Vitaliy Portnikov: Qırım yerine NATOmı?

Volodımır Zelenskıy ve Vladimir Putin Qırım haritası ögünde. Kollaj

«Fikir» rubrikası, mahsus Qırım.Aqiqat içün

NATO baş kâtibi apparatınıñ reberi Stian Yenssenniñ Ukrayına bazı topraqlarından vazgeçip, NATO azası ola bile degen lafları Ukrayınada patlağan bomba effektini kösterdi, bu laflar resmiy seviyede bile izaatlandı.

Asılında, malümatnıñ diqqatlı talili köstergenine köre, NATO baş kâtibi apparatınıñ reberi resmiy ve resmiy olmağan bir malümat bermedi, Qırımnı ve diger işğal etilgen Ukrayına topraqlarını NATO azalığına deñiştirmege teklif etmedi. Norvegiyanıñ Arendal şeerinde keçirilgen konferentsiyada Stian Yenssen NATO aza memleketleriniñ vekilleri arasında Ukrayına İttifaqqa qabul etileceginiñ şartlarınen bağlı munaqaşa tafsilâtlarını aydınlattı. Ve azalıq kefaleti olaraq «topraqlardan vazgeçüv» meselesini eñ çoq muzakere etilgen mevzulardan biri ve şahsiy fikri dep adlandırdı.

Ukrayınanıñ NATOğa kirüv munaqaşası devam etkeni müim – cenk vaqtında bile toqtamay

Bes-belli, böyle bir fikir, resmiy olmağan tarzda seslendirilse de, telükeli ola – Ukrayına içün degil, halqara uquq içün. Çünki bir memleket başqasınıñ toprağını işğal etip, soñra aydut areketleriniñ qabuli ve qanunlaştırıluvını alğan bir dünyada yaşamağa razı olsaq, diger avtoritar devletler Vladimir Putinniñ şübheli «ğalebelerini» tekrarlamağa istemeycegini qaydan bilecekmiz?

Rusiye prezidenti Vladimir Putin (ortada) Rusiye işğal etken dört Ukrayına vilâyetiniñ ilhaq ilânı merasiminde. Moskva, 2022 senesi sentâbrniñ 30-ı

Ne de olsa, Ukrayınanıñ NATOğa kirüv munaqaşası devam etkeni müim – cenk vaqtında bile toqtamay. Kimse cenk bitkenine qadar Ukrayınanıñ NATOğa qoşuluv mehanizmlerini qıdıruvını başqa vaqıtqa qaldırmay. Ve Stian Yenssenniñ sözlerinde daa müim şey – NATO memleketleri cenk tekrarlanmasını istemey. Ukrayınanıñ İttifaqqa qoşuluvınıñ esas manası budır.

Ukrayına NATOğa qoşulsa – Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı soñki cenki bu olacaq

Bu 18 ay içinde az tahmin eşitmedik, soñki cenk degil, bu cenkten soñ yañıları olacaq, Ukrayına Rusiye istilâsına azır olmaq kerek de... Amma, eminim, asılında – Ukrayına NATOğa qoşulsa – Rusiyeniñ Ukrayınağa qarşı soñki cenki bu olacaq. İttifaq memleketlerinen ne Putin, ne de hızmetçileri cenkleşmeycek.

Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy ve ABD prezidenti Joe Biden Vilnüsteki NATO sammiti vaqtında «Yedi gruppası» memleketleriniñ liderlerinen körüşken soñ, 2023 senesi iyulniñ 12-si

Нельзя превращать вопрос оккупации Крыма и украинских областей в такое искусственное право вето

Şunıñ içün Ukrayına tek NATOğa qoşuluv munaqaşalarını közetmemeli, bu munaqaşalarda faal sürette iştirak etmeli. İttifaqqa qoşulmamız kelecek cenklerden tek Ukrayınanı qurtarmaycaq, halqara uquq muvafaqiyeti, qanuniy ğayrıdan tiklenmesi olacaq. İşğal etilgen topraqlarnı telükesizlikke deñiştirmek mümkün degil, çünki Ukrayına topraq bütünliginiñ ğayrıdan tiklenmesi de – Avropanıñ telükesizlik meselesi ve barışıq inkişafı. Rusiye işğal etken topraqlarnıñ işğalden azat etilüv meselesi cenk yolunen qolay-qolay çezilmese de, Rusiye istilâsını ve başqa memleketniñ topraqlarını ilhaq etüv ıntıluvlarını qanunlaştıracaq siyasiy bir qarar olmamalı.

Ukrayına prezidenti Volodımır Zelenskıy Litvaniya paytahtınıñ merkezinde keçirilgen mitingde çıqışta bulunğanda. Vilnüs, 2023 senesi iyülniñ 11-i

Ve eñ esası – Rusiyeniñ İttifaq kenişlemesini yasaq aqqı yoq edi, yoq ve olmamalı. Eminim, Qırım ve Ukrayına vilâyetleriniñ işğal meselesi böyle suniy veto aqqına çevirilmemeli.

Vitaliy Portnikov jurnalist ve siyasiy izaatçı, Azatlıq Radiosı ve Qırım.Aqiqat müellifi

«Fikir» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

MALÜMAT: Ukrayinağa qarşı Rusiye silâlı ücümi 2022 senesi fevralniñ 24-nden sabadan berli devam ete. Rusiye ordusı arbiy ve vatandaş infrastrukturasınıñ esas obyektlerine avadan darbe endire, uçaq alanları, arbiy bölük, cermay bazaları, yaqıt stantsiyaları, kilse, mektep ve hastahanelerni viran ete.

Rusiye ordusı çekilgen soñ azat etilgen köy ve şeerlerde kütleviy öldürüv adiseleri aqqında belli oldı. Bazı ğarbiy liderler Rusiyeni cenk cinayetlerinde qabaatladı. Rusiye akimiyeti arbiyleriniñ öldürüvlerge alâqası bar olğanını inkâr etip, olarnı «uyduruv» dep adlandıra.

Rusiye Ukrayinağa qarşı basqıncılıq cenk alıp barğanını inkâr ete ve bunı maqsadı «askeriysizleştirüv ve denatsifikatsiya» olğan «mahsus operatsiya» dep adlandıra.

Roskomnadzor Qırım.Aqiqat saytını blok etti. Qırım.Aqiqatnıküzgü saytı vastasınen oqumaq mümkün: https://d2a3ebzji45ji0.cloudfront.net. Esas adise-vaqialarnı Qırım.Aqiqatnıñ Telegram ve İnstagram saifelerinden taqip etiñiz.

Qırımnıñ Rusiye tarafından işğal etilüvi

2014 senesi fevral ayında Qırımda işaretsiz urbada silâlı insanlar peyda oldı. Olar Qırım Yuqarı Şurası, Aqmescit ava limanı, Keriç parom keçiti, diger strategik obyektlerni zapt etip, Ukraina ordusınıñ areketlerini blok etken edi. Rusiye akimiyeti bu insanlarnıñ Rusiye ordusınıñ arbiyleri olğanını başta inkâr etken edi. Daa soñra Rusiye prezidenti Vladimir Putin bular Rusiye arbiyleri olğanını tanıdı.

2014 senesi martnıñ 16-nda Qırım ve Aqyarda yarımada statusınen bağlı dünyada tanılmağan «referendum» olıp keçti, onıñ neticesinde Rusiye Qırımnı öz terkibine aldı. Ukraina, Avropa Birligi, ABD «referendumdaki» rey neticelerini tanımadı. Rusiye prezidenti Vladimir Putin martnıñ 18-nde Qırımnıñ Rusiyege «qoşulğanını» ilân etti.

Halqara teşkilâtlar, Qırımnıñ işğali ve ilhaqını qanunsız tanıp, Rusiyeniñ areketlerini takbih ettiler. Ğarp devletleri bir sıra iqtisadiy sanktsiyalarnı qullandı. Rusiye, yarımadanı işğal etkenini inkâr etip, buña «tarihiy adaletniñ tiklenmesi», dey. Ukrainanıñ Yuqarı Radası 2014 senesi fevralniñ 20-ni, Rusiye tarafından Qırım ve Aqyarnıñ muvaqqat işğali başlağan künü olaraq resmen ilân etti.