Qırımtatar resurs merkezi sentâbrniñ 30-nda "Noman Çelebicihan batalyonı" davasınen bağlı malümatnı yañarttı. Aq qorçalayıcılar 87 insannı sayıp çıqtı: 71 vatandaş ve esir tüşken ve Ukrayinada Rusiye işğalci mahkemeleri tarafından mahküm etilgen Ukrayina Silâlı quvetleri 48-inci ayrı ücüm batalyonınıñ 16 arbiyi. Malümat Fridrih Naumann fondu yardımınen azırlandı.
Raqam büyük ücüm başlağanında belli olğan altıdan arttı. Rusiye Yuqarı mahkemesi 2022 senesi iyünniñ 1-nde batalyonnı "terror teşkilâtı" dep tanıdı. Qırımtatar resurs merkeziniñ menbaları uquq qoruyıcılar ögünde tahminen 250 insannı apiske almaq vazifesi tura.
Dava nasıl peyda oldı
Birleşme 2015-2016 seneleri Qırımnıñ vatandaş qamaçavı vaqtında memuriy sıñırda peyda oldı: maşina teşkerilüvi, yarımadağa taşuv toqtatmaq ıntıluvı. 2022 senesi fevralniñ 24-nden soñ Ukrayina Silâlı quvetleriniñ bir batalyonı bu adnı aldı. Qırımtatar resurs merkeziniñ malümatına köre, davağa qamaçav iştirakçileri, o vaqıt sıñırda göñülli birleşmede turğanlar ve 2022 senesinden soñ qoşulğanlar kirsetildi.
Qırımtatar resurs merkezi üç sebepni aydınlata: qamaçav içün intiqam, qırımtatarlarğa qarşı yañı basqı aleti ve yerli Meclis azaları, faal, taksici ve iş adamlarını taqip etüv.
Musafirhane ve şifahanelerniñ saipleri apiske alınğanı qayd etile – anda Rusiye arbiyleri yerleştirildi. FSBniñ operativ videolarında Qırımtatar resurs merkeziniñ qırımtatar milliy idare organlarınıñ Ukrayina akimiyet organlarınen işbirligi seminarlarınıñ sertifikatları kösterile.
İşğal etilgen Qırımda 24 insan tutuldı. Birinci tutuv 2018 senesi oldı, ilk ükümler 2019 senesi çıqarıldı: Fevzi Sağancı 10,5 yılğa üküm etildi, Dilâver Gafarov – 10 yılğa. 2022 senesine qadar altı insan mahküm etildi. Soñra 18 kişi tutuldı, tek altısınıñ ükümleri belli.
Herson ve Zaporijjâ vilâyeyetleriniñ işğal etilgen topraqlarında 2022 senesi fevralniñ 24-nden soñ 47 kişi tutuldı: 14-ü 2022 senesi, 12-si 2023 senesi, 14-ü 2024 senesi ve 7-si 2025 senesi. Tek 29 kişiniñ ükmü belli. Mabüsler arasında – Herson regional Meclisi ve yerli Meclis azaları.
12 insan ğıyabiy şekilde taqip etile, sekiziniñ ğıyabiy ükmü bar. Cedvelde Lenur İslâmov, Gülsum Halilova, Evelina Arifova, Lenur Lümanov, Saliye Azmeyeva, Dilâver, İzzet ve Ernes Seytumerovlar, Gülnara Bekirova i Herson vilâyetiniñ adı aytılmağan daa üç sakini.
Adiy vatandaş olaraq mahküm etilgen arbiyler
Ukrayina Silâlı quvetleri 48-inci ayrı ücüm batalyonınıñ on altı esiri Rusiye Federatsiyası Ceza kodeksiniñ 205.5 maddesiniñ 2-nci qısmına köre "terror teşkilâtında iştirak etkeninde" qabaatlana. Ükümler arasında: Roman Klükin – 22 yıl, Seyran Asanov, Sergey Yatskiv, İgor Varçuk, İvan Kovbasük, İvan Perepelitsa, Dmitriy Stadnikov ve Yevgeniy Tolstıy – 20-şer yıl, Sergey Vorsenük, Bogdan Müsihin, Yevgeniy Batoh ve Oleg Miruk – 17-şer yıl, Mıkıta Küçer ve Aleksandr Yevdokimenko — 14-er yıl. Vladimir Volskiy ve Yurits Tsüpaknıñ ükmü daa çıqarılmadı.
Qırımtatar resurs merkezi qayd ete ki: 2022 senesinden başlap bu dava boyunca cenk esirleri adiy vatandaş olaraq mahküm etile, bu III Cenevre şartnamesini boza. Batalyon komandanı hızmet içün mahküm etilemez. Esir bölükke ait olğanı içün apis cezasına oğratılmaz, almaştırılır. 2024 senesinden başlap apis cezaları 20 yılğa ve daa çoq arttı.
Apis cezası
Qırımtatar resurs merkeziniñ esaplarına köre, 63 insan üküm etildi, sekizi ğıyabiy şekilde. Üçü apis cezasını çekti: Edem Kadırov ve Aydın Mamutov – 4-er yıl, Mecit Ablâmitov – 6 yıl, onı 2026 senesi avgust ayında azat etmek kerek ediler.
Bir kişi apiste can berdi. Rustem Virati, 60 yaşında, Geniçesk rayonı Rıkove köyünden, 2025 senesi fevralniñ 10-u Ülyanov vilâyetindeki Dimitrovgrad koloniyasında vefat etti. Bir kişi ğayıp oldı: Novooleksiyıvkalı Andriy Dubuşçak. SİZOda onı azat ettiler dep bildirdi, eki yıldan berli ondan bir haber alınamay.
Qırımtatar resurs merkezi işkence, tibbiy yardım kösterilmegenini ve advokat muracaatlarınıñ körmemezlikke urulğanını qayd ete. Merkez bu dava boyunca taqip etilgenlerni cenk esiri olaraq tanımağa talap ete – Qızıl Haç Halqara Komitetiniñ kirsetilmesi, deñişüv imkânı ve şikâyetler, hususan III Cenevre şartnamesiniñ sert bozuluvı boyunca halqara ceza mahkemesine muracaat etüv imkânlarınen. Ukrayina Silâlı quvetleriniñ 16 arbiyi içün bu status esirlikten kele. 2015 senesiniñ qamaçavı ya da seminar sertifikatı sebebinden mahküm etilgen vatandaşlar içün ise cenk qanunları aqqında degil, siyasiy taqip aqqında laf ete.
Rusiye akimiyeti bu malümatnı izaatlamadı.