Hırsızlav ve işkence, ceza psihiatriyası, Rusiye ordusında mecburiy hızmet, insaniyetsizlik, qapalı mahkemeler ve mahkemeden tış teşkerüvler — bu, Irade aq qorçalayıcı teşebbüsiniñ ekspertleri tarafından qapalı közetüvde toplanğan arbiy cinayetler ve halqara gumanitar uquqnıñ diger bozuluvları cedvelidir. İşğal etilgen Qırım yarımadasınıñ sakinlerini taqip etüvniñ eñ belli tendensiyaları aqqında bu materialda oquñız.
Yaqında "Memorial" aq qoruyıcıları, repressiyalarğa oğrağan Qırımlılar, siyasiy sebeplerden taqip etilgen rusiyelilerden qat-qat ziyade işkencege oğratıla, dep orta statistik raqam berdi. Bu yılnıñ baari istisna degil edi üç ay içinde yerli aq qoruyıcılar altı işkence haberini qayd etti. Er bir vaziyette adamlar FSB hadimleriniñ qurbanları oldı.
Çeşit usullarnen çekiştireler
Qullanılğan usullarnıñ çeşitligi, sert ve muntazam köteklevden başlap, yaqınlarına qarşı qorquzuvlarnen bağlı ruhiy işkencege qadar ola. Hususan, yaqında qaçırılğan Anatoliy Kobzarnıñ bir qaç tişi sındırılğanı, qulaq zarları yırtılğanı ve qırılğanı aqqında haber peyda oldı. Amma aq qoruyıcılarnıñ esabatında, devlet hainliginde qabaatlanmazdan evel, adamnıñ muntazam ve pek sert şekilde köteklengeni aqqında eñ azdan bir adise qayd etile.
Anatoliy Kobzar
Amma, daa özgün yanaşuvlar da qayd etile. Birinde Qırımlı üç kün FSB azbarında aşsız tutuldı ve cinaiy işniñ uydurılması telükesi altında kerekli şaat ifadelerini bermege mecbur ettiler. Açlıqnen işkence ve psihologik tesirniñ iç bir izi qalmadı. Aynı şekilde, eñ azından bir cinaiy iş aqqında belli, anda "şübhelenilgenniñ" kerekli ifadeleri, çağına yetmegen oğlunı "iştiraqçı" olaraq tutmaq telükesi berilgen soñ elde etildi.
Hırsızlaylar ve mahkeme eteler
Sabandan Quralayğa qadar Irade aq qoruyıcıları beş yañı zorbalıqnen ğayıp oluv adisesini qayd etti, şu cümleden Gurzuf sakini Marina Riffniñ hırsızlanuvı aqqında haber, onıñ ikâyesi Qırım.Aqiqatta tafsilâtlı şekilde yazılğan edi. Yañı keyslerden ğayrı, aq qorçalayıcılar daa evel hırsızlanğan sekiz Qırımlınıñ statusı yañartılğanını qayd ettiler. Olarnıñ episi devlet hainligi ya da casuslıqnen qabaatlandı.
Marina Riff
Hususan, mahkeme aman-aman eki yıl evelsi hırsızlanğan yaltalı Kristina Markovanı 15 yıl apis cezasına mahküm etti. Keçken sene yazda hırsızlanğanı aqqında malümat olğan feodosiyalı Taras Hudak ise qapalı mahkeme esnasında "devlet hainligi" içün azatlıqtan marum etildi. Bundan da ğayrı, eki yıllıq izolâtsiyadan soñ, yaqında Lenino qasabasında FSB hadimleri tarafından qaçırılğan üç qadın — Elvira Ablâzova, Larisa Gayday ve Tamara Simonenko (Pavlenko) çıqarıldı. Üçü de devletke hainliknen qabaatlana.
Qurbanlarnıñ sayısı onlarnen oldı
Amma aq qorçalayıcılar tarafından tapılğan tafsilâtlar, Rusiye mahsus hızmetleri tarafından taqip etilgen yerli sakinlerniñ umumiy sayısına nisbeten, buz dağınıñ tek başına körüne. Irade malümatına köre, keçken yazda Qırım yarımadasında eñ azından dört "terrorist" ve on "Ukrayin casusı" tutuldı. Aynı zamanda, qapalı esabatta qayd etile ki, bütün davalarda tutulğanlar aqqında malümat yoq ve tutulğanlarnıñ şaraitlerini ögrenmek imkânsızdır.
Bu müim bir añlatma, çünki bu yazda tutulğanlar arasında, misal içün, 2024 senesi Boşta hırsızlanğan birinci qaray siyasiy mabüsi Saha Mangubidi bar edi. "Yaqalanuvdan" evel o, 15 ay devamında Aqmescitniñ 2-nci SİZO-sında qabaatlavlar olmadan bütünley izolâtsiyada tutuldı. Qalğan "casuslar" ve "terroristler"niñ tutuluvı aqqında haberler ne qadar "taze" olğanını tek tahmin etmek mümkün.
Sözler içün cinaiy davalarnıñ artması
Daa bir diqqatqa lâyıq tendensiya — Qırımlılarnıñ Ukrayinağa qol tutqanları ya da Rusiyege qarşı olğanları içün cinaiy taqiplerniñ artması oldı. Irade ekspertleriniñ esaplarına köre, keçken altı ay devamında ayda eki apiske aluv qayd etile edi. Yazda ise, tefsir içün yerleştirmeler daa da küçlü oldı — birden apiske aluvlar bir buçuq qat arttı.
Daa evel Qırım.Aqiqat Ukrayin ğalebelerine qol tutqanlar içün repressiyalarnıñ arttırılmasına diqqat ayırdı. Şimdi bu körüşüvlerni raqamlar ve yerli faaller tasdıqlay. Buña baqmadan, soñki vaqıtları ahlâqiy alçaqlav ve başqa formal olmağan tesir usulları olmağanını qayd eteler. Mütehassıslar bunı "Rusiye quvetçileriniñ daa sert taqip etüv usullarına keçüvinen" bağlaylar.
Cenk içün daa çoq "et"
Irade qayd etkenine köre, Qırımlılarnıñ Rusiye ordusında hızmet etmekten vazgeçkenleri içün mahkeme taqipleri daa bir "yaşama noqtası" oldı. Qırımnıñ bazı rayon mahkemelerinde bu kibi qabaatlavlar boyunca bir qaç yıl içinde ilk sefer mahkemeler ötkerildi. Yerli sakinlerge qarşı açılğan davalarnıñ sayısı birden eki buçuq qat arttı - 17-den 43-ke qadar, mecbur etüv tedbirleriniñ büyük miqyasını köstere.
Qırım yarımadasında aq qoruyıcılar tarafından Penza erkeklerine yapılğan kütleviy tintüvler kibi başqa bir miqyaslı basqı qayd etilmedi. Amma soñki üç ay içinde Qırımda eñ azından sekiz "terrorizmge qarşı" ögrenüv keçti, yollarnı qapatıp, telefonlarnı teşkerdiler. Bu, Rusiye quvetçileriniñ böyle bir stsenariyni amelge keçirmege qabiliyeti bar olğanını köstere. Rusiye akimiyetiniñ qırımlılarnıñ qaidelerini ve aqlarını körmemezlikke urğan seviyesi buña yardım ete.