"Ömür boyu peşman olmaq yerine, muhatarağa atılıp, hata yapmağa azırım". Qırımdan nasıl çıqmaq: Artemniñ Aqyardan ketmesi

18 yaşındaki Artem Zvenigorodskiy Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdan qaçtı. Oğlan Zaporojjâlıdır, amma 5 yaşında olğanda qorantası Qırımğa köçti. Bir yıldan soñ Qırım yarımadası Rusiye tarafından işğal etildi. Artemniñ ana-babası Rusiye Federatsiyasına loyal olğanlardanlar, o Rusiye tarafdarı müitte ösken ve Qırım işğaliniñ o bir tarafında ne olğanını añlamay edi. Lâkin Rusiyeniñ Ukrayinanıñ territoriyasına keñ kölemlñ basuvı er şeyni deñiştirdi.

Artem, Rusiye "istilâcı" dep öz başına nasıl netice çıqardı? Ne içün yigit işğalden qaçmağa qarar berdi? Oña kimler yardım etti? Qırım.Aqiqat Kıyivde Artem ile laf etti.

Metinniñ başını mında oquñız

Oğlan, çağına yetmegeni içün, öz başına ketip olamay edi. O vaqıt Ukrayinada olayatqan vaqialarnı faal sürette közetkenini ayta. Bu cenkniñ ve Qırımda Rusiye teşviqatınıñ mıqyasını añlağan soñ, 18 yaşını toldurğan soñ qaçmağa qarar berdi. Azatlıqqa qaçmaq.

"Men sekiz yaşında edim, Ukrayina ve Rusiye aqqında iç bir şey bilmey edim, amma Felemenkke ketmek istegenimni ayta edim. Tasavur etiñiz ki, sekiz yaşında bir insan Felemenkke ketmek istey. Ve etrafımdaki er kes içün bu böyle körüne edi: "Eee, anda geyler bar, anda Ğarp, anda er şey yaramay". Fikirleriñizni añlamağan bir yerde nasıl yaşaycaqsıñız, mında er vaqıt yabancı olacaqsıñız. Bir tükânğa kirip, anda sasıq bir "svoşnik" qadınğa basqı yapqanını köresiñ bir şey yapıp olamağanıñnı añlaysıñ. Seni soqaqta pıçaqnen urmaq bileler, amma o adamğa iç bir şey olmaz — o arbiy, o "qaraman" kibi bir şey. Anda qanunlar çalışmay. Men jurnalist olmaq istey edim ve añlay edim ki, bu yolnı seçsem, apis meselesi menim içün bir qaç künlük mesele olacaq, kerçekten de. Bütün ömürni sıçan kibi oturıp, susıp, quyruğını sıqıp keçirmek... Putinge qarşı olmaq, amma Rusiyede oturmaq — menim variantım degil edi. Tek bunıñ içün küreştim. Menim içün bu şeref, baht ve ayat manası içün küreş edi. Azatlıqta yaşamaq — menim ayatımnıñ manası budır. Anda ise azatlıq yoq, bu bir büyük apishanedir", — dep añlata Artem.

Artem, kolecde oquğan vaqıtta, aynı vaqıtta ticarette çalışıp, para toplay edi. 16 yaşında o, arbiy cedvelge turmaq kerek edi. Rusiye işğal etilgen Qırımda mecburiy hızmetni tayin etti. Eki yıl soñra, oğlan 18 yaşını toldurğan soñ, oña celpname keldi. Artemniñ büyrek hastalığına baqmadan, onı hızmet içün keçerli saydılar.

"Men keldim ve olar maña: "Sen hızmet içün keçerlisñ" deyler. "Ne içün böyle? Bu hastahaneden alğan vesiqalarım" deyim. Olar maña: "Sen mototsiklnen keldiñ, qolunda demir başlıq bar, körem. Keçerlisiñ". Men: "Ne demek?" Saçmalıqtır" deyim. Soñra ruhiyatçıen olıp keçken dialog daa ziyade meni şaşırttı: "Hızmet etmege azırsıñmı?" dep soray. Men de: "Yoq, men arbiy hızmetke keçmegenim" dep cevap berem. O da: "Şimdi er kes keçe, vaqıt öyle. Keçmegenler de keteler. Mahkemelerge muracaat etken ve aqları içün küreşken insanlarımız bar, amma olar bunı yapıp olamaylar", — dep ayta yigit.

Celpname

Artemniñ tek vaqıt qazanıp oldı. Arbiy komissarlıqta o, Çinge sahte iş ziyareti sebebinden askerlikke çağıruv kününi eki aftağa keçirmekni rica etti. Özü ise işğal etilgen Qırımdan acele sürette ketmek içün imkânlar qıdırmağa başladı. O, Rusiye ordusında hızmet etecegini tüşünmey edi, dep ayta.

"Şimdi er kesni çağırılğan regionında qaldıralar. Yani, eger siz Qırımlı olsañız, Qırımda hızmetke keteceksiñiz. Mesele nedemi? Siz arbiy qısımlarda hızmet etip, qanuniy arbiy nişanğa çevirilesiñiz. Uçaqlarnı urup tüşüreceksiñ. Siz, aslında, bu arbiy istilânıñ bir qısmı olasıñız. Bu istilâğa bir şekilde alâqam olacağı menim içün qabul etilmez edi. Buña yol bermemek kerek edim. Men bu orduda bhızmet etmek yerine apishanege ketmek azır edim", — dey Artem.

Çıqmağa yardım etecek insanlarnı tapmaq qıyın edi. Artemniñ aytqanına köre, o, ümütsiz ve belli olmağan göñüllilerge işanmaq mümkünmi, yoqmı dep şübelene edi. Amma o kene de muhatarağa atılmapa qarar berdi.

"Men konsullıqqa, göñüllilerge, er keske yazdım — Ukrayinanıñ Qırımlılarğa qol tutqanı yoq. Neticede, tesadüfen, rusiyeli siyasiy mabüsler içün yaratılğan bir bot vastasınen, men aynı şu Ukrayin göñüllilerni taptım. Men olarğa yazdım, olar da maña: sen tek Ukrayinağa kete bilesiñ, dep aytalar. Men endi qorqa edim, çünki Rusiye propagandasını körem, soy-soplarnıñ basqısını körem ve Ukrayin keyslerini körmeyim. Men, "adam Qırımnı terk etti" dep Google-da qıdıram. Qırımnı terk etken insanlarnı körmey edim, bu meni qorquttı, men red ettim. Orta küz ayınıñ 1-nde arbiy komissarlıqqa kelmek kerek edim, ve o vaqıt çıqış yasağı olacaq edi. İlk küz ayınıñ 25-nde göñülli maña yaza: siz bir qarar berdiñizmi? Men qorqqanım aqqında yazdım, o ise maña ne olacağını, meni ne beklegenini añlattı, bunıñ telükeli olmağanını, olarnıñ endi bu kibi adiseleri bar olğanını ayttı. Men qorqa edim, amma ömür boyu peşman olmaq yerine, muhatarağa atılıp, hata yapmağa azırım dep tüşündim", — dep hatırlay Qırımlı.

Artem Aqyarda Rostov-na-Donuğa ketken trende

Artem kibi ana-babası tarafından desteklenmegen gençlerge işğalden çıqıp ketmege ve vesiqalarnı yapmağa "Gençlerniñ közleri ile işğal" leyhasınıñ koordinatorı Natalya Lütikova yardım ete, o 2014 senesinden soñ Qırımnı terk etti. Onıñ aytqanına köre, Ukrayina gençleri içün qolay ve irişilebilir bir koridor qurmalı. Bu, kommunikasiyanıñ yekâne platforması olmaq kerek, şahsiyetni teşkerüv ve vesiqalarnı aluvnıñ qolaylaştırılğan ceryanı, yol boyunca yardım ve kelgen soñ destek.

"Ne içün bu müim? Çünki gençler pek sıqı bir toplulıqtır: yarımadada er biriniñ öz "üyüri" qala. Olar, Ukrayina bergen ve gençler içün müim olğan imkânlarnı körip, anda öz çevrelerinen bağ tutar ediler. Bu serbestlik, iqtisadiy istiqbal, tasil saasında imkânlar. Aynı şeyni Avropa da teklif ete ve Ukrayin vesiqalarınen bunı elde ete bilesiñ. Bu basamaqta bu, bizni Qırım, Lugansk, Donetsk, Herson ve Zaporojjâ ile tutqan bağnıñ esas destekleyicisidir. Bunıñ içün küreşem, bunı rica etem ve qıçıram, amma şimdilik bir şey yapılmay", — dey Natalya Lütikova.

İşğal etilgen Qırımda Ukrayinağa eñ çoq qol tutqanlar gençler arasındadır, dep qayd ete Natalya.

"Bir çoq sebepten Qırım gençleri Ukrayinağa loyal olğan insanlardır. Ve biz bunı körmesek de — bu normal, çünki işğal vaqtında destek köstermek telükelidir. Ne de olsa, menim közetüvlerim ve mında kelgen gençlerniñ şaatlıqlarına köre, Qırım ve diger işğal etilgen topraqlarda Ukrayinanı beklegen, oña sadıq qalğan ve mında olğan şeylernen meraqlanğan pek çoq insan bar", — dep eminliknen ayta Lütikova.

Artem Minskte "beyaz pasportnı" aldı

Artem qaçacağını kimsege aytmadı. Ana-babsı içün Rostovğa jetecegi aqqında efsane uydurdı. Gönüllüler oña başta Rostovğa, soñra ise Minskke ketken tren biletlerini satın aldılar. O yerde Ukrayina konsullığında oña vesiqalarnen yardım ettiler.

"Men konsullıqqa keldim, men böyle insanım, işte mına vesiqalarım dedim. Ketmezden evel gizliden ana-babamnıñ vesiqalarınıñ kopiyasını yaptım ve bu maña pek yardım etti. Er şeyni teşkerdiler: ebet, böyle soyları bar. Men Qırımda doğmadım, Zaporojjâ şeerinde doğdım, bazalarda bar edim. Ve bu meni tam olaraq qurtardı. Maña eki saat içinde "beyaz pasport" yaptılar. Ve o aqşam onı qullanıp, Brestke kettim. Ertesi künü saba men Brestte edim. Göñüllilelr Domanovskaya, Mokrana kiriş noqtasına taksi çağırttılar. Ve o yerden artıq sıñırdan keçüv proseduraları başlandı", — Artem öz yolunı tarif ete.

Natalya, Belarustan keçken koridor eñ yahşı çalışqanını tasdıqlay. O, gençlerge ketmezden evel vatandaşlıqnı tasdıqlamaq içün vesiqalar paketini azırlamaqnı tevsiye ete.

Artemniñ yolu yahşı keçti, yol 5 kün aldı. Sıñırdan keçken soñ onı Ukrayinada göñülliler qarşılap, Kıyivde vaqtınca mesken teklif ettiler.

"Kıyivniñ kirişinde saba Ukrayina gimniniñ sesi ile trende uyandım. Men perronğa çıqtım ve men kene gimni eşittim. Bu o qadar inanılmaz, o qadar kerçek olmağan bir şey edi... Men daa bir afta özüme keldim", - dep hatırlay Artem.

Artem Kıyivde Mustaqillik meydanında

Kıyivde Artem anasına telefon etip, kerçek yerini ayttı. Ana-babasınen bağ tutqanını ayta. İşğal etilgen Qırımdan qaçqan soñ Artem blog alıp barmağa başladı. İçtimaiy ağlarda o, öz yolu ve tecribesi aqqında tarif ete. Onıñ aytqanına köre, bu yolnen o, köçmek istegen gençlerge yardım etmek istey. Onıñ aytqanına köre, oña bir çoq Qırımlı destek mesajlarını yollağan ve işğalden nasıl qurtulğanını sorağan.

Kıyivde Artem Ukrayin pasportını aldı, jurnalistlikke oqumaq ve Avropanı körmek istey. Amma eñ esası, dey o, Rusiye tarafından ilhaq etilgen Qırımdaki yaşayış aqqında aytıp, yaşdaşlarına işğalden qaçmağa yardım etmektir.

"Ukrayinada öyle serbest nefes alına, siz tasavur bile etmeysiñiz", — tebessüm ile ayta oğlan.