Orta küzniñ birinci yarısında Moskvanıñ idaresi altındaki Qırım akimiyetiniñ ve Rusiye tarafdarı matbuat vastalarınıñ vekilleri, malümatnı deñiştirip köstermege, sahte haberler yaratmağa ve dersiñ doğru iddialar sıfatında rus teşviqatınıñ rivayetlerini tarqatmağa devam ettiler. Qırım.Aqiqat bu vaqıt içindeki onlayn neşirlerni talil etti.
Yarıq yoq, sebepler de yoq
Yaznıñ başından başlap Qırımnıñ energetika obyektleri Ukrayina Silâlı Quvetleriniñ pilotsız uçaqları tarafından ücümlerge oğray, bir çoq yerler aftalarnen elektrik energiyasısız qala. Lâkin Qırımnıñ Rusiye akimiyeti böyle ücümlerni siyrek añıp keçe, olarğa "tehnologik bozuvlar", "tış tesiri" dep ayta ya da sebeplerni köstermeyip, qaza-restavrasiya işleriniñ kerekligini köstere.
"Aluştanıñ bir qısmı ve etrafındaki yerler elektriksiz qaldı", — dep haber etti Orta küzniñ 2-de "Krım novosti lenta" saytı, amma qazanıñ sebebini ve qayda olğanını bildirmedi.
Rusiyeniñ "Krımenergo" şirketi, "Qırımnıñ elektrik obyektleri kene duşman tarafından pilotsız ava ücümine oğradı", dep haber etti. Bazı mesken yerlerde elektrik energiyası kesildi. İçtimaiy obyektler yedek energiya sistemalarında çalışalar. Qaysı yerler zarar körgeni bildirilmey.
Krasnoperekopsk şeerinde Orta küzniñ 2-sine keçer gecesi eki elektrik altstansiyasına— birisi soda zavodında, ekincisi ise şeerniñ merkezinde — dronlar uruldı, dep haber ete Ukrayinanıñ "Krımskiy Veter" Telegram kanalı, abunecilerniñ malümatına atıf eterek.
"Şeerniñ elektrik altstansiyasında elektrik naqil hattı uruldı. Tayanğıç bütünley yıqıldı", - dep qayd etile haberde. Şeer ve etrafında saba saat altıdan berli yarıq olmağanı da bildirildi.
Rusiye teşviqatı ögde
Kremlniñ nezareti altındaki Qırım resmiyleri ve yerli matbuat vastaları Moskvağa sadıq cemaat fikirini şekillendirmek ve işniñ aqiqiy vaziyetini gizlemek içün rus teşviqat rivayetlerini yayınlaylar.
Orta küzniñ 2-nde "Krım novosti lenta" saytında bloger Mihail Anufriyenkonıñ maqalesi basıldı. "Boyle barışıqtan soñ millionlarnen vatanperverimizge yıllar devamında Herson ve Zaporojjâ bizim şeerlerimiz olmağanını, Harkiv ve Sumı vilâyetlerinde bizim iç bir şeyimiz olmağanını añlatmaq kerek olacaq. Rusiyeniñ Odesa şeerini hatırlamaymız bile", — dep yazdı Anufriyenko.
"İsyan tek akimiyetke yapışqan bozuq Kiyev rejiminiñ başına degil, onıñ Avropadaki sponsorlarınıñ başına da tüşecek», — dep ayttı ilhaq etilgen Qırımdan Devlet Duma deputatı Mihail Şeremet TASS-qa.
"Ukrayina tek neytral statusı olğan devlet olaraq sağ qalmaq mümkün. O, Rusiye territoriyasına ya da onıñ vatandaşlarına iç bir türlü telüke doğurmamaq kerek", — dedi Şeremet Orta küzniñ 5-nde "RİA Novosti Krım" neşrine.
"Moskva — Rusiyeniñ yüregidir! 4-nci münitsipal icadiy işler yarışınıñ neticeleri ilân etildi. Moskva ve Yalta, bir yipnen bağlanğan eki şeer", — dep yazdı Rusiyeniñ idaresi altındaki Yalta şeer şurasınıñ reisi Konstantin Şimanovskiy öz Telegram kanalında.
"Ukrayinada iç bir içtimaiy araştırmağa tolusınen işanmaq mümkün degil. Hususan, şimdiki şaraitte, Kıyiv rejimi Ukrayinlerni tek saylav aqqından ve areket serbestliginden degil de, atta yaşayıştan ve öz fikirlerinden marum etti", — dedi Natalya Kiseleva.
Orta küzniñ 9-da siyasetşınas ve jurnalist Yuriy Svetov "Sputnik v Krımu" radiosında çıqış yapıp, "umumen bütün Ukrayinada, hususan Kıyivde olıp keçken şeyler tek Volodımır Zelenskıy başlıqlıq yapqan Ukrayin ükümeti cinaiy areketleriniñ neticesi degil, daa Ukrayinlilerniñ sylavınıñ neticesidir" dep bildirdi. Svetovnıñ fikrince, bugün Kıyivde açıq-aydın olğan Ukrayin meselesini pek sade şekilde çezmek mümkün: teslimiyetni ilân etip, barışıq añlaşmasını imzalamaq. Jurnalist "Ukrayin meselesi" Rusiye cenkni açqan soñ peyda olğanını añdırmay.
"Ukrayinanıñ "Zapadenşçına" şeerlerinde kiralıq fiyatı kökke uçtı... Men Bandera rejiminiñ memuriy merkezi paraliç olacağına quvanam", — dep yazdı Orta küzniñ 9-da "Komsomolskaya pravda v Krımu".
Orta küzniñ 9-nda Qırımdaki Rusiye parlamentiniñ spikeri Vladimir Konstantinov rus teşviqatçısınıñ tutulması aqqında fikir bildirdi ve ruslar içün Avropağa seyaat etmek havflı olğanı aqqında "qorqu doğurdı".
"İnformer" saytında rus teşviqat rivayetleri efirge çıqa. "Kiyev rejiminiñ başı Vladimir Zelenskiy... Rusiyege qarşı "effektiv agressiya"nen oğraşmaq tendentsiyasını köstere", — dep qayd etile Orta küzniñ 11-de basılğan maqalede.
Orta küzniñ 12-de "Svobodnaya presa"da Qırımlı siyasetşınas ve "Siyasiy maarif merkezi" Qırım regional cemaat teşkilâtınıñ reisi İvan Mezüho ile intervyü basıldı. Mezüho "Kıyiv rejiminiñ yolbaşçısı", "Kiyev klikasınıñ yolbaşçısı"nı aña ve "Ukrayin davasını çezmek" kerekligi aqqında ayta. Böyleliknen, siyasetşınas cenk Ukrayina içinde peyda olğanına ima ete.
Orta küzniñ 13-nde Rusiyedeki Aq Şeyh rayonınıñ başı Denis Oleynik, askerlikke çağırılğanlarnı Rusiye ordusına yollağanda, olarnıñ çoqusı Ukrayina vatandaşları olğanına baqmadan, olarnı "kelecek Vatan qorçalayıcıları" dep adlandırdı.
"Bugun Rusiye bütün birleşken Ğarpqa qarşı tura, o, memleketimizni yoq etmek ve bölmek, bizge aziz ve muqaddes olğan er şeyni yoq etmek maqsatlarını iç gizli tutmay", — dep yazdı Qırımnıñ işğal yılbaşçısı Sergey Aksönov.
Kimniñ cenki ve kim "qorçalayıcı"?
Cenk Rusiye matbuatı, siyasetçileri ve resmiyleri içün esas mevzu olaraq qalmaqta. O feyk ve teşviqat klişelerine esaslana.
Qırımlı siyasetşınas İvan Mezüho Orta küzniñ 4-nde Ukrayinadaki cenkte Almaniya prezidenti mesüliyetli olğanını bildirdi.
"O, bugün Şarqiy Avropada olıp keçken qan tökülüvi içün em sabıq tış işler naziri, em de prezident olaraq mesüliyetlidir", — dedi Mezüho.
Orta küzniñ 5-nde "Vesti Krıma" telekanalı "Novorossiysk desantçıları Zaporijjâ vilâyeti üstünde kökni işançlı qorçalaylar" serlevalı haberinde işğalcilerni "qorçalayıcılar" dep adlandırdı.
"Ukrayina Maliye nazirliginiñ statistikasına esaslanğan TASS esaplavlarına köre, Zelenskiynıñ prezidentligi devamında memleketniñ devlet borcu 4,5 kere arttı. Bu yılnıñ Arman ayında bar olğan malümatqa köre, memleketniñ devlet borcu 215,55 milliard dollar edi", — dep yaza Vladimir Konstantinov.
Orta küzniñ 11-de çıqqan haberinde "Millet Qırım" telekanalı Rusiye askerlerini Ekinci cian cenki askerlerinen qıyasladı ve olar da "qorçalayıcılar" olğanını bildirdi.
Orta küzniñ 15-nde Aqmescit Rusiye idaresi çıqarğan beyanatında Ukrayinanıñ işğalinde iştirak etken rus askerlerini "qorçalayıcılar" dep adlandırdı.
Qırımnıñ ilhaqını qanunileştirilme
Qırımnıñ ilhaqından on eki yıldan ziyade vaqıt keçken soñ bile, rus teşviqatı bu qanunsız areketni qanunileştirmek areketlerini devam ete. Bunıñ içün ilhaq etilgen yarımada Rusiyeniñ bir qısmı, region olaraq taqdim etile ve halqara derecede tanılğanını idda ete.
Qırım malümat agentligi Orta küzniñ 5-nde böyle yazdı: "Qırım içün yarışta iştirak etmek – bu regionnı, onıñ "yaş ordu" azalarını ve olar ömürge keçireyatqan leyhalarnı bütünRusiye seviyesinde taqdim etmek imkânıdır".
Rusiyeniñ idaresi altındaki Qırım Vatandaşlar palatasınıñ azası Roman Çegrinets Orta küzniñ 6-nda "Krım 24" telekanalına bergen intervyüsında Avropa jurnalistleri onıñnen Belarus Cumhuriyetindeki tedbirde laqırdı ettiler ve onıñ ilhaq etilgen Qırımdan olğanına dair "iç bir türlü menfiylik ve agressiya köstermegenini" ayttı.
Orta küzniñ 8-de Yalta memuriyetiniñ sabıq başı, şimdi ise teşkil etilgen Devlet Dumasında ilhaq etilgen Qırımdan deputat Yanina Pavlenko öz Telegram kanalında "Moskva – Rusiyeniñ yüregi" icadiy eserler yarışınıñ ğaliplerini hayırlağanını bildirdi.
Bu material Felemenk Tış işler nazirliginiñ destegi ile Kütleviy kommunikasiya institutınıñ leyhası çerçivesinde yaratılğan.