Rusiye ordusını esas Ukrayinağa atuv, Ukrayina şeerlerine qarşı raketa ve darbe dronlarını qullanuv, yañı arbiylerni celp etüv ve qırımlılarnıñ yañı nesillerini askeriyleştirüv. Bunı Rusiye qanunsız ilhaq etilgen Qırımnı Ukrayinağa qarşı uruş areketlerinde arbiy platsdarm yapıp başlattı. Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsınıñ dördünci yılında Qırım.Aqiqat bu cenkte Qırım rolü ve bunı deñiştirüv imkânları olıp olmağanı aqqında tarif ete.
2014 senesinden başlap Rusiye işğal etilgen Qırımnı faal sürette askeriyleştirdi, Ukrayina aq qorçalayıcıları bunı çeşit halqara meydançıqlarda muntazam sürette ayttı. Ukrayinanıñ halqara ortaqlarından Rusiye siyasetiniñ bu maqsadını añlamağanlar bar edi. 2022 senesi fevralniñ 24-nde Rusiye Ukrayinağa qarşı büyük istilâsını başlatqanda bu belli oldı. İlk künlerinden Qırım Rusiye içün arbiy hab oldı, onıñ yardımınen o, esas Ukrayinağa ücüm ete, regionlarını işğal ete ve cenübiy cebede ordularını temin ete.
Cenübiy cebe
Rusiye işğal etken Qırımdan 2022 senesi fevral ayında Rusiye ordusı Herson vilâyetine ücüm etti. Ukrayina toprağına ilk atışlar da Qırımdan başladı. Rusiye ordusı "Gradlar" vastasınen Herson vilâyetine yol tizdi. Birinci olıp Ukrayina sıñırcıları zarar kördi, olar Qırım ve Herson vilâyeti arasındaki memuriy sıñırnıñ keçiş noqtalarında hızmet ete edi.
Bundan bir qaç saattan soñ Rusiye ordusı Hersonnı ve Herson vilâyetiniñ bir qısmını işğal etti, andan Zaporijjâ vilâyetine ilerilemege devam etti. Şaatlar ve aq qorçalayıcılar Rusiye uquq qoruyıcılarınıñ işğal etilgen regionlarnıñ Ukrayina tarafdarı olğan sakinlerini taqip ete, dep bildirdi. Bir çoq kişi Qırım tışındaki azatlıqtan marum etüv yerlerine çıqarıldı.
2022 senesi noyabr ayında Ukrayina Silâlı quvetleriniñ qarşı ücümi vaqtında Herson azat etildi. Lâkin Herson vilâyetiniñ sol tarafını Rusiye ordusı tutmağa devam ete, Rusiye olarğa Qırımdan qoltuta.
Yañı qarşı ücümler
Rusiye Qırımda büyük bir kampaniya başlatıp, biñlernen añlaşmalı askerni cenkke yolladı. Rusiye Federatsiyası Silâlı quvetleri erkânında Ukrayinağa qarşı cenkleşken qırımlılarnıñ sayısı tam belli degil. Rusiye bu malümatnı aydınlatmay.
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, cenk areketleriniñ ilk eki yılı içinde 12 biñden ziyade "SVO" iştirakçisiniñ (Rusiye Ukrayinağa qarşı cenkni böyle adlandıra – QA) içtimaiy destek aqqı bar.
Rusiye tarafında Ukrayinanen cenkleşken ve elâk olğan qırımlılarnıñ sayısı belli degil. Qırım.Aqiqat açıq malümatqa esaslanıp, Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı vaqtında elâk olğan 1,8 biñ qırımlı Rusiye arbiyiniñ adını qayd etip oldı. Amma bu malümat tam degil, çünki çoq sayıda elâk olğan arbiylerni Qırım yarımadasında gizli-gizli defin eteler.
Cenk içün yañı nesiller
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı ne qadar çoq devam etse, Rusiye ordusı yarımadada o qadar faal yerleşe, vatandaş ealisiniñ de bunı is etmemesi mümkün degil. Rusiye arbiy faktorınıñ tesiri eñ çoq Qırımnıñ tasil saasında is etile.
Rusiye ve işğal etken topraqlarında formal ve formal olmağan tasil "seferber yedeklerini temin etmek maqsadınen tolu".
Rusiye akimiyeti işğal altındaki Ukrayina topraqlarınıñ mektep mezunları ve studentlerini "vatanperver terbiyesi" adı altında "Rusiye ordusına çağıra"
Rusiye akimiyeti işğal altındaki Ukrayina topraqlarınıñ mektep mezunları ve studentlerini "vatanperver terbiyesi" adı altında "Rusiye ordusına çağıra", dep bildire Ukrayina milliy tirenüv merkezi.
"Studentlerni "hızmet içün" akademik izin almağa, universitetlerni ise arbiy komissarlıqlarğa cedveller bermege çağıralar", – dep qayd ete müessise.
Qırımnıñ mekteplerinde dron taqlitçileri ve FPV-dronlarınıñ idaresinen talimler keçirile. Qırımnıñ oquv yurtlarındaki resmiy haberlerinde bu aqta aytılmay. Amma olar Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı cenk iştirakçilerinen işbirligi yapqanlarını gizlemeyler.
Rusiye esas Ukrayinağa yapqan raketa ve dron ücümleri içün Qırımnı qullana
"İşğal etilgen topraqlarda ukrayinalı balalarnıñ askeriyleştirüv dinamikası Rusiye prezidentiniñ yañı cenkke azırlanğanını köstere. 55 biñden ziyade ukrayinalı bala "Yunarmiya" erkânında buluna. İşğal etilgen topraqlarda 1200 mektep sınıfı kadet, polis, arbiy-vatanperver profilinde oquy. Bala bağçasından başlap ögreteler. 1-inci sınıftan 11-inci sınıfğa qadar Putinniñ vatan ve arbiy mecburiyet lafları ögrenile. Rusiye vatandaşlığına mecbur etüv ve Rusiye Federatsiyası Anayasasınıñ 59-ıncı maddesine istinaden Silâlı quvetlerde hızmet. Mekteplerde ukraiynalı balalar içün faallik olaraq askerge mektüp yazuv, maskalanuv ağlarınıñ örülmesi, okop çıraqlarını yapuv ve Rusiye arbiyleri içün quru duş", – dep qayd ete Ukrayina aq qorçalayıcısı, Regional insan aqları merkeziniñ uquqçısı Katerına Raşevska.
Raketa ve dron ücümleri
Rusiye esas Ukrayinağa yapqan raketa ve dron ücümleri içün Qırımnı qullana. Arbiy uçaq alanlarından Ukrayina Silâlı quvetleri ve cebe regionlarına qarşı darbeler içün aviatsiya uça. Cenkniñ ilk künlerinden Ukrayinanıñ barışıqsever şeerlerine qarşı raketalarnı Qara ve Azaq deñizlerinde bulunğan arbiy gemi ve Rusiye suvastı qayıqlardan uçuralar.
Ukrayinağa qarşı "İskander-M" ballistik raketasınen yapılğan darbeni Ukrayina Ava quvetleri fevralniñ 24-ne keçer gecesi Qırımdan qayd etti. Daa evel böyle raketadan Krıvıy Riğ şeerinde mesken evler ve diger vatandaş obyektleri de zarar kördi.
Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Ava küçleri 2023 senesi oktâbr ayından başlap Qırımdan "şahedlernen" muntazam ücümler aqqında haber ete.
Qırım yarımadasında Rusiye komandanlığı darbe dronlarını uçurmaq içün bir qaç noqta yaptı: şarqiy yalıdaki Çavda burnu, "Belbek" arbiy uçaq alanı, Aqyardaki Balıqlava ve Aqmescit civarındaki Sarabuz qasabası.
Ukrayina Mudafaa quvetleri raketa ve dronlar uçurılğa Qırım meydançıqlarına ara-sıra darbe endire. Hususan, böyle ücümler neticesinde Rusiye Qırımdan Qara deñiz flotunı çıqarmağa mecbur oldı. Amma Qırım yarımadası Rusiyeniñ işğali altında qalğance esas Ukrayinağa qarşı ateşlerni toqtatmaq imkânsız ola.
Arbiy logistika
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsınıñ ilk künlerinden başlap Qırım onıñ arbiy logistikasını temin etüvde müim rol oynay. Başta ordusını cenübiy cebege atqan edi – Herson ve Zaporijjâ vilâyetlerine, bunıñ içün Keriç köprüni qullanıp.
Neticede Ukrayina Mudafaa quvetleri bu naqliyat keçitine üç kere ücüm etti, şu sebepten onı arbiy maqsadlarnen qullanmamağa başladılar.
Lâkin Rusiye ordusını Qırımdan temin etüv toqtamadı. Rusiye bunı gizli yapmağa tırışa. Qırımlılar Qırım yarımadasında arbiylerniñ areketlerini muntazam sürette köre.
Ukrayina Mudafaa quvetleri Qırım yarımadasında arbiy obyektlerge darbe endire
Buña cevap olaraq Ukrayina Mudafaa quvetleri Qırım yarımadasında arbiy obyektlerge darbe endire. Olar bu şekilde Rusiyeniiñ arbiy logistikasını bozmağa ve "istilâcınıñ ücüm imkânlarını eksiltmek içün Rusiye ordusınıñ iç bazalarını zayıflatmağa" istey, dep añlata. Qırımnıñ işğalden azat etilmesi içün bu areketlerni faydalı dep saya Ukrayina Silâlı quvetleriniñ yedek polkovniki, Ukrayina Mudafaa nazirligi Qırım media merkeziniñ sabıq yolbaşçısı Vladıslav Seleznev.
"2026 senesi Qırım içün kerçek uruş olacaq. Amma bir kerelik ücüm şeklinde degil. Qırım içün küreş kerçek, sistematik ve çoq taraflı olacaq. Aqmescitte Ukrayina bayrağı altında sesli bir operatsiya şeklinde olmaycaq. Qırımğa doğrudan qara ücümi tek duşman logistikası, aviatsiyası ve Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotu bütünley yoq etilgen soñ ola bile. Şimdi Qırımda körgenimiz – "Çernobayevka 2:0" – bu esnasnıñ bir parçası ola. Bu adlarnı unutmañız: Belbek, Kaça, Novofedorovka, Sarabuz, İslâm Terek. 2026 senesi bu adlarnı sıq-sıq eşitecekmiz. Çünki Mudafaa quvetleri işini devam ettirecek", – dedi o.
Rusiye Ukrayinağa qarşı ücümini devam ettirip, Qırımnı yañı cenkke azırlıqta qullanacaq
Vladıslav Seleznevniñ aytqanına köre, Rusiye Ukrayinağa qarşı ücümini devam ettirip, Qırımnı yañı cenkke azırlıqta qullanacaq.
"Qırım içün tek bir cevap bar: Moskva onı arbiy platsdarm olaraq köre, "batmağa uçaq gemisi". Yaşayış qaynağan, insanlar tedaviylengen bir region olaraq degil. Rusiyelilerniñ Qırımnen bağlı bam-başqa planları ve niyetleri bar", – dep ayta o.
"İşğal insanlarnıñ vaziyetini daa beter ete"
Rusiye 2022 senesinden başlap Qırımnı işğal etilgen Ukrayina cenübiniñ topraqlarında taqip etilgen Ukrayina vatandaşlarını tutmaq içün qullana. Olarnı çoqusı allarda FSB kontrol etken Aqmescitteki SİZO-2-ge yollaylar. Qırımdan bu insanlar qomşu Rusiyeniñ apishanelerine de yollana.
"FSB hadimleriniñ SİZO-2-de şübheli insanlarnı işkencege oğratmağa imkânları bar. Bu insanlarnen laf etken edim. Aqmescitniñ SİZO-2 – Donetskteki "İzolâtsiyanıñ" filialı olğanını añlayım, anda insan – sanki bir hayalet. Onı uquqiy alanğa alğanına qadar istegen er şeyni yapa bileler", – dep tarif etti Qırım.Aqiqatnıñ serbest hadimi Vladıslav Yesıpenko mabüsler arasında olıp ve olarnen laf etip.
"Bu cenk 2022 senesi degil, 2014 senesi başladı – Qırım işğalinden. 12 yıldan berli yarımada sakinleri repressiyalarnıñ basqısı altında yaşay. İşğalci rejimge qarşı çıqqanlar apis, işkence ve taqiplerge oğray. Rusiye yañı işğal etilgen topraqlarda da aynı usullarnı qullana", – dep bildire Qırımtatar resurs merkezi.
Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı Qırım yarımadasınıñ işğalden azat etilüvinen yekünlenmese, Rusiye Qırımda işletken "repressiya ameliyatlarını arttıra bile ve "gumanitar çerçiveler tışına çıqqan açıq insansiyetsiz areketlerni qullana bile"
Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ koordinatorı Olga Skrıpnik qayd etkenine köre, Rusiye Qırımda qullanğan repressiya ameliyatını diger işğal etilgen Ukrayina topraqlarına taşıy, büyük sayıda insanlar zarar köre. Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı Qırım yarımadasınıñ işğalden azat etilüvinen yekünlenmese, Rusiye Qırımda işletken "repressiya ameliyatlarını arttıra bile ve "gumanitar çerçiveler tışına çıqqan açıq insansiyetsiz areketlerni qullana bile", dep tüşüne aq qorçalayıcı.
"Bizler bugün açıq teklif etilgen modellerniñ çoqusı (Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı cenkiniñ bitirilmesi – QA) Ukrayina topraqlarınıñ işğal devamını köz ögünde tuta, dep añlaymız. Zıddiyetniñ "buzlatıluvı" ya da vaqtınca ateş toqtatıluvı bir çoq sayıda Ukrayina vatandaşınıñ işğalde qalacağını belgiley. Biz devam etken işğal insanlarnıñ vaziyetini zorlaştırğanını añlaymız", – dep ayta Olğa Skrıpnik.
Ukrayina Qırımnı diplomatik yollarnen işğalden qurtaruv yollarını qıdıra, dep bildire memleketniñ prezidenti Volodımır Zelenskıy. Onıñ aytqanına köre, Qırımnıñ cenk yolunen işğalden azat etilüvi Ukrayinanıñ "küçleri yetmegeni içün imkânsız ola".
"Putin bütün topraqlarımızğa qaytacağımıznı bilmeli. Ve diplomatik yolnen qaytmaq eñ yahşısı, çünki qurbanlarnıñ sayısı daa az olur. Amma Qırım tek bizim içün degil, dünya içün strategik bir yer. Qırımnı kontrol etken – Qara deñizde telükesizlikni kontrol ete", – dep ayta Volodımır Zelenskıy.
Qırımnıñ kelecegi Ukrayina cemiyetinde munaqaşalar doğura. Bazı siyasetçi ve arbiyler onıñ işğalden azat etilüvi içün cenkten başqa yol yoq, dep tüşüne.
Ukrayinanıñ halqara ortaqları beyanatları ve vesiqalarında Qırımnen beraber Ukrayina topraq bütünligine qoltuta.