Link açıqlığı

«Akimiyet qırımtatarlarnıñ közlerine nasıl baqacaq». ATR telekanalında tintüvni keçirip, tehnikanı tutıp aldılar


OMON hadimleri ATR telekanalında, 2015 senesi yanvar 26 künü

Aqmescit – Rusiye uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimelri ATR birinci qırımtatar telekanalında tintüvni keçirdiler. Rusiyeniñ terrorizm ile küreş Merkeziniñ ve Taqiqat komitetiniñ vekilleri Qırım İçki işler nazirliginiñ «Berkut» mahsus bölüginiñ silâlı hadimleri ile birlikte bir qaç saatke kanalnıñ işini toqtattılar. Taqiqat tedbirlerniñ keçirilmesini olar 2014 senesi fevral 26-da cumhuriyetniñ parlamenti yanında olıp keçken vaqialarğa ait malümatnıñ qıdıruvı ile añlattılar. ATR yolbaşçılığınıñ fikrine köre, işbu areketlerniñ artında Qırım akimiyeti turmaqtadır. O ise, öz nevbetinde, işbu qabaatlarnı tanımay. Amma kanalda keçirilgen tintüv cemaatçılıq, uquq qoruyıcı ve halqara teşkilâtları arasında büyük rezonansqa nail oldı.

Bazarertesi künü, yanvar 26-da, saat 11-lerde kanalnıñ territoriyasında Rusiye İçki işler nazirliginiñ «Berkut» mahsus bölüginiñ silâlı vekilleri peyda oldı. Qırım.Aqiqatqa ATR hadimleri bildirgeni kibi, silâlı insanlar birden telekanalğa kiriş ve çıqışnı qapattılar.

«ATRde «maski şou». Silâlı insanlar ile tolu «Kamaz», FHH ve Taqiqat komitetiniñ taqiqatçıları kelip çıqtı. Şimdi yolbaşçılıq ile subet keçireler. Er bir kabinetniñ yanında silâlı insan tura. İşke biraz keder etseler bile, şimdilik efir devam etmekte. Kamerağa çekmege yasaq, tehnikanı tutıp almağa vade eteler», – dep yazdı telekanalnıñ mühbiri Şevket Namatullayev öz Facebook saifesinde.

ATRniñ daa bir hadimi aytqanı kibi, silâlı insanlar içinde ne olğanını bilmeyip, atta kenef qapılarını qapatqanlar. Birazdan anda irişimni açtılar. Hadimler olayatqan adiselerni kamerağa çekmege izin bermey edi. Smartfon ya kameralarğa çıqarılğan malümatnı silmege talap ete ediler. Telekanalnıñ territoriyasını terk etmege ve anda kirmege jurnalistlerge yasaq edi.

Tintüvniñ başlanması ile ATRniñ signalı yoq oldı. Kün devamında yayınlavnı kanalnıñ saytında ya da sputnik ağından seyir etmege mümkün edi. «ATR telekanalını silâlı insanlar zapt etti, al-azırda titüv keçirile. Efirimizni taqip etiñiz», – saytta yayınlav vaqtında böyle bir haber çıqa edi.

ATR baş müdiri Elzara İslâmovanıñ aytqanına köre, telekanaldaki tintüvni 2014 senesi fevral 26-da Qırım parlamentiniñ binası yanında keçirilgen mitingde eki insan ölümi ile bağlaylar. Malüm ki, şu künü Qırım parlamenti yanında qırımtatarlarnıñ ve «Rusiye birligi» firqasınıñ tarafdarlarınıñ iştiragi ile kütleviy miting keçirildi. O vaqıt yüz bergen çatışma neticesinde eki insan elâk oldı.

«Bizim taqiqat komitetine bermegen malümatımız bar deyler. Faqat yıl devamında farqlı organlardan muracaatlar kelgen edi, ve bir şey istegen olsalar, biz er daim malümat beremiz», – dep qayd etti İslâmova.

Bucurova: Akimiyet qırımtatarlarğa körmek, eşitmek ve aytmaqnı yasaq etecek ola

Kün devamında ATR efirinde telekanalnıñ haber siyaseti boyunca baş müdiriniñ muavini Lilâ Bucrovanıñ muracaatı kösterile edi. «Kanalımızda silâlı insanlar, Terrorizm ile küreş merkeziniñ ve Taqiqat komitetiniñ vekilleri bulunalar. Olarnıñ, şu cümleden silâsı olğan arbiy qıyafetli insanlarnıñ, sayısı ise ğayet büyüktir, mında bulunuv maqsadı – Qırım parlamenti yanında qırımtatarlarnıñ iştiragi ile fevral 26 künü keçirilgen kütleviy mitingnen bağlı malümatnıñ qıdıruvı ile bağlı olğanını añlattılar», – dep bildirdi seyircilerge Bucurova.

O şunı da qayd etti ki, kanal endi Taqiqat komiteti ve Terrorizm ile küreş Merkezine elinde olğan bütün malümatnı taqdim etti eken.

«Bugün bu kibi numayışnı keçirmege avale yuqarından kelgendir, ğaliba. Kanalımıznıñ qabaatı, o, diger matbuat vastaları kibi, işbu areketlerni köstergeninden ibarettir, demek», – dedi Bucurova. Baş müdirniñ muavini server tutıp alına, kanalnıñ diger tehnikası söndürile bilecegi ve «ATR efirge çıqıp olamaycağını» tahmin etti.

Bundan da ğayrı, Bucurova şunı da tüşündi ki, mezkür numayış «Qırım akimiyeti tarafından planlaştırılğan ve teşkil etilgendir». «ATR ara-sıra basqığa rastkele edi, ama telekanalımızğa qarşı küç cezasını daa qullanmay ediler, çünki biz qanunnı bozmay edik ve bozmaymız. Amma, bugünki Qırım akimiyeti onıñ nezareti altında olmağan telekanalnıñ bar olğanını alğışlamay, demek. Akimiyet dünyada birinci ve yekâne qırımtatar telekanalınıñ, halqınıñ til ve medeniyetini saqlamağa tırışqan kanalnıñ bar olğanını alğışlamay, ğaliba…. Kanalnıñ qapatıluvından soñ, eger de böyle fikir olsa, akimiyet qırımtatarlarnıñ közlerine nasıl baqaycağını bilmeyim. Bu areketler Rusiye prezidentiniñ sürgün etilgen halqlarnıñ, şu cümleden qırımtatarlarnıñ reabilitatsiyası aqqında qanunına nasıl bağlıdır, bilmeyim», – dep bildirdi telekanalnıñ baş müdir muavini.

«Mayıs 18 künü mitingni lâğu etip, o (yerli akimiyet. – muar.) qırımtatarlarğa ağlamağa yasaq etti. Şimdi o, demek ki, körmek, eşitmek ve aytmaqnı yasaq etecek ola. Amma bizim tuvğan toprağımızda yaşamağa aqqımız bar, onı bizden kimse tutıp alamaz. Sağ olğanımızğa qadar qırımtatarlarnıñ milliy telekanalı saqlansın, dep areket etecekmiz. Sağlıqlaşmaymız, vaqialarnıñ ilerilemesini ve yerli akimiyet areketlerini bekleymiz. Ümüt etem ki, soñkisi yalıñız qırımtatarlarğa degil de, federal akimiyet olaraq öz itibarına nasıl bir zarar ketirgenini añlay», – dep yekün çekti Bucurova.

20 biñ rublelik para cezası

Tintüv aqqında haber kelgeninen kanalnıñ yanında Qırımnıñ çeşit regionlarından kelgen sakinler toplaşmağa başladı. Olar işbu areketlerge öz menfiy munasebetini bildirmek içün keldiler.

«Qırımtatar telekanalı qapatıla bilecegi aqqında haberni eşittim. Meni lâqayt qaldırmadı. Men Qırımğa yaqında köçtim ve mında qalmağa tüşünem, şunıñ içün Qırım telekanalınıñ taqdiri maña pervasız degildir», – dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa o yerde bulunğan bir qadın.

Toplanğanlar arasında Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ muavini Ahtem Çiygoz de bar edi, o, kanalda yüz bergen areketlerni «qırımtatarlarğa nisbetten, öz yerini bilsin ve Qırımdaki qanunsızlıqqa qarşı çıqmasınlar, dep qullanılğan qorqutuv usulı» olaraq adladı.

Umumen telekanalğa qol tutmaq içün tahminen 150 insan keldi. Aynı zamanda uquq qoruyıcı organlarınıñ hadimleri insanlarnı evlerine qaytmağa çağırdılar, sanki olar, mitingni keçirip, qanunnı boza. Seyirciler işbu talaplarğa riayet etmese, böyle alda olarnı 10-20 biñ rublelik para cezası ile qorquta ediler. Mında OMON mahsus bölüginiñ qoşma yardımı keldi. Olayatqan adiseni uquq qoruyıcıları kamerağa çeke ediler.

Kanalda taqiqat areketleri saat 18-ge yaqın yekünlendi. Bucurovanıñ malümatına köre, silâlı insanlar «arhivniñ bir qısmını ve hadimlerniñ şahsiy bilgisayarlarındaki malümatlarnı alıp, ATR territoriyasını terk ettiler». O, bunıñ ile, «bu ağır künni telekanal ile birlikte keçirgen»lerge minnetdarlığını bildirdi.

Bazarertesi aqşam telekanalnıñ signalı ğayrıdan tiklendi.

Prokuratura: Ciddiy ve ümde qıymet kesilecek

Taqiqat tedbirleri ATR telekanalında «qanunğa köre» keçirildi, – dep ayttı bazarertesi künü, yanvar 26-da, işğal etilgen Qırım «prokurorı» Natalya Poklonskaya. Onıñ sözlerine köre, tintüv taqiqatçınıñ qararı ile açılğan cinaiy iş çerçivesinde keçirildi. «Natalya Poklonskaya cinayet ile bağlı olğan şahıslar olmasa, tintüv sebepleri aqqında tahminler mühtekir sayılğanını aytıp, bir de bir areketler yapılmasına provokatsiyağa qulaq asmamağa çağırdı. Prokuror qanunsız toplaşuv ve mitinglerni qayd etip, barışıq tedbirler keçirilmesiniñ qaidelerini bozğanlar memuriy ve cinaiy mesülietke çekilecek, dep bildirdi», – aytıla Qırım «prokuraturasınıñ» saytında.

Bundan ğayrı, Poklonskaya dedi ki, «prokuratura» telekanal reberligini ekstremistik faaliyet ile küreş qaideleri bozulmamaq kerekligi aqqında eki kere tenbiyelegen edi.

Bunıñ ile Qırımnıñ içki siyaset, informatsiya ve alâqalar «naziri» Dmitriy Polonskiy «ATR qırımtatar telekanalınıñ reberleri ve jurnalistleri «kendi areketlerinden mesülietni akimiyetke qaldıracaq olalar», – degen fikrini bildrdi.

Qırımnıñ öz başına ilân etilgen ükümetine yaqın olğan Krıminform malümatına köre, Polonskiy qayd etti ki, «qanunğa köre akimiyetniñ er bir organı kendi vazifeleri çerçivesinde areket etmeli, ve uquq qoruyıcılarnıñ belli bir areketlerni yapmaq sebebi olsa, olar bunıñnen bağlı resmiy malümatnı bermeli». «Meni qasevetlendirgen ekinci mesele şunda ki, telekanalnıñ vekillerinden biri, baş müdir muavini olıp, buña Qırım akimiyeti teşebbüs kösterdi, dep bildirdi. Afu etiñiz, amma uquq qoruyıcılarnıñ qanun bozuluvı aqqında haberi olsa, bu bozuvlar Qırım akimiyeti tarafından yapılmaz edi», – dep qayd etti Polonskiy.

Onıñ qayd etkenine köre, Qırım akimiyeti «söz serbestligi ve kütleviy haber vastalarınıñ serbestlik inkişafınıñ tarafdarı olğanını» qayd etken edi.

«Lâkin kütleviy haber vastaları ve söz serbestliginiñ inkişafı dep, qanunsız areketler yapmamaq kerek. ATR tarafından qanundan tış bir şey yapılğan olsa, demek, cevap bermek kerek olacaq, yapılmağan olsa, demek ki, er şey de yahşı olur», – dedi o.

Polonskiy qayd etti ki, Qırım akimiyeti uquq qoruyıcılarnıñ qararını yerine ketirmege azır.

Şunı da qayd etmek kerek ki, bıltır dekabr ayında ATR yolbaşçılığı «Yıl jurnalisti» birinci mukâfatına nail olğanlarnıñ arasında edi. O vaqıt cumhuriyet yolbaşçılığı telekanalnı «söz serbestliginiñ inkişafına qoşqan isse» içün taqdirledi.

«Nizamsızlıq ve siyasiy cezalav»

Telekanal tintüvi tek Qırımda degil de, halqara cemaatçılığı arasında faal muzakere etile edi. İçtimai ağlarda ATR-ge qol tutuv aktsiyaları teşkil etildi, çeşit teşkilâtlarnıñ ve müessiselerniñ azaları ise işbu vaqialar boyunca öz noqtaiy-nazarlarını bildirdiler.

Qırımtatar Milliy Meclis reisi Refat Çubarov aytqanı kibi, ATR qırımtatar telekanalına kelgen silâlı insanlarnıñ esas maqsadı – astını-üstüne çevirmekten ibaret edi. «İşğalci akimiyet yarımadada itibar ve şerefni qorqudan, öz halqına hızmetini ise – işğalci akimiyet tarafından olğan çeşit qandıruvlardan üstün sayğan mühbirlerniñ çalışqanına dayanıp olamay… Çünki telekanal –qırımtatar ve anda çalışqan mühbirlerniñ esas qısmı – qırımtatarlarıdır, işğalci akimiyetniñ zalımlığı bese-bellidir… Şu daqqaları biz ATR qırımtatar telekanalında yüz bergen adiseler aqqında haberni halqara teşkilâtlarğa yetkizmege çalışamız… Bese-belli, Ukrainanıñ Birleşken Milletler Teşkilâtında, PACE, OSCE eyyetleri zenaatdaşlarına ATR telekanalınıñ vaziyeti aqqında haber bermeli…», – dep yazdı Çubarov Facebook saifesinde.

Rusiye tarafını tutqan «Qırım birligi» qırımtatar teşkilâtınıñ reisi Seytumer Nimetullayev ATRniñ ola bilecek qapatıluvı aqqında fikrini bildirdi. «Bugünde-bugün qırımtatarlarnıñ yaşayışı aqqında haberdar etken yekâne qırımtatar telekanalıdır. Televideniye olmalı, amma qanuniyet çerçivesinde», – dedi o. Bunıñ ile Nimetullayev şunı da qayd etti ki, kanal «siyasetleşken» olmamalı. «Qırım birligi» ATRni teşkilâtnıñ faaliyetini aydınlatmağanı sebebinden yüzledi.

İnsan aqları boyunca Qırım alan missiyasınıñ reber muavini, halqara qanunlar saasınıñ mütehassısı Dmitriy Makarov Qırım.Aqiqatqa bergen izaatında kanalda olıp keçken adiseler boyunca öz tüşüncelerini bildirdi. O şunı qayd etti ki, taqiqat areketleriniñ tam maqsadı soñunace belli degildir. «Umumen alğanda ise, uquq qoruyıcı organlarına suallerim bar: insanlarnı ne içün tuta, çıqmağa imkân bermey ediler – bu er şey müthiş körüne. Biz bu sualni ögrenecekmiz», – dep qayd etti o.

OSCE azatlıq meseleleri vekili Dunja Mijatović bazarertesi künü, yanvar 26-da, arbiylerniñ Qırımnıñ Aqmescit şeerinde yerleşken ATR yekâne qırımtatar telekanalına yapqan areketlerini takbih etti. «Jurnalistlerniñ ve matbuat vastalarınıñ saqlanuvı zaruriyeti aqqında defalarca aytqan edim. Mustaqil ve serbest kütleviy matbuat vastalarınıñ işine irişüv ameliyatı OSCE regionlarında olmamalıdır», – dedi Mijatović. Onıñ sözlerine köre, «qırımtatarlar içün telekanalnıñ haberlerini bilmek ğayet müim bir şeydir. «ATR yayınlavını eñ yaqın zamanda tiklemeli», – dedi OSCE temsilcisi.

Ukrainanıñ mustaqil media-zenaat birliginde de (NMPU) ATR birinci qırımtatar telekanalında keçirilgen tintüvden sebep çorlanalar. NMPU komiteti sabadan Qırım vaziyetini muzakere ete. Nizamsızlıq, siyasiy cezalavdır. Yarımadada şimdi de-fakto rusiyeliler yolbaşçılıq etkeni sebebinden bizim Qırım akimiyetine tesir etmek içün imkânlarımız sıñırlıdır. Biz OSCE, Juralistlerniñ halqara federatsiyasında olğan şeriklerimizni celp etecekmiz, bu meseleni Moskvada kötersinler dep, Rusiye jurnalistler birliginde zenaatdaşlarımız ile bağlanacaqmız», – dedi Qırım.Aqiqatqa Ukrainanıñ mustaqil media-zenaat birligi başınıñ muavini Andriy Yanitskiy.

Onıñ sözlerine köre, NMPU öz tarafından «işbu haberni Kiyevde tarqatmağa areket ete». «Biz Qırım jurnalistlerini qıtada qabul etmege, olarğa maliyeviy, yuridik ve ruhiy yardımnı köstermege azırmız», – dep qoştı Yanitskiy.

Bu areketlerge Ukraina tış işler nazirliginiñ başı Yevgen Perebiynis de seslendi. «Rusiyeden ATR qırımtatar telekanalına qarşı basqını toqtatmağa talap etemiz. Dünyanı ise işğalcilerniñ areketlerini takbih etmege çağıramız», – dep yazdı Perebiynis Twitterde.

Yerli akimiyet organlarında çeşit vazifelerni eda etken qırımtatar memurlarınıñ fikrilerini ögrenmege daa imkân olmadı.

Metnde Qırım yarımadasında resmiy şekilde qullanılğan toponim ve ıstılalar mevcut

XS
SM
MD
LG