Bıltır mart ayında Rusiye uquq qoruyıcıları Qırımğa Lvivden köçken Kezlevli bir qorantanıñ dört azasını tuttı: Tatyana Malâr, qardaşı Valentin, oğlu Anatoliy Rossihin ve qızı Olga Begeyni. Ne içün şübheli oldılar ve taqip qurbanlarına qarşı qabaatlav nasıl deñişe, Qırım.Aqiqat maqalesinde oquñız.
Resimli levhalar çıqardı
Avgustnıñ 31-nde FSBniñ Cemaat alâqaları merkezi bildirgenine köre, Qırımda arbiy obyektlerniñ mevzileri aqqında istihbarat malümatını toplağan ve yarımadada elnen yapılğan patlayıcı cihazlarnıñ gizli yerlerini azırlağan eki Rusiye vatandaşı tutuldı. Olarnıñ soyadları ve betleri aydınlatılmay.
"Tahqiqat 58 yaşında er adam ve 52 yaşında qadın, Lvivde doğma, Ukrayina Silâlı quvetleriniñ mahsus operatsiyalar hadimleri tarafından çetel internet messencerlerinden birinde celp etildi, dep hulâsa çıqardı. Reberniñ emirlerinen tata-qardaş arbiy tehnika arektlerini, Mudafaa nazirligi obyektleriniñ mevzilerini taqip etti ve Ukrayina milletçi malümatlarını tarqattı", – dep qayd etile FSB haberinde.
Haberde qadınnıñ sorğu parçası bar: "Kezlevdeki Nikolay kilsesi ögünde "Qırım – Ukrayinadır, 11 yıl işğalde" yazuvlı resimlerni çıqardım". Qayd etmek kerek ki, haberlerde er adam ve qadınnıñ mikroavtobustan qış urbasında tüşkeninen levhalar bar, olarnıñ tutuluvınen bağlı haber avgustnıñ soñunda peyda oldı, bu da ters ola.
FSB malümatına köre, tintüv vaqtında olardan 5 kilogrammdan ziyade çetelde yapılğan patlayıcı maddenen dört elnen yapılğan patlayıcı ve rebernen yazışqan cep telefonları alınğan. Malâr qorantasına ait olğanlarına dair açıq bir delil yoq. Bundan ğayrı, ileride prokuratura "casuslar" Saq rayonı sıñırlarında gizli yerden patlayıcı cihaznı almaq içün kelgende yaqalanğan", dep haber etken edi.
Tutulğanlarnıñ yaşı, Lviv, Kezlev ve Saq rayonı sözlerine esaslanıp, "Tribunal.Krımskiy epizod" aq qorçalayıcı teşebbüsi laf Kezlev civarındaki Terekli Qoñrat (Moloçnoye) köyünden 2025 senesi mart ayında hırsızlanğan Valentin ve Tatyana Malâr aqqında ketedir, dep tahmin etti. Cemaatçılar şunı qayd etti: "Tatyana Malâr patlayıcı maddelerni qanunsız saqlav maddesine istinaden tahqiqat altındakiler cedvelinde bar edi. Ne içün esli-başlı qadın, em de ciddiy büyrek yetmezligi olğan bir qadın, tek şimdi "tutuldı" ve qabaatlavına devlet hainligi ilâve etildi tapmaca ola".
Yañı süjet deñişüvi
Sentâbrniñ 11-nde Qırımnıñ Rusiye prokuraturası adı aytılmağan er adam ve tatasına qarşı devlet hainligi ve qanunsız patlayıcı saqlav azırlığı qabaatlavınen bağlı davanıñ qabaatlayıcı qararı tasdıqlandı, dep bildirdi. Berilgen qabaatlavlarnıñ maddelerine köre, tahqiqat versiyasınıñ tafsilâtları (FSB qararınen qısmen oşay) ve avgust ayında Malârlar "tutulğanda" qullanılğan aynı levhalarğa baqsaq, prokuratura mahkemege olarnıñ davasını berdi, dep tahmin etmek mümkün.
Devlet qabaatlayıcısı "Ukrayina milletçi malümatı" aqqında aytmayıp, gizli yerde patlayıcını qayd etti. Lâkin "İzvestiya" Rusiye neşiri prokuraturanıñ malümatını ğayrıdan basıp, qabaatlanğanlar "infrastrukturanı patlatmağa" planlaştıra ediler, dep qoştı, amma menbalarını aytmadı. Soñra olğan adise-vaqialar Rusiye propagandacıları bunı tesadufen aytmağanını kösterdi.
Sentâbrniñ 11-nde Rusiye kontrolindeki Qırım Yuqarı mahkemesine devlet hainligi ve patlayıcı saqlamaq niyeti boyunca maddelerge istinaden eki mabüske qarşı cinaiy dava keldi. Mahkeme saytında olarnen bağlı malümat gizli edi, amma prokuror mahkemege berüv qararınıñ künü ve mahkemede davanıñ qabul etilüvi künü ve aynı qabaatlavlar mahkemege Malârlarnıñ davası berildi, dep hulâsa çıqarmağa imkân bere.
"Krımskiy protsess" aq qorçalayıcı teşkilâtınıñ közeticileri qayd etkenine köre, oktâbrniñ 2-nde qadı Sergey Pogrebnâk davanı FSBge qaytardı, çünki, onıñ fikirince, "daa ağır cinayetlerge köre tasnif etmege" sebepler bar. Mahkeme Rusiye propagandacıları aytqan "infrastrukturanı patlatmaq" niyetleri aqqında malümat körgen, belki.
Aq qorçalayıcı teşkilâtı tahmin etkenine köre, laf davanı terror ücümini azırlav maddesine deñiştirüv aqqında kete. Böyle vaziyette formal protsedurlar yapılğan soñ malümat Rostov-na-Donudaki Rusiye Cenübiy okrugınıñ arbiy mahkemesine berilecek, amma bu da Cenevre vatandaş ealisini qoruv şartnamesinen yasaqlanğan.
Statusları belli degil
Bir buçuq yıl evelsi aynı künde hırsızlanğan Tatyana Malârnıñ balaları aqqında bir malümat yoq. "Yesli b ne bılo voynı" ("Cenk olmasa edi") leyhası haber etkenine köre, Olga Begey SİZOdan eñ keç bu yıl fevral ayında azat etildi. Resurs menbalarını qayd etmey. Anda bulunğanınıñ sebepleri ve qabaatlavı ne içün lâğu etildi – belli degil.
Tatyana Malârnıñ oğlu Anatoliy Rossihin, bu menba ve "Memorial" Rusiye leyhasınıñ malümatına köre, alâ daa Aqmescitteki SİZO-2-de patlayıcı maddelerni qanunsız saqlav şübhesinen tutula ve, apiste qalğan müddetine baqılsa, endi devlet hainliginde de qabaatlana bile.
Casuslıq, devlet hainligi ya da Qırımda terror ücümlerini azırlav qabaatlavları boyunca "qoranta" taqipleri siyrek olmay başladı. Strilets qorantasınıñ anası ve qızı, apay-aqay Sergey ve Yelena Voynarovskiyler, ağa-qardaş Ahtemovlar, Sotsenko ailesiniñ anası ve qızı, apay-aqay Kristina Markova ve Denis Verhoşintsev – Qırım yarımadasında yañı repressiyalardan kütleviy şekilde zarar körgen bazı qorantalar.
İgor Vorotnikov – RFE/RL içün yazğan serbest hadimniñ telükesizlik maqsadınen qullanğan tahallüsi