Baarde turistler kelmegeni sebebinden Qırımda pek qasevetlenmege başladılar. Tasavur eteyik, siz kiçik bir musafirhaneniñ saibisiñiz (mında çoqusı kiçik), baarde sımarışlar kele! Amma soñra bir şey ters kete. Gece uçaqlarnıñ ücümi, benzin noqtalarında nevbetler (turistlerniñ çoqusı ise Qırımğa öz maşnalarınen kele) ve turistler musafirhanelerde ve şahsiy sektorda yer ayırtmaqtan vazgeçmege başlay. Ne yapmaq kerek? Binalarnı tamir etmege yatırım yaptıñız, hadimlerni tuttıñız, olarğa endi para töleysiñiz, amma müşteriler yoq! Ebet, birisi musafirhaneni qapatıp, hadimlerni işten boşattı, birisi 50 faizge qadar endirim teklif etti. Ve yaz keldi: boş plâjlar, yarı boş qavehaneler...
Kefe, Qırım, 2026 senesi
Tükânlar qapatılmağa devam ete: "Satıla", "Kira". Bu daa İlk küzniñ başı, yaz soñu mevsimi. Ya bundan soñ ne olacaq? Bazarda "Acele alıcılar qıdırıla" levhası da quvandırdı.
Kefe, Qırım, 2026 senesi
Yaz soñu mevsiminde de benzin vaziyeti eyileşmege aşıqmay. Ebet, AI-95 100 rubleden satılmağa başlandı, amma şeerde eki-üç benzin stansiyasında, yalıñız bakqa, 20 litrden ziyade degil, benzin stansiyası ise saba eki saat ve aqşam eki saat çalışa. Qomşu qolunı uzatıp, saba saat altıda nevbetke kirdi, eki saat turdı, benzin stansiyasınıñ hadimi çıqtı, qolunı sallap: "Kete bilesiñiz, benzinimiz bitti", dedi.
Turistlerni ise qaranlıq yalı kenarları, diskotekalarnıñ olmaması, lâğu etilgen konsertler ve numayışlar meraqlandırmay — bular energetik buhran ve Qırım içün fevqulâde vaziyetniñ tayin etilmesiniñ aqibetleri. Ebet, kurort şeerleriniñ merkezinde yarıqnı söndürmemege tırışalar. Künde 10-12 saat devamında yarıqsız qalğan bu şeerlerniñ kenarları akimiyet ve turistlerniñ nefretine oğray, amma olar içün biz yarıqsız qalamız, merkezde kezinti çırağı aylana, yalıda ise yarıqlar yanıp tura. Yerli sakinler ise buzdolaplarına kederli baqıp, yarın ne qadar ğayıp olğan mahsulat çöplükke çıqarılacaqnı tüşüneler.
Kefe, Qırım, 2026 senesi
Turistler ise, bir taraftan, quvanıp: "Vay, mında boş plâjlar bar!" deyler. Ebet, qavehanedeki fiyatlar bir yıl içinde eksilmedi, arttı, amma bir şey degil, bu da keçer, mında az qalacaqmız. Amma "medeniy raatlanmaq" da kerek. Yazda yarımadağa çıqışlarnen Grigoriy Leps, Oleg Gazmanov, Yelena Vaenga, Şaman, Sergey Trofimov, yırcılar Slava ve İrina Krug kele ediler. Amma turlar lâğu etildi. Populâr artistlerden iç birisi Qırımğa kelmedi.
Kefe, Qırım, 2026 senesi
Amma biri Qırımğa kelip çıqtı. Qırımğa Moskvadan bir aktör keldi. Trennen keldi. Bizde trenler pek meraqlı qatnaylar: Moskva-Aqyar treni tek Moskvadan Keriçke qadar kete, anda kelgenlerni ise avtobuslarğa mindirip, şu Aqyarğa alıp keteler. Armanda Qırımğa mışıqnen kelgen aktörnıñ taşıma qutusınıñ qapısı açıldı ve mışığı Silka qaçıp ketti. Ebet, göñüllilerni qoşuldı, olar ketip, sevimli mışıqnı qıdırdılar, amma şimdilik tapmadılar...
Amma başqa meselelerge qaytayıq. Mına turist musafirhanege yerleşe, anda yarıq bar (generatör yanımızda gürletip tura, atta geceleri, pencere açılmay), amma suv yoq. Çünki suvnı kütleviy şekilde keseler. Er kün "Qırım suvu" 24 saat devamında suv kesilgen şeer ve köylerniñ cedvelini bere. Tünevin Köktebel, Solneçnaya dolina, Sudaq edi, yarın - başqa bir yerde. Bir añlatma bar: suvnıñ borulardan ketmesi içün elektrik kerek, amma onıñ miqdarı az. Diger taraftan, suvnıñ özü de çoq degil. Bu yaz Qırımda sıcaq, Frenkistan ya da İtaliyada olğanı kibi, rekord seviyede degil edi, amma suv anbarlarınıñ toldurılmasını pek bozdı.
Mütehassıs, kederli bir şekilde qayd ete: çoq yıllıq orta miqdar 147 million kubometrni teşkil ete, Armandaki eksiklik ise 21 millionnı teşkil etti, suv anbarları 15% eksildi. Ve mütehassıslar aytmağa unutqan şeyni qayd eteyim: suv anbarını bütünley tüzetip olamaymız, tahminen 20% qullanılmağan suv yedegi. Bu tehnikiy ceetten imkânsız, ve eger de tırışsalar, borularğa pek yaramay körünecek qadar bulançıq suv alacaqlar. Deñizde yuvunmaq daa qolay. Ve şimdi bu bar ise (suv daa +24), bundan soñ ne olacaq? Yağanaqlar bir şeyni vade etmey...
Turistke internet ve cep telefonı kerek — bularsız nasıl olur? Alâqa ise yoq. İnternetnen de aynı: az areket eteler. Ne içün? Çünki yarıq söndürilse, qullelerniñ energiyası qalmay. Ebet, olarnıñ bir qısmına generatorlar qoydılar, amma elektrikçi kelip, generatornı çalıştırmaq kerek, o kelgende ise çoq qulle bar...
Kefe, Qırım, 2026 senesi
Ya da tükânğa kirseñ, kassa yanında "tek naqıt" yazısı bar. Çünki tükânnıñ generatorı çalışıp başladı, amma bağ yoq, kartnen para ödemek mümkün degil. Biz, yerli sakinler, buña alıştıq, paranı kartta tutmamağa tırışamız, er şeyni añlaymız. Turistler şaşa: "Ne yapmaq kerek?" Yoq, tek naqıt!
Yaz soñu mevsimi başlandı, sizni Qırımda bekleymiz! (Amma kelmeseñiz daa yahşı olur!)
Armen Haçaturov, Kefeli bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)
«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün