Rusiye tarafından işğal etilgen Qırımda yalı boyu berbat olmaqta. Tabiat ve arbiy faktor yerli sakinler ve turistler içün açıq olğan yalı kenarlarını bayağı qısqarttı. Ekspertler toplulığı yaqın on yıl içinde Qırımnıñ güzel yalısı "tek hatıralarda qalacaq" dep qorqa. Ne olğanını Qırım.Aqiqatnıñ materialında tarif etemiz.
2023 senesi boş ayda Qırım yarımadasını sarıp alğan küçlü furtuna Qırım yalıları içün zararlı oldı. Furtuna yel bir qaç metr yüksekliginde dalğalarnı köterdi. O, yalı kenarındaki stasionar obyektlerni yıqtı, qırımlılarnıñ evlerini suv bastı, yollarnı ve yalı kenarındaki beton inşaatlarnı yoq etti.
Qırımnıñ cenübiy-ğarbiy yalısındaki onlarnen yalı kenarı, iskele ve diger inşaat viran etildi. Yerli Rusiye akimiyetiniñ malümatına köre, başından 69 yalı kenarını tamir etmek kerek edi. Memurlar federal paranen ğayrıdan tiklev işleriniñ başlaması aqqında daa 2024 senesi bildirgen ediler. Amma bir çoq populâr raatlıq yeri alâ daa viran alda qala, bu ise turistlerniñ şikâyetlerini doğura.
Milyardlar ve vadeler
2023 senesiniñ furtunasından soñ Qırımnıñ cenübiy yalısında eñ büyük viraneler qayd etildi. Yaltada, hususan, 130-dan ziyade yalı kenarı ve diger obyektler zarar kördi.
Aluştada furtundan soñ yalı kenarınıñ ğayrıdan tiklenüvi, 2024 senesi ilk qış ayı
2024 senesi Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti Yalta, Aluşta, Nikolayevka, Sudaq ve Keriçte 5,1 milliard rublege 26 yalı kenarını pekitüv qurulışını ğayrıdan tiklemekni vade etti.
O vaqıt Qırım.Aqiqat bu işlerniñ muvafaqiyetli kerçekleştirilüvi aqqında haberler tapıp olamadı . 2024 senesiniñ kurort mevsimi başlağanına qadar, viran etilgen plâjlarda işler başlanmadı.
Nikolayevka qasabasınıñ yalı ve plâj territoriyası, 2024 senesi arman ayı
Qırımnıñ Rusiye akimiyeti bildirgenine köre, 2025 senesi Qırımda 2023 senesiniñ ava şaraitlerinden zarar körgen 41 yalı kenarını qaviyleştirüv inşaatını ğayrıdan tiklemek kerek edi. Sergey Aksönovnıñ bildirgenine köre, bu maqsatnen federal bücetten 10 milliard ruble ayırılğan edi. Hususan, Aqmescit rayonınıñ Nikolayevka plâjınıñ dört kilometrlik sızığını ğayrıdan tiklemekni planlaştıra ediler. Bu, deñiz yalısı tez ğayıp olğan daa bir region.
"Qum, çaqıl taş — episi bir yerge ketti"
2025 senesi oraq ayında Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısı, 2023 senesi boş ayda yüz bergen "asır fırtınasından" zarar körgen, umumiy uzunlığı sekiz kilometrden ziyade olğan 24 yalı kenarınıñ tamir etilmesi aqqında esabat berdi.
"Olar Aqmescit rayonınıñ Aluşta, Yalta ve Nikolayevka rayonlarında yerleşe. Tekrar tiklengen yalı kenarlarınıñ meydanlığı 54 biñ kvadrat metrden ziyade oldı, yapılğan işler neticesinde plâjlarnıñ meydanlığı 70%-dan ziyade arttı. Bu qırımlılar ve yarımada musafirleri içün yahşı haber. Ve elbette, bu yaşayış ve raatlıq keyfiyetiniñ arttırılmasında, kurort mevsiminiñ muvafaqiyetli keçirilmesinde müim bir issedir", — dep qayd etti o.
2025 senesi arman ayında Aqmescitli bloger Aleksandr Sidorov, Nikolayevkada plâj yerine deñizge alıp barğan merkeziy merdivenniñ viraneleri olğanını ögrendi.
Aqmescit rayonınıñ Nikolayevka şeerindeki viran etilgen plâj, 2025 senesi arman ayı
"Nikolayevkada çoqtan olmadım, mında ise öyle deñişmeler ola — plâj yoq oldı, bir yerge alıp kettiler. Qum, çaqıl taş er şey bir yerge ketti. Merkeziy merdivenden tüşesiñiz, plâj bar edi. Şimdi ise o yoq, iç yoq. Bu yerde de suvda adamlar az. Olarnıñ episi de plâj olğan yerde", — dep tarif etti bloger.
"Plâjlarnı pek tez coyacaqmız"
2026 senesi qara qış ayında Qırımda nevbetteki furtuna zarar ketirdi. O, Sudaqta yalı kenarınıñ yañartılğan qısmını bozdı.
Gurzuf yalısı, Qırımnıñ cenübiy yalısı, 2023 senesi boş ay
2026 senesiniñ kurort mevsimi başlanğanda Qırımda Köktebelniñ yañı yalısını açmaqnı vade eteler. Başta onı 2025 senesiniñ yazına qadar qurmaqnı vade etken ediler. Amma anda yalı boyu alâ daa büyük qurucılıqnı añdıra.
Köktebelde yañı yalı kenarınıñ qurucılığı, 2025 senesi boş ay
"Asır furtunasından" zarar körgen yalı kenarlarınıñ tamiri ve rekonstruksiyası eki yıl içinde yekünlenmek kerek, dep bildirdi 2025 senesi saban ayında Sergey Aksönov.
Bu vaqıt içinde Qırım yarımadası suniy plâjlardan tamamınen marum qala bile, dep tenbiley V.İ. Vernadskiy adına QFU-niñ turizm şubesiniñ dosenti İgor Vahruşev.
"1970 senelerinde qurulğan yalı kenarlarınıñ teşkerüvi ve tamirlenüvi yapılmasa, Cenübiy yalı kenarlarını pek tez ğayıp etecekmiz. Buña beş yıl yeterli ola bile", — dedi o kütleviy haber vastalarına.
Acele tedbirler alınmasa, Qırımnıñ abadanlaştırılğan yalısı tek hatıralarda qalacaq, dep emin, İgor Vahruşev. Onıñ aytqanına köre, kelecek 10-15 yıl içinde bu mesele baqılmasa, Qırım "deñizniñ faal areketleri sebebinden unikal plâjlarını pek tez coyacaq".
Kefe yalısı, Qırım, 2026 senesi saban ayı
Vahruşevniñ sözlerine köre, keçken asırnıñ 70-inci yıllarınıñ başında Qırımda 560 plâj bar edi, Aqyarda ise 65. Alimniñ malümatına köre, 1994 senesi "balansta" yuvunmaq içün 500 plâj bar edi.
2025 senesi Qırımda, resmiy malümatqa köre, 351 plâj çalışa edi, 2026 senesi ise raatlıq içün 350 plâj irişimli olacaq.
Rusiye Federatsiyasınıñ Ukrayinağa keñ kölemli basuv şaraitinde bir çoq plâj territoriyası turistlerge irişilemez, çünki anda Rusiye arbiyleri öz mevzilerini qurıp turalar. 2022 senesinden başlap olar Qırım yarımadasınıñ ğarbiy yalısınıñ büyük bir qısmını zapt ettiler.
Qırımnıñ kurort plâjlarınıñ vaziyeti fenalaşmağa devam ete, dep bildirdi Qırım.Aqiqatqa Qırımlı ülkeşınas. "İlhaq yılları devamında Qırım 211 plâjnı ğayıp etti! Aqyarda 47 plâj bar edi, 26 qaldı. Bu tek raqamlar degil, bu facia!", — dey o.
Onıñ aytqanına köre, yalı boyunda yapılğan qurucılıq ve suv ve tabiat qoruv tedbirleriniñ semereli olmağanı sebebinden Qırımdaki plâjlarnıñ sayısı eksilmekte, yerli Rusiye akimiyeti qurucılarnıñ menfaatlarını köz ögüne alıp, olarnı körmemezlikke ura.