Rusiyede devlet hainliginde qabaatlanıp, 12,5 yılğa mahküm etilgen 69 yaşındaki Ukrayin nefaqacısı Ğalına Behterniñ demensiya alâmetleri peyda oldı, olar daa tahqiqat izolâtorında bulunğan vaqıtta peyda olğan. Buña baqmadan, onı tüzetüv müessisesine avuştırdılar. Behter şimdi Rusiyeniñ Vologda şeerinde buluna: onı acele sürette apishane hastahanesine avuştırdılar; diagnoz daa qoyulmadı, dep haber ete Nastoyaşçeye vremâ.
Ğalına Behterniñ sağlığı aqqında haber almaq içün 1-nci nomeralı Vologda cezahanesine kelgen advokat İrına Birükova öz saifesinde haber etkeni kibi, nefaqacı acele sürette 10-uncı nomeralı mahkümler içün vilâyetara hastahanege yerleştirildi. Bu Boşnıñ 9-nda oldı, çünki o, "tamamen aşamay qaldı", dep bildirdiler advokatqa koloniya memuriyeti. Birükova Behterni hastahanede ziyaret etip oldı.
"Men onı körip oldım... Bu qorqunçlı manzara: teri ile sarılğan iskelet, zornen tura. O, areket ete, lâkin pek yavaş, ve bir mıtlaqa bir şeyge tayanmaq kerek. Mende öyle bir duyğu peyda oldı ki, o, öz dünyasında uzaq bir yerde. "Men bir şey bilmeyim... Men bir şey bilmeyim" dey ve köküs keçire. Bilesiñizmi, bazıda insannı etrafta ne olğanı qayğırmay, mende böyle teessurat peyda oldı", — dep yazdı İrına Birükova.
O, 69 yaşındaki hastağa daa diagnoz qoyulmağanını qayd etti, amma bu yaqın eki afta içinde olacağını qayd etti: "Ekimler ve psihiatrlardan ibaret panel onıñ vesiqalarını baqıp çıqacaq, intervyü alacaq ve onıñnen ne olğanını añlaycaq. Bu stressmi ya da ağır hastalıqmı? Böyle, ne qadar vaqıt devam ete ve sebepleri nedir".
"Bir qaç ay apsihanede keçirgen soñ, onı tanımaq mümkün degil edi". Ğalına Behterniñ davası ve onıñ hastalığı
Ğalına Behter apiske alınmazdan evel Zaporijjâ vilâyetiniñ Rusiye işğal etken territoriyasında, Plodorodne köyünde yaşay edi. O, işğalden soñ Rusiye vatandaşlığını qabul etmege mecbur olğandır (bu oña qarşı qoyulğan "hainlik" qabaatını añlata bile; lâkin qabaatlavlarnıñ tam mündericesi belli degil). Tedqiqatçılarnıñ malümatına köre, 2023 senesi Oraqta Behter Ukrayin bankı vastasınen Ukrayina Silâlı Quvetlerine 1240 ruble 76 kapik (tahminen 15 dollar) ekvivalenti paranı avuştırğan. Onı yaqalap, Aqmescit şeerindeki 1-nci nomeralı SİZO-ğa yerleştirdiler.
2026 senesi Sabannıñ 5-nde Rusiye işğal akimiyeti tarafından zapt etilgen soñ qurulğan Zaporijjâ vilâyet mahkemesi Ğalına Behterni hainlik yapqanı içün 11 yılğa mahküm etti. Soñra prokuraturanıñ ricasınen onıñ cezası 12,5 yılğa qadar arttırıldı. İstinaf mahkemesiniñ mahkemecisi Aleksandr Besedin onı qabaatlağan cinayetniñ seferberlik vaqtında yapılğanını ağırlaştırıcı al olaraq tanıdı.
Qarar çıqrılğan soñ çoqqa barmay, Ğalınanıñ apishanede aqıldan tayıp başlağanı belli oldı. Bu aqta mabüsniñ cezahanedeki arqadaşları ve insan aqları faalleri haber ettiler, amma resmiy diagnoz qoyulmadı. "O, özüni baqıp olamay; onıñ cezahanedeki arqadaşları o, olıp keçken şeyler aqqında qalğan añlavını közge körüngen şekilde coyğanını aytalar", — dep aytıp berdi Nastoyaşçeye Vremâ neşrine aq qoruyıcı Anna Karetnikova.
Ğalına aşnı red etip başladı, odadaşları ise onı qaşıqnen aşatıp başladılar. "O, yaramay alda, aşnı red ete. Biz onı ellerinden tutıp, sofrağa süyrekleymiz... Men aqşam qartopnı bütün qaldıram, aqşamlıq aş vaqtında ise onı doğrayım, qızdıram, qaçmasın dep ekimiz onı sofra başında tutamız. Eñ azından yarısını aşasın dep", — siyasiy mabuslernen mektüpleşken faal Darya Kostromina Ğalınanıñ odadaşınıñ sözlerini ketire.
Behter yazuv ustalığını coyıp başladı, vaqtınca başqalarınen qonuşuvnı toqtattı, bütün urbalarınen duşqa kirmege başladı. Mektüplerden Ğalınanıñ kaheksiya — ekstremal beden yorğunlığı peyda olğanı da añlaşıldı.
Aynı vaqıtta, odadaşlarınıñ aytqanlarına köre, daa 2025 senesi yazda Ğalına ruhiy bozuqlıqlarnıñ iç bir alâmetlerini köstermegen ve o, "adekvat adam" edi, amma tek bir-eki ay apishanede qalğan soñ, "onı tanımaq mümkün degil edi".
"Şimdi [Behterniñ] yalıñız kemikleri ve terisi körüne, onıñ iç bir türlü adaleleri yoq. Qızlar onı yuvundıralar, urbalarını yuvalar, o bütünley aqılını coyğan, qaşıqnen aşatalar, urıp yıqalar, çünki onıñ ağzında bir tiş bile yoq", — dedi Behterniñ Aqmescitteki SİZO-daki odadaşı.
2026 senesi Orta küzniñ ortalarında Ğalına Behterniñ üç aftadan berli ceza koloniyasına mabüslerni avuştıruvda olğanı belli oldı. Onıñ kamera arqadaşı, Ukrayina cenk obligatsiyalarını satın alğanı içün 14 yılğa mahküm etilgen siyasiy mabüs Larisa Belâyeva Ğalınanıñ alını mektüpte tarif ete. "Biz Stolıpin apishane lagerine bir arar alda kelip çıqtıq. Yaman şey şunda ki, Ğalina ve men çeşit odalarğa ayırıldıq. Men ofitserlerni oña baquv kerek olğanına inandıramadım. Altı ay içinde birinci kere men tatildem", — dep yaza Belâyeva.
Belâyeva mektüpte Rusiyeniñ insan aqları vekâletlisi Yana Lantratovanen bağlanmağa ve oña Behter aqqında aytmağa tırışqanını da qayd etti: "Men bütün aqiqatlarnı tasvir ettim — afıza ğaybı, aşamaq ya da içmekni red etüv, özüne baqıp olamama". Onıñ aytqanına köre, Lantratova onıñ ricasına cevap bermedi.
"Siyasiy mabuslerge yardım. Memorial" leyhası, siyasiy sebeplerden cinaiy taqipler Ukrayinanıñ Rusiye işğal etken territoriyalarında Rusiyeniñ özüne köre sekiz kere çoqça olğanını esapladı.