolindeki Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi habaşlarnı radikal din bölüklerine ait köstereler.
"Habaşlar özüni vahhabizm ile küreşçi olaraq kösterse de, asılında takfir qullanalar – olarnen razı olmağanlarnı dinsizlikte qabaatlaylar. Bu usullar istilânı aqlamaq içün qullanıla", – dep bildirdi Qırım müftisiniñ muavini Ayder İsmailov.
Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi, Rusiyede yasaqlanğan "Hizb ut-Tahrir" islâm siyasiy teşkilâtına yapqanı kibi, Kremlniñ baqışlarını bile-bile, haberlerde habaşlar içün siyasiy qurulış sımasını yarata.
"İslâm olarnıñ mülki degil. Olarnıñ bir firqa programması degil, özleri firqağa kimler kirecek, kimler kirmeycek qarar beremezler. İslâm – Yüce Allahnıñ dinidir", – dep qayd etti İsmailov.
Qırımnıñ Rusiye ükümetiniñ Milletlerara munasebetler komitetiniñ reisi Ruslan Yakubov habaşlarnıñ diniy lideri Ahmed Tamim Kyivde buluna, areketniñ mefküreviy merkezi ise Libiyada, dep qayd etti. Bu da Kreml içün müim ola.
"Bu ceryannıñ tarafdarları vastasınen Qırımğa farqlı yañlış ceryanlar kirsetile bile. Bu cemiyetimizniñ radikalizatsiyası ola, milletlerara razılıq içün bir telüke", – dep qayd ete Yakubov.
Seyitler rayonınıñ din cemiyeti reisi Rustem Temirov habaşlarnıñ maqsadı Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresiniñ itibarını bozmaq edi, dep ayta.
"Amma muvafaqiyetli olamayıp, vekilleri faaliyetini Kyivge avuştırdı. Ukrayina din qurulışlarınen bağ qurıp, olar yarımadada da cemiyetlerini qurmağa devam etti", – dep bildire fikrini Temirov.
V.İ.Vernadskiy Qırım federal universiteti Tavriya akademiyasınıñ atiqiyat ve umumiy tarih kafedrasınıñ dotsenti İgor Spivaknıñ fikirince, habaşlarnıñ esas meselesi musulman cemiyetine köstergen yıqıcı tesiridir.
"Olarnıñ muhalifleri birden dinsizlikte qabaatlana. İslâmdan vazgeçkenlerinde qabaatlana", – dedi Spivak.
Uquqiy ilimler doktorı, Qırımnıñ Reintegratsiya Birliginiñ eksperti Boris Babinniñ fikirince, habaşlar etrafındaki vaziyetniñ kerginleşmesinde Rusiye mahsus hızmetleriniñ izi bar.
Rusiye mahsus hızmetleri "Tavriya müftiligi" qurulışlarını bütünley dağıtqan soñ kene "ekstremist ve terrorist" yayğarasını qoparacaqmı – yaqın aylar kösterecekBoris Babin
"2014 senesi işğalcilerniñ kontroli altında qurulğan "Tavriya müftiligi" ve "Qırım musulmanları diniy idaresiniñ" çatışma meselesi bir yıl evelsi de talil etilgen edi, bu qurulışlarnıñ kerginligi faalleşip halqqa belli olğan soñ. O vaqıt yarımadanıñ bir qaç esas camisinde kontrol içün küreş faalleşken edi – Aluştada ve em tarih, em din ve medeniyet ceetinden qırımtatarlar içün müim olğan Kezlevdeki Cuma Camide. 2024 senesi Rusiye musulman qurulışlarındaki deñişmeler sebebinden "Tavriya müftiligi" lobbistlerini coydı ve bunıñnen beraber Emirali Ablayevge yaqın olğanlar raqiplerni habaşlar mevzusında oyunlarnen beraber çeşit "günalarda" qabaatlap başladı. "Qırım musulmanları diniy dairesiniñ" bu faaliyeti soñki eki yılda işğalcilerniñ cezacıları tarafından yardım aldı, Cuma Cami zapt etildi. Rusiye mahsus hızmetleri "Tavriya müftiligi" qurulışlarını bütünley dağıtqan soñ kene "ekstremist ve terrorist" yayğarasını qoparacaqmı – yaqın aylar kösterecek, şimdilik böyle olacağı red etilmey", – dep izaatladı vaziyetni Qırım.Aqiqatqa ekspert.
#LiberateCrimea halqara kampaniyasınıñ Qırımlı faali qayd etkenine köre, habaşlar etrafında vaziyetniñ kerginleştirilüvi Rusiyede olarnıñ yasaqlanmasına yol aça bile.
"Rusiye kontrolindeki Qırım kütleviy haber vastalarında habaşlarğa qarşı aytılğanlarnı talil etsek, habaşlarğa qarşı iddialar pek ciddiy, siyasetnen bağlı olğanı körüne. Bütünley Rusiye mahsus hızmetleriniñ kontrolinde olğan Qırım ve Aqyar musulmanları diniy idaresi bu musulman areketini umumrusiye seviyesinde "Hizb ut-Tahrir" örneginde terror teşkilâtı olaraq tanılmaq içün qullanıla. Bu kerçekleşse, Qırımnı musulmanlarğa qarşı yañı repressiya dalğası bekley", – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa gizli qalmaq şartınen faal.
Qırımlı aq qorçalayıcılardan biriniñ malümatına köre, QAMDİ Rusiye mahsus hızmetlerinen sıqı çalışa.
QAMDİ mahsus hızmetlerniñ vazifelerini yerine ketire, amma olarnı da "imaye" olaraq qullana#LiberateCrimea faali
"QAMDİ mahsus hızmetlerniñ vazifelerini yerine ketire, amma olarnı da "imaye" olaraq qullana. Rusiye tarafdarı faal Eyvaz Umerov içtimaiy ağlarında QAMDİnen bağlı itibardan tüşürici malümat paylaşqanını hatırlaymız. Amma neticede onı cezalap, apiske yollağanlar. QAMDİ uquq qoruyıcılarnıñ "imayesi" altında Qırımda bütün musulman qurulışlarını bütünley almağa tırışa. Aqmescitte "Alraid" ("Alraid" Umumukrayin birligi" cemaat ittifaqı – Ukrayinanıñ ilk musulman cemaat teşkilâtlarınıñ birleşmesi – muar.) bölüginde tintüv ve qorquzuvlar olğanını hatırlaymız. O vaqıt tek çeçen uquq qoruyıcıları "imaye" olaraq celp etilgen soñ bu cemiyetni qurtarmağa çare oldı. Şunıñ içün QAMDİ mahsus hızmetler tarafından Kremlde habaşlarnen bağlı kerekli qararnı aldırmaq içün qullanıla", – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa aq qorçalayıcı gizli qalmaq şartınen.
Qırımda habaşlarnıñ areketini temsil etken "Tavriya müftiligi" soñki vaqıtları din mektepleri ve uquqiy qanunsızlıqnı şikâyet etken edi, amma bu muracaatlar Rusiye akimiyeti tarafından desteklenmedi.
Qırımdaki «Hizb ut-Tahrir davaları»
«Hizb ut-Tahrir davası» boyunca apiske alınğan ve mahküm etilgenlerniñ imayecileri olarnıñ taqip etilmesi diniy sebeplernen bağlı olğanını tüşüne. Advokatlar qayd etkenine köre, Rusiye uquq qoruyıcı organları tarafından bu dava boyunca taqip etilgenler – ekseriyeti qırımtatarlar ve ukrain, rus, tacik, azeri ve islâm dinini kütken diger millet vekilleri. Halqara uquq işğal etilgen topraqlarda işğalci devlet qanunlarını kirsetmege yasaqlay.
«Hizb ut-Tahrir» halqara islâm siyasiy teşkilâtı, bütün musulman devletleriniñ islâm halifeligine birleştirilmesini öz maqsadı olğanını ayta, amma olar, bu maqsatqa irişmek içün terroristik usullarnı red ete ve Rusiyede adaletsiz taqip etilgenini ayta. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2003 senesi «Hizb ut-Tahrir» teşkilâtını 15 «terrorist» birleşme cedveline kirsetip, onı yasaq etti.