Qırımlı jurnalşst ve aq qorçalayıcı İrına Danılovıçnı Rusiye akimiyeti Stavropol ülkesiniñ Zelenokumsk şeerindeki 7-nci tüzetüv koloniyasında tuta. Danılovıç, "patlayıcı cihaz saqlağanı içün" yedi yıl apis cezasını çeke. Qırımdaki tahqiqat izolâtorında bulunğanda qadın uzun müddet devamında tibbiy yardım almay edi. Keskin otit hastalığından soñ faal bir qulağında eşitüv qabiliyetini coydı. Koloniyada Danılovıçnıñ sağlığı pek fenalaşa. Toqtamağan ses ve yarıq islenceleri sebebebinden İrınanıñ alı pek fena, dep aytalar aq qorçalayıcılar.
İrına Danılovıç toqtamağan baş ve qulaq ağrılarından çekişe. Daa evel aq qoruyıcılar apishane hadimleri onı yarıq ve sesnen iskencege oğratqanı aqqında haber ete ediler. Onıñ odasında toqtamayıp beyaz yarıq yana ve oña yuqlamağa mania ola. Baş ağrısını apishaneniñ aselet yükseltilgen audiosistemasınıñ küçlü sesi fenalaştırdı. Şimdi ise, iskencelerge daa bir azap usulı qoşuldı.
"Olar mabüslerden birine öz radiosını qullanmağa izin berdiler. Mesele şunda ki, Rusiye qanunlarına köre, koloniyada radionı qullanmaq yasaqtır. Koloniyada olğan umumiy ses sistemasından ğayrı. Böylece, İrınanıñ şikâyetlerinden soñ, şu qadınğa radio berdiler. Ve o da şimdi mahsus yüksek sesli muzıkanı qoya, bu ise İrınanıñ normal yaşayışına keder ete. Yüksek ses onıñ devamlı ağrısını quvetleştire. Koloniya memuriyetine şikâyet etkenine baqmadan, "teftişçiler" bir de bir bozuv körmey ve er şey yahşı olğanını ayta. İra bunı oña qarşı yapılğan basqı olaraq tanıy, onı taqip etüv şekli olaraq tanıy", — dep tarif etti Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ idare yolbaşçısı Olğa Skripnik.
Rusiye penitentsiar sistemasınıñ Ukrayina vatandaşlarına nisbeten yapqan areketleri maqsadlı siyasetniñ bir qısmı ola, dep tüşüne sabıq siyasiy mabüs Vladıslav Yesıpenko.
"İşğalcilerniñ "yoq etmek" degen sözü bar. Bu demek ki, mabüs tek beden tesirinden degil, aynı zamanda ruhiy ve maneviy basqı altında qalacaq. Bu, sıq-sıq kamerağa açılğan yüksek sesli muzıka ola bile (bu, İrına Danılovıçqa qullanılğan edi), ya da, misal içün, tibbiy teşkerüv ve tedaviylenüvden vazgeçüv. Bu menim içün de öyle edi. Apishanede gece büyreklerim ağırıp başladı, birinci, ekinci ve nevbetteki künler iç bir ekim kelmedi. Tek yapa bilecegim, batareyağa sürip, sırtımnen oña yapışmaq edi, böyleliknen biraz yengil ola edim. Böyle etip, zorbalıq aylarnen devam ete bile. Ukrayina aq qoruyıcılarından men, İrına Danılovıçnıñ intihar ğayeleri bar, dep eşittim. İşğalciler, bir insannı yoq etmek içün, onı fizikiy ceetten işkencege oğratmağa mecbur degil. Bazı vaqıtları olar yavaş terrornı qullanalar", — dep añlattı Vladıslav Yesıpenko.
Vaziyet kritik
Aq qoruyıcılar İrına Danılovıçnıñ davasını siyasiy dep tanıdılar. "Onı yalıñız jurnalist ve aq qoruyıcı faaliyeti içün apiske alğanlarını añlaymız. Ve şimdi köremiz ki, memuriyet, umumiy cinayetler içün apiske alınğan rusiyeli qadınlarğa, diger mabüslerni ve, ilk evelâ, İrınanı köteklemege izin berdi, çünki er kes İrınanıñ ne içün apiske alınğanını bile. Cinayet içün degil, öz printsipleri, aq qorçalayıcı faaliyeti, Qırım ve Ukrayinağa qol tutqanı içün. Buña köre, rusiyeli mabüslerniñ munasebeti de pek sert. Bu, İrağa tesir etkenini köremiz", — dep ayta Qırım aq qorçalayıcı gruppasınıñ idare yolbaşçısı Olğa Skrıpnık.
İrınanıñ vaziyeti eşitüv problemden ğayrı, areket koordinasiyasında da problemler peyda oldı. Bu da, onı 2022 senesi apiske alğanları Aqmescit SİZO-sında sert yanaşuvdan soñ başlandı.
"O özü sağlıq saqlav saasında çalıştı, onıñ içün bazı tibbiy meselelerni bile. İrına aytqanına köre, onıñ alâmetleri esapqa alınsa, o da mikroinsult oldı, onı da körmediler. O, kerekli yardımnı almadı. Qadın tuvğanlarına endi sıñırda olğanından şikâyet ete, ve qorantalarına devamlı olaraq ne qadar büyük ağrılar çekkenini tarif ete. İrına añlata ki, sanki başıñnı, beyniñni kesip taşlaylar, ve o, endi nasıl tutulacağını bilmey kibi ola", — dep devam ete Skrıpnık.
Rusiye siyasiy mabüslerni ne vaqıt azat etecek?
Rusiye Ukrayina ile arbiy esirlerni deñişüvde iştirak ete, amma vatandaşlarnı qaytarmağa aşıqmay. Aq qoruyıcılar deyler ki, böyle deñişüvlerde soñkilerniñ payı 7%-dan çoq degil. Bugün vatandaş mabüsleriniñ qaytarıluvı içün effektiv mehanizm yoq.
"Yazıq ki, begenemizmi yoqmı, amma kerçek şunda ki, biz Rusiye Federatsiyasınıñ menfaatından iç bir yerge ketip olamaymız. Cenk devam ete, şunıñ içün Rusiye arbiylerini qaytarmaq istey. Diger insanlar deñişimden ğayrı qaytalar, amma, adetince, bu yalıñız Rusiye koloniyalarında qanuniy apis müddetini keçken ya da işğal etilgen topraqlarda bulunğanlar aqqında söz yürsetile. Olarnıñ bir qısmı alâ daa inkommunikado, yani resmiy şekilde tasdıqlanmadı. Ve bu da insanlarnıñ çoqusı", — dep añlata aq qoruyıcı Olğa Skrıpnık.
Ekspertlerniñ aytqanına köre, Ukrayina vatandaşlarını qaytarmaq içün Kremlge irişme yollarını tapmaq kerek. Aq qoruyıcılar Ukrayin siyasiy mabüsleriniñ vaziyetini halqara teşkilâtlarğa bildirmege tırışalar, amma bu er vaqıt cevap bermey.
"Sıñırsız mühbirler" diger teşkilâtlar kibi, çeşit halqara teşkilâtlarğa defalarca muracaat etti. Hususan, "Sıñırsız mühbirler" halqara teşkilâtı, Zelenokumsk koloniyasında İrınanı nasıl köteklegenlerini bilip, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ mahsus maruzacısına muracaat etip, onıñ kritik alda olğanını bildirdi. Sürekli taqip ve yüksek sesli muzıka sebebinden kritik ruhiy vaziyetke oğradı. Amma endi bir qaç ay keçti, ve iç bir reaksiya yoq. Bilgenimiz qadar, "Sıñırsız mühbirler" altı BM mahsus maruzacısına muracaat etti. Amma bir cevap yoq, olar bir de bir beyanat bile yapıp olamadılar. Şunıñ içün vaziyet kritik olğanını tüşünemiz. Rusiye ile muzakere etmege imkânı olğan ya da basqı yapa bilgen bütün memleketlerge muracaat etip, İrınanı azat etmekni rica etemiz", — dep ayttı aq qoruyıcı.
Rusiye apishanelerinden birinde apis cezasını çekken Vladıslav Yesıpenko da şimdi aq qorçalayıcı faaliyetinen oğraşa.
"Ukrayina vatanperverleriniñ maneviy ve fizikiy işkenceleri aqqında men Avropa ve ABD boyunca advokatlıq seyaatları vaqtında tarif etem. Bazı vaqıtları çıqışlarımda adiy insanlar ağlay, çünki 21-inci asırda böyle bir vahşiylik ola bilecegini tasavur etip olamaykar... Elbette, bunıñ aqqında aytmaq degil, bütün halqara meydançıqlarda qıçırmaq kerek. Siyasiy mabüslerimizniñ çoqusı tedaviylenmegen hastalıqları ve devamlı taqipler sebebinden Rusiye apishanelerinde öle", — dep añlattı Vladıslav Yesıpenko.
