Barışıq Nobel mukâfatınıñ laureatı, "Novaya gazeta" sabıq baş muarriri Dmitriy Muratov CNN efirinde Amerikalı muzakereciler Steve Whitkoff ve Jared Kushnerge muracaat etip, Vladimir Putin ile körüşüvlerde Rusiye siyasiy mabüsleriniñ azat etilmesini istegenini bildirdi. Muratovnıñ qayd etkenine köre, Uitkoff Moskovağa muzakereler içün defalarca kelgen, amma mabüslerniñ azat etilmesi aqqında bir kere de bir şey qaytmağan.
Muratov alıp barıcı ve seyircilerge rejissör Yevgeniya Berkoviç, sabıq munisipal deputat Aleksey Gorinov, pediatr Nadejda Buyanova, samara saksofoncısı Andrey Şabanov, Ukrayinalı Oleksandra Strilets ve apiste elâk olğan pianinocı Pavel Kuşnirniñ fotoresimlerini kösterdi: olarnıñ episi cenkke qarşı mevamı sebebinden mahküm etilgen ya da qabaatlanğan edi.
Beyanat, PeopleFirst kampaniyasınıñ 90-dan ziyade vatandaş teşkilâtı tarafından Rusiyeniñ Ukrayinadaki cenkini toqtatmaq muzakerelerinde iştirak etken Amerikalı siyasetçilerge muracaat etilgen soñ seslendirildi. Olarnıñ arasında Ukrayina grajdanlıq serbestligi merkeziniñ yolbaşçısı Oleksandra Matviyçuk, "Vâsna" Belarus aq qorçalayıcı merkeziniñ reberi Ales Belâtskiy, "Memorial" merkeziniñ şura azası Oleg Orlov ve digerleri bar.
ABD prezidenti Donald Trampnıñ mahsus elçileri Jared Kushner ve Steve Whitkoffqa yazğan açıq mektübinde olar "cenk ve repressiyalar neticesinde azatlıqtan marum etilgen, mecburen köçürilgen, sürgün etilgen ya da qorantalarından ayırılğan insanlarnıñ aqları ve qorçalavı meselelerinen başta başlamağa" çağırdılar.
Azatlıq Radiosınıñ rus tilli seyircileri içün yaratılğan "Nastoyaşçeye vremâ" televizion ve onlayn ağınıñ intervyüsında Rusiyede siyasiy taqiplerni nezaret etüv leyhasınıñ reberi "Siyasiy mabüslerge destek. Memorñal" Sergey Davidis, bu muracaatlarnıñ ne içün şimdi müim olğanını añlattı.
– CNN efirinde Dmitriy Muratovnıñ beyanatına munasebetiñiz nasıl? Aq qoruyıcılarnıñ sesini eşitmek ve kerçekten de bir şey yapmaq imkânları barmı?
— Men Muratovnıñ muracaatını pek alğışlayım, çünki onıñ ricası deral qanaatlendirilecekmi-yoqmı, bu mesele aqqında hatırlatmaq ve bu maqsatnen kommunikasiyanıñ eñ keñ kanallarını qullanmaq kerek. Milliy Amerika efirinde, Amerika memurlarına muracaat etkende, bunı aytmaq pek müim edi.
Bu imkânsız bir şey kibi körünmey, çünki biz Amerika memuriyetiniñ teşebbüsi ile azat etilgen Belarus siyasiy mabüsleriniñ misalini köremiz. Trump barışıqlı bir qararğa irişmege tırışqanda, Putin ise Trumpğa lâyıq olmağa tırışqanda, siyasiy mabüslerniñ azat etilüv talabı qanaatlendirilecek bir vaziyetni tasavur etmek mümkün.
Er kesni olmasa da, eñ azından eñ ağır vaziyette olğanlarnı, büyük müddetniñ soñuna qadar ölüm telükesi olğanlarnı. Menimce, bu bütünley mümkün.
Neticede, nasıl olsa da, cenk areketleri biter. Ve şimdi ğarpnıñ qarar alıcıları añlamaq kerek ki, barışıq muzakereleriniñ bir qısmı, Rusiyede cenkke qarşı çıqqanları ve Ukrayinağa qol tutqanları içün apiske alınğan siyasiy mabüslerniñ azat etilmesidir.
Ve Rusiyege qarşı sanksiyalarnıñ qısmen lâğu etilmesi aqqında söz yürsetilgende, siyasiy mabüslerniñ azat etilmesi esas, böyle lâğu etüvniñ birinci şartı olsun. Men bellesem, bu bütünley mümkün. Onıñ olması içün siyasiy irade kerek. Bunıñ aqqında aytmaq, buña diqqat celp etmek pek müimdir.
— Putinniñ eyi niyeti buña ne qadar kerek, ve böyle qararğa tesir etmek içün ne qoşma alet ola bile?
— Putinniñ eyi niyetine baqmadan, eki yıl evelsi, demokratik memleketlerde Kremlniñ cinaiy emirlerini yerine ketirüvinen bağlı qabaatlavlar boyunca tutulğan, çeşit memleketlerniñ vatandaşlarını Rusiye vatandaşlarına deñiştirüvniñ quvançlı vaqialarına şaat oldıq.
Böyle insanlar qala. Añlayım ki, bu sistematik bir çare olamaz, amma böyle 40 insan bar.
Rusiye esirliginde bulunğan ABD ve diger memleketlerniñ vatandaşları da bar.
Böyle bir kompleks deñişim — imkânsız degil. Eñ azından, böyle bir imkân bar olğanını, böyle bir talap bar olğanını, böyle bir ihtiyac bar olğanını hatırlatmasañ, bu olmaz.
— Bugün Rusiyede siyasiy mabüslerniñ sayısına nasıl qıymet kesesiñiz? Bu raqamlar ne qadar doğru?
— Birinciden, devlet daa çoq malümatnı gizlegen, mahkemelerde dava kartlarını qapatqan, qapalı mahkeme oturışuvlarını keçirgen vaziyette, ekinciden, totalitar diktatorlıq şaraitlerinde insanlar öz mevamını barışıq şekilde ifade etmek, cenkke qanuniy vastalarnen qarşılıq köstermek imkânlarından marum etilgen ve er angi areketler cinaiy sayılğan, ya da insanlar kerçekten de ayatqa, amma, misal içün, mülkke zarar ketirmegen bazı faal areketlerge muracaat etkende, olar, Avropa parlament assambleyasınıñ añlamına köre, siyasiy mabüs statusına kelişmey bileler.
Amma meseleniñ esasını deñiştirmey. Bu insanlar öz noqta-i nazarları içün zarar körgenler, amma bunı qanuniy yollarnen yapmağa imkânları olmağan. Qanun tarafından yasaq etilgen usullarnen, tamam qanuniy bir gumanistik noqta-i nazarnı ifade ettiler.
Siyasiy mabüslerniñ sayısı, [siz körgen] bu, az sayıdır. Bizim davalarımızda siyasiy mabüs olaraq apis cezasını alğan 1800 insan bar. Amma Rusiyede siyasiy sebeplerden azatlıqtan marum etilgen eñ azından 5700 insan bar.
Elbette, cenkke qarşılıq köstergeni, Ukrayinağa qoltutqanı, cenkke qarşı areketleri sebebinden azatlıqtan marum etilgenlerniñ azat etilmesi aqqında aytmaq kerek. PeopleFirst kampaniyası ekisini de talap ete.
Sağlığı fena olğan insanlar pek çoq, ve Muratov Gorinovnı doğru qayd etti: insan aqcigeriniñ bir qısmı yoq, onıñ içün apishanede bulunmaq — ağır bir sınavdır. Autoimmun hastalığı olğan Yegor Balazeykinni ve bu daa ağır bir sınav, şu cümleden ruhiy, ayat ve ölüm meselesi olğan Mariya Ponomarenkonı hatırlamaq mümkün. Er kesni qayd etmek imkânsızdır.
Bu cedveller bar, bu adlar belli, ve olar muzakerecilerde, Amerika memuriyetinde ve diger ğarbiy siyasetçilerde bar.