2014 senesi kiçik aynıñ 24-ünde Qırımda yerli öz-özüni idare etüv sisteması dağılmağa başladı: Aqyar ve Yaltanıñ reberleri istifağa kettiler, onıñ yerine Aqyar şeer şurası öz-özüni tayin etken "halq meri" Aleksey Çalıynı qanuniyleştirdi. On eki yıl evel Rusiye Qırım yarımadasını işğal etüv ameliyatını başladı. Bunıñ nasıl olıp keçkenini "Qırım: işğalniñ kündeligi" mahsus materiallar sırasında tarif etemiz.
Kün levhası
Gece Aqyarda belli olmağan şahıslar "kiyev protektoratı" altından çıqmaq içün imza toplağan Rusiye tarafdarı faallerini köteklemege tırıştılar.
Aqyardan çıqışlarda Rusiyeniñ Qara deñiz flotunıñ BTR ve diger tehnikası peyda oldı.
Saba tañda Qarasuvbazar rayonınıñ Zuya qasabasında Leninniñ nevbetteki abidesini yıqtılar. Yerli Qırımtatar meclisinde saba "Lenin avdarması" devam etmemege çağırdılar.
Zuya qasabasında tüşürilgen Lenin, 2014 senesi kiçik aynıñ 24-ü
Qırımtatar Milliy Meclisi Ukrayina Verhovna Radasını yarımadada vaziyetni ögrenmek içün Qırımğa deputat komissiyasını yollamasını talap etti, yerli parlamentni ise Qırımnıñ yañı Anayasasını qabul etmege çağırdı.
Halq deputatı Vadim Kolesniçenko Aqyar sakinlerini vaqtından evel eyforiyadan saqınmağa çağırdı:
"Siz mitingke qıyın vaqıtta toplaştıñız, ve mitingte iş adamı Aleksey Çalıynı şeer reisi olaraq tayinlengeninden quvanğanıñıznı añlayım, amma bir sualge cevap almaq isteyim: bundan soñ biz quvanıp qabul etken şeylerni kim ömürge keçirecek ve kim mesüliyet taşıycaq?"
Qırımdan Ukrayina halq deputatı (Regionlar firqası fraktsiyası) Vadim Kolesniçenko, 2012 senesi
Yalta şeer başı Sergey İlaş istifağa çıqtı. Onıñ vazifesini şeer şurasınıñ kâtibi Sergey Karnauh tayin etilgen.
"Azatlıq" firqasınıñ lideri Oleg Tâgnıbok Rusiyeniñ Aqyarğa arbiy istilâsı aqqında tenbilehen edi:
"Rusiye Federatsiyasınıñ arbiy istilâsını red etmeymiz. Bizge Rusiye arbiy küçleriniñ anda ketkenini bildirgen malümat keldi. Hususan, Rusiye deñiz piyade gemileri Aqyarğa yaqınlaşa. Bugün saat 12:00-de Temrük limanından Aqyarğa Rusiye Federatsiyasınıñ Qara deñiz flotunıñ Nikolay Filçenkov adlı büyük desant gemisi kelecek. O, tahminen 200 silâlı arbiy hızmetçini ve 10 BTR-800-nı ketirmek kerek. Bundan ğayrı, Soçiden Anapağa 6 Mi-8 uçağı avuştırıla. Rusiye Federatsiyasınıñ istilâsı Yanukoviçke qoltutmaq içün yapıla bile. Amma bu Rusiye ile cenkniñ başlanması ola bile".
Ukrayina halq deputatı Oleg Tâgnıbok ("Azatlıq" firqası), 2014 senesi orta küz ayı
Vladimir Putinniñ sabıq mesleatçısı Andrey İllarionov onıñ qorqusını tasdıqladı:
"Ukrayina silâlı quvetleri bir afta içinde, eñ çoq üç afta içinde kerçekleşecek Aqyarnıñ Rusiye tarafından ilhaqına qarşılıq kösterip olamaycaq. Aynı zamanda, rusiyeli arbiy tehnikalar, şu ande keçirilgen operatsiyanı bir de bir "tesadüfiy vaziyetlerden" qorçalamaq içün Aqyarğa bütün kirişlerni qapatqanlar".
Rusiye siyasetçisi Andrey İllarionov, 2014 senesi ilk yaz ayı
Aqmescit "Berkut"ı yerleşken yerniñ yanında "uquq qoruyıcılar"nı "maydancılar"dan qorçalamaq içün adamlar toplaştı. Toplaşuv yerinde küçük bir lager peyda oldı.
Пророссийский пикет у симферопольской базы «Беркута», 24 февраля 2014 г., Симферополь
Rusiyege qoltutqan faaller semetdeşlerini bu yerge aşayt ve urba ketirmege çağırdı. Ara-sıra anda narazılıq aktsiyaları çıqa edi.
Baş nazir Anatoliy Mogilev Qırım " Berkut " bazası yanında mitingte.
Aqmescit şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev şeer sakinleri arasında Lenin abidesiniñ kelecegi aqqında soravnı keçirmege avale etti:
"Aqmescitniñ merkeziy meydanı rekonstruktsiyasınıñ eskiz leyhaları baqılğanda şeer sakinleriniñ böyle teklifleri daa evel de bildirilgen edi. Er alda, şeer akimiyeti, Aqmescit sakinleriniñ fikirlerini ögrenmeyip, bir kişilik qararlarnı qabul etmeycek".
Aqmescit şeer yolbaşçısı Viktor Ageyev, 2019 senesi
Abideni sökmek meselesi boyunca cemaat diñlevleri saban ayınıñ 1-ne belgilendi.
Qırımlı siyasetçi, bundan evel eki kere muhtariyet ükümetiniñ yolbaşçısı olğan Ukrayina halq deputatı Sergey Kunitsın, Anatoliy Mogilev vaqtından evel istifağa çıqsa, Qırım baş naziri vazifesine qaytacağı ola bñlgenini bildirdi:
"Menimce, em Mogilev, em de Konstantinov istifağa çıqmaq içün cesaret tapmalılar. Bu vaziyetniñ talabı. Siz idare ete ediñiz, siz emir beresiñiz... menim namzetim muzakere etile. Doğrusını aytqanda, istekler çoq degil. Amma meni çağıra bileler ve: "Vatan kerek dedi" dep ayta bileler.
Qırımlı siyasetçi Sergey Kunitsın, arhiv fotoresimi, 2014 senesi
Aqyar şeer memuriyetiniñ başı Vladimir Yatsuba Regionlar firqasından çıqtı ve istifağa ketti.
Aqyar memuriyetiniñ saytında, kiçik aynıñ 23-nde keçirilgen mitingte şeer yolbaşçısınıñ "saylanuvı" "maydan demokratiyası" olaraq tanıldı ve qanunsız olaraq ilân etildi, dep yazılğan. Rusiyege qol tutqan faaller Aqyar memuriyeti ve şeer şurasınıñ binalarını sarıp aldı ve miting qararlarınıñ qanuniyleştirilmesini talap etti.
Aqyarda kiçik aynıñ 24-ü "1+1" telekanalınıñ süjetinde
Daa soñra "halq şeer başı" Aleksey Çalıynıñ yaqalanması aqqında red etilgen malümat peyda oldı. Aqşam şeer şurasınıñ nevbetten tış sessiyasında Çalıy "Aqyarnıñ yaşayış faaliyetini temin etüv boyunca koordinatsion şurasınıñ" reisi olaraq tayinlendi. Şeerniñ öz başına tayin etilgen "halq meri"niñ ilk brifingi olıp keçti: o, vazifelerini eda etmege başladı.
Aleksey Çalıy, arhiv fotoresimi, 2015 senesi
Qırım parlamentiniñ prezidiumı Ukrayina Verhovna Radasını "ultimatum ve qorquzuvlardan" vazgeçmege çağırdı.
Rusiye Silâlı quvetleriniñ bölükleri tarafından Qırımğa Ukrayina sıñırından keçüv tertibiniñ bozulması ilk sefer 2014 senesi kiçik aynıñ 20-nde qayd etildi — Rusiyeniñ Qırım yarımadasını işğali böyle başlandı, de-fakto Rusiye-Ukrayina cenki oldı.
İlk sefer 2017 senesi kiçik aynıñ 24-ünde Qırım.Aqiqat tarafından derc etilgen maqale esasında yazıldı