Gençler sentâbr ayında seferberlik olur dep, Rusiyeden kene keteler. Çeşit menbalarnıñ malümatına köre, Rusiye akimiyeti cebedeki vaziyet sebebinden qasevetlenip, Devlet duması saylavlarından soñ büyük seferberlik keçirip, 300 biñden 500 biñge qadar insannı orduğa çağırmağa azırlana. Bu esnas azırlığı endi kete: on biñlernen insan çağırılsa yapacaqları añlatılğan seferberlik yazılarını ala. Rusiyede celpnamelerniñ elektron cedveli kirsetildi, ve celpname anda kelse, alğan kişiniñ memleketten çıqışı qapatıla.
Genç rusiyeliler olğanlarnı körip, arbiy komissarlıqlardan celpname beklemeyip kete. Vatanını şimdi terk etken bir çoq insan qayd etkenine köre, Rusiyeden yañı köç dalğası 2022 senesi olğanı kibi sesli ve kütleviy degil, o vaqıt Kreml "qısmiy seferberlik" ilân etken edi, amma daa çoq azırlanğan ve daa sessiz edi.
Rusiyeliler memleketten ketkenini bugün nasıl añlata? Şimdi qayda keteler ve nege azırlanalar? Azatlıq Radiosınıñ rus tilli seyircileri içün azırlağan Nastoyaşçeye Vremâ tele ve online ağınıñ mahsus levhasını seyir etiñiz.
Bugün Rusiyeden qorantalarnen keteler, hususan vizasız Gürcistan ve Ermenistan ve Qazahistanğa, amma Vyetnam ve diger uzaq memleketlerge de. İnsanlar çetelde er işke razılar.
"Rusiyeden aman-aman parasız köçtik, ne işimiz, ne planımız bar. Daa aprel ayında köçmege tüşündik. Bütün kün ağladım, qorantam, dostlarım ve alışqan ayatımnı nasıl qaldırırım dep", – dep ayta qorantalardan biri içtimaiy ağlarda.
"Biz başta raat-raat azırlanırmız, studiyamnı qapatırım, para toplar ve küzde ketermiz, dep qarar bergen edi. Amma mayısta Devlet hızmetlerinde mektüp aldıq. Özüñiz de, añlaysıñızdır, nenen bağlı, – dep tarif ete rusiyeli qadın. – O an añlaşıldı ki, vaqtımız yoq. Bir aftadan aqayım Şri-Lankağa ketti. Bir özü. İlk sefer çetelde, işsiz ve toplap olğan paramıznen. Daa üç afta keçken soñ men keldim".
İçtimaiy ağlarda Rusiyeden seferberlikten qaçış sebepleri ve tafsilâtları aqqında esasen qadınlar tarif ete, aqaylarına zarar kelmesin dep. Bir çoqu repressiyalardan qorqıp, qaçış sebepleri aqqında qaçınıp ve yımşaq-yımşaq ayta. Bazıları böyle bir ibare qullana: "Ne aqta aytılğanını özüñiz de añlaysıñızdır".
"Bütün eşyalarnı toplamaq, bütün esaplardan para çekmek, olarğa "yedi" almaq, bütün eşyalarnı bu "yedige" qoyıp, Ulyanovsktan Gürcistanğa ketmek, – dep tarif ete bir aile. – Er kes maşina dayanamaz, dep ayta edi, biz ise alıp teşkermege qarar berdik. Er kes arzular qurğanda biz "yedi" alıp, aydın kelecegimizge ketemiz. Ve bunı yaptıq, "yedi" ise kelip çıqtı".
"Bunı tarif etmek içün uzun vaqıt cesür olamadıq. Bütünley köçemiz ya da uzun bir müddetke, – dep añlata içtimaiy ağlarda daa bir qoranta. – İyulniñ 10-nda biz ayatımıznı toplap, oğlumıznı avtokresloğa oturtamız ve Ermenistanğa ketemiz, anda maşinanen ketemiz. 2000 kilometr, dağlar, aşırımlar, sıñırda tıqanıqlıqlar. Mışıqlar, ebet, yanımızda. Dostlar saqaqta parmaq aylandırıp, nege kerek dep soraylar. Biz ise şimdi yapmasaq, artıq bir vaqıt yapamamız, dep añladıq".
"Ketmezden evel eki aftada çetel pasportlarımıznı yaptılar. İşlerimizden ayırıldıq ve Rostov-Ervin bileti aldıq", – dep tarif ete Rusiyeden ketken Georgiy.
"Men köçmege tüşünmey edim, pek acele oldı", –dep ayta Rusiyeden qaçışı aqqında Rostislav.
İvan – köçken daa bir kişi: 2026 senesi mayısta arbiy komissarlıqtan celpname almağa istemeyip Rusiyeden ketti. Ermenistanda divar aşındıruv ustazı olaraq işke başladı. Şimdi "üstü-başı şpaklevkada" işten evge qaytqan videosını derc ete.
"Bir yıl evelsi bağ salonınıñ müdiri edim. Urba, KPI, satış planı, er şey ciddiy. 19 yaşındam, ve artıq vazifem bar, – dep ayta köçken genç rusiyeli. – Men mına bu ayat, er şey olması keregi kibi, dep tüşündim. Amma şimdi Erivanda bir skemlede oturam, ne vazifem, ne stabil işim bar. Apayım yanımda, o, söz sırası, mında kelmege qorqqan edi, amma maña işandı. Ve bilesiñizmi, bu eñ hucurı? Men müdir edim ve özümni bir qapqanda is ettim. Şimdi bir şeyim yoq, özümni serbest is etem".
Yañı emigrantlarnıñ abunecileri qararlarına qoltuta.
"Aferin oğlanğa, manasız cenkke almazlar". "Tam vaqtında oğlan, tezden küz ve seferberlik ola bile. Muvafaqiyetler", – dep yaza olar.
2026 senesi köçmek – tek yaşağan yerini deñiştirüv degil, özüne ve qorantaña telükesizlikni kefil etecek yekâne usul – dep tüşüne Rusiyeden köç eksperti Aleks Korvin.
"Balalarımıznıñ kelecegine baqayıq! Bu er kesnen bağlı. Kün-künden balalar daa çoq ögrenip, vakuum ve izolâtsiyada bulunacaq. Mektepte bilgi yerine daa çoq mefküreviy talimler, kerçek tarih ve insan añlamlarınıñ deñişüvi ola. Siz balañıznı sistemanıñ söz diñlegen parçası ve canlı nişan olaraq östüresiñiz", – dep añlata o, köçmek içün cesaret tapamağan ana-babalarğa.
Rusiyeden ketüv trendini statistika da tasdıqlay. Rusiyede eñ populâr olğan "Yandeks" qıdıruv sistemasında başqa memleketlerge köçüv qıdıruvı maksimumğa irişti, dep aytıla şirketniñ statistik esabatında. Keçken yılnıñ ilk kvartalına köre 2026 senesi baarde rusiyeliler üç qat sıq sorap başladılar: "Rusiyeden qayda ve nasıl ketmek mümkün?". Tek 2026 senesi mart ayında, "Vedomosti" neşiri haber etkenine köre, böyle qıdıruvlar 40 biñ oldı.
Anastasiya Burakova, uquqçı, "Kovçeg" leyhasınıñ qurucısı aytqanına köre, 2022 senesi küzde köçniñ ilk arbiy dalğasına baqqanda insanlar sayı olaraq şimdilik daa az kete (o vaqıt Rusiyeni, farqlı malümatqa köre, 100 biñden ziyade insan terk etti). "Amma şimdi çoqusı ketken azır edi", – dep qayd ete o.
"Memleketimden ketmege eñ çoq men istemey edim, büyük halqara tecribem, halqara tasilim ve ilâhre olsa da, Rusiye tışında yaşamağa istemey edim. Bir çoq insannıñ böyle vektorı bar, dep tüşünem, – dep ayta o. – Şimdi er kes añlay ki, Rusiyede bir kelecekleri yoq. Bir kelecek obrazı yoq, yarım yıldan, bir yıldan ne olacaq añlamaylar".
"Daa ziyadesi: seferberliknen, askerliknen bağlı telükeler bar, insanlar olarnı is ete. Ve buña esaslanıp, olar qarar alalar, – dep añlata Burakova. – Ve Rusiyedeki cemiyet müiti tek repressiya ve qorqunen bağlı degil, internet kibi sıñırlavlarnen de bağlı degil. Saylavlardan soñ ola bilecek seferberlik sebebinden telükesizlikleri içün qorqalar".