"Kremlden emir bekleyler". Rusiye Qırımnı seferberlikke nasıl azırlay

Rusiye akimiyeti işğal etilgen Qırımda seferberlik azırlay – bu aqta Ukrayina memurları ve ekspertleri bildire. Rusiye prezidenti Vladimir Putin ordunı bu şekilde tolduruv ihtimalini inkâr etse de, yarımadada añlaşmalı askerlik reklaması arta ve celpnameler kelmege devam ete. Neler ola – Qırım.Aqiqat bildi.

Ukrayina ve Rusiye kütleviy haber vastaları, bloger ve talilciler Rusiyede yañı seferberlik dalğasını bir qaç aydan berli muzakere eteler. Bir çoqu bu esnasnıñ başlanğıçını sentâbr ayında keçken Rusiye Federatsiyası Devlet dumasınıñ saylavlarınen bağlay edi.

Kreml bu küz içün böyle planlarnı kesen-kes inkâr ete.

Rusiye prezidenti Vladimir Putin böyle haberlerni "olmaycaq şey" dep adlandırdı.

"Bugünde-bugün seferberlik talap etecek bir stsenariy yoq", – dep ayttı o, sentâbr ayında.

Rusiye akimiyeti seferberlik başlanğıçı aqqında resmiy şekilde ilân etmedi. Faqat bu esnas başlatıldı, dep bildire Kyiv.

"Cebede oktâbr ayında bekleymiz"

Rusiyeliler "qoşma seferberlikni başlattı", dep bildire Ukrayina prezidenti Volodımır Zelenskıy. Onıñ aytqanına köre, Ukrayinağa qarşı cenkke tek Rusiye vatandaşları degil, çetel vatandaşları da celp etmek

"Olar çeşit usullarnen alğan insanlarnıñ sayısını arttıra. Çetel vatandaşlarınıñ sayısını arttırmağa ve celp etmege planlaştıralar. Şimaliy Koreyadan arbiyler celp etilgenine dair yañı malümat bar, olarnı azırlamaq ve Rusiyege yollamaq içün saylaylar", – dep bildirdi o, sentâbrniñ soñunda.

Rusiye yılnıñ soñuna qadar 300 biñ insannı seferber etmege ve "kerekli azırlıqsız cenkke ketecek" insanlarnıñ sayısını arttırmağa planlaştıra, dep bildirdi Ukrayina Silâlı quvetleriniñ Uçucısız Sistemalar küçleriniñ komandanı Robert Brovdi ("Madâr") The Telegraph intervyüsında.

Onıñ aytqanına köre, Rusiye akimiyeti başta añlaşmalı askerlerni parağa çağırğan olsa, şimdi gizli seferberlik "qanuniy ve açıq fazağa" keçe.

"Kelecek aydan (2026 senesi oktâbr ayı – QA) cebede duşmannıñ asker sayısı artacağını bekleymiz", – dedi o.

"Madâr" yañı kelgenlerniñ azırlığı olmağanı içün cebede Rusiyeniñ ğayıpları artacaq, uçucısız quvetler sistemaları bölükleriniñ "cenk meydanında işi artacaq", dep tahmin ete.

"Qırımda seferberlik telükesi peyda oldı"

Seferberlik azırlığınıñ alâmetleri em işğal etilgen Qırımda, em Rusiye işğal etken diger Ukrayina topraqlarında qayd etile. "Vidpir" Ukrayina areketiniñ faalleri yazdan berli yarımadada arbiy mecburiyeti olğanlarnıñ yekâne elektron cedvelini ve seferberlik noqtalarını açuv qapalı talimleriniñ keçirilüvini test yapa.

Qırımnıñ Rusiye akimiyeti açıq malümat bermey. Lâkin "Vidpir" faalleri emin ki: Qırım ve işğal etilgen diger Ukrayina regionlarını "sert bir mecburiy seferberlik" bekley.

"Zapt etilgen topraqlarnıñ arbiy komissarlıqlarında ve işğalci memuriyetlerinde olacaq seferberlikniñ variantları faal sürette muzakere etile. Eñ büyük telüke şimdi Zaporijjâ, Herson ve Lugansk vilâyetleriniñ işğal etilgen topraqlarında ve Qırımda – Kreml rejimi 2022 senesiniñ başında "DNR" topraqlarında qullanılğan sert ve insaniyetsiz usullarnı birinciden anda qullanmağa azırlana. O vaqıt bir qaç kün içinde erkeklerniñ çıqışı qapatıldı, soqaq, tükân ve iş yerlerinde er adamlarnı tuta ediler. Er kesni ala ediler – yaşına, ağır hastalığına ya da arbiy tecribesi olmağanına baqmadan. Silâsız ve azırlıqsız insanlarnı bir "et kibi" cenkke ata ediler, bunıñ ğayıpları felâket oldı", – dep aytıla haberde.

Qırımnıñ Rusiye akimiyeti seferberlik azırlığı aqqında açıq malümat bermey. Amma regionda añlaşmalı asker almağa devam eteler.

"Ealiniñ seferberlik inventarizatsiyası"

Soñki ayları Rusiye akimiyeti Qırımda askerlikke alına bilgen er adamlar aqqında malümatnı teşkermek içün eki qanuniy usul bar edi.

Birincisi – Ukrayina Mudafaa quvetleriniñ keçken yazda yapqan darbelerinen energetika buhranından zarar körgenlerge tazminat ödeme vaqtında. Bunıñ içün Qırımda tek zarar körgenler aqqında malümat toplamadılar, evlerde kerçekten yaşağanlarnı teşkermek içün azbar-azbar kezdiler.

Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ sabıq kurort ve turizm naziri Oleksandr Liyev bunı "ealiniñ seferberlik inventarizatsiyası" dep adlandırdı.

"Tazminat bergende insanlarnı teşkere ediler, şahsiy malümatları alına, qoranta azalarınıñ malümatı alına, yarımadada yaşağan er adamlarğa diqqat ayıra ediler. Erkeklerden pasportta arbiy cedvelde olğanına dair müür talap etildi ve arbiy komissarlıqqa malümat içün yollay ediler. Tazminat almaq içün tibbiy hadimlerden – em erkek, em qadınlardan – malümatnı yañartmağa talap etilgeni belli. İşğalciler yardım manaçığınen Qırımnıñ yüz biñlernen sakini aqqında aktual malümat aldı – kim qayda yaşay, qorantada kimler bar, kimler arbiy mecburiyetli ola, angi vesiqaları ve statusı bar. Qırımdaki tazminat meselesi – tek içtimaiy yardım meselesi degil. Bu cenkniñ nevbetteki basamağına azırlıq da ola", – dedi o.

Qırımda Rusiye arbiyleriniñ malümatına esaslanğan malümat muntazam sürette peyda ola, Qırımda "küzde askerlikke çoq alacaqlar", dep ayta Aleksandr Liyev. Onıñ aytqanına köre, bunı Aqşeyh rayonındaki "barda biraz sarhoş arbiy komissar", "Aqmescitli arbiy komissarnıñ apayı manikür ustazına" ayttı.

"Kremlden emir bekleyler"

Arbiy mecburiyeti olğanlar aqqında malümat toplamaqnıñ ve olarnı Qırımda arbiy cedvelge almaqnıñ daa bir usulı sentâbr ayında keçken Rusiye Devlet Dumasınıñ deputat saylavları oldı.

Rusiyeli Z-bloger Anastasiya Kaşevarova bildirgenine köre, Rusiyede dostu elektron rey berüvde iştirak etken soñ ertesi künü arbiy cedvelge alınğanına dair haber keldi.

Onıñ aytqanına köre, "prezident, Telükesizlik şurasınıñ yolbaşçı muavini, prezidentniñ matbuat kâtibi seferberlik olmaycaq dep toqtamayıp ayttılar", amma birileri rey bergen er adamlarğa arbiy cedvelge alınğanını haber etmege istedi.

Qırımda Duma saylavlarından soñ Rusiye akimiyeti Rusiye ordusında añlaşmalı hızmetniñ reklamasını pek büyütti. Em Qırım şeerleriniñ soqaqlarında, em içtimaiy ağlarda daa çoq reklama oldı.

Qırımlı arbiy komissarlar yañı seferberlik dalğasına azırlar, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa gizli qalmaq şartınen Qırımlı faal.

"İşğalci arbiy komissarlıq ve işğalci akimiyet organlarınıñ menbalarınıñ malümatına köre, Qırımda er şey yañı seferberlik dalğasını keçirmege azır. Tek Kremlden emir bekleyler. Rusiye reberliginiñ seferberlik olmaycaq dep aytqanlarına baqmadan, olarğa işanç yoq. Putin pensiya yaşı da deñişmeycek dep aytqan edi, amma sözüni tutmadı", – dedi o.

Rusiye kütleviy haber vastaları er adamlar – Rusiye vatandaşları – "Gosuslugi" elektron hızmetinde arbiy cedvelge alınğanına dair haber ala, dep yaza.

Şimaliy Qırım regionlarında Rusiye ordusına seferberlik celpnameleriniñ ondan ziyadesi berilgeni qayd etildi, dep haber ete Qırımtatar resurs merkeziniñ idare reisi Eskender Bariyev. Qırımlılar yarımadadan çıqmaq içün çeşit teşkilâtlarğa muracaat ete.

İnsanğa celpname kelse, amma qıdıruvğa daa ilân etilmegen olsa, "evelden areket etmek müim", dep tevsiye ete aq qorçalayıcı, çünki qıdıruvğa ilân etilgen soñ çıquv imkânları pek sıñırlı ola bile.

Qırımnıñ ğayıpları – biñlernen ölü

Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı başlağanından Rusiye akimiyeti Qırımda añlaşmalı hızmet kampaniyasını keçire. Çeşit faydaları olacağını vade ete – yüksek aylıq, içtimaiy imtiyazlar (qoranta azaları içün de), deñizge yaqın topraq damartıları ve ilâhre. Lâkin cebede hızmetniñ birinci ayında bile elâk olmaq ihtimali ne qadar yüksek olğanını aytmaylar.

Rusiye ordusında Ukrayinağa qarşı cenkleşken qırımlılarnıñ sayısı tam belli degil. Rusiye akimiyeti bu malümatnı aydınlatmay. Rusiyeniñ büyük istilâsı başlağanından Rusiye ordusına 35 biñden ziyade Qırım sakinini seferber etti, dep haber etti Cenk esirlerine munasebet meseleleri Ukrayina koordinatsion ştabınıñ kâtibi Dmıtro Usov.

Onıñ aytqanına köre, Ukrayinada er altıncı Rusiye cenk esiri – işğal etilgen topraqlardan Ukrayina vatandaşı, 6%-ı – qırımlılar. Rusiye tarafınıñ bunıñnen bağlı açıq malümatı yoq.

Rusiyeniñ Ukrayinağa qarşı büyük istilâsı vaqtında Qırım sakinleri arasında ğayıplarnıñ büyükligi belli degil. Qırım.Aqiqat Ukrayinağa qarşı uruşlarda öldürilgen Qırım yarımadasından eki biñden ziyade Rusiye arbiyiniñ kimligini bilip oldı.

Ukrayina prezidentiniñ Qırım Muhtar Cumhuriyetindeki temsilciligi Qırımda yerleşken bölüklerden eñ az 3,2 biñ Rusiye arbiyiniñ ölümini tasdıqladı. 1,5 biñi Ukrayina vatandaşı edi.

Yañı kelgen Rusiye arbiyiniñ uruş meydanında sağ qaluv müddeti 2026 senesi 20-30 daqqa ola, dep bildire Ukrayina Mudafaa nazirligi Baş istihbarat idaresiniñ yolbaşçısı Oleg İvaşçenko.

Viktoriya Veselova – RFE/RL içün yazğan jurnalistniñ telükesizlik maqsadınen qullanğan tahallüsi