Rusiyeniñ Ukrayinağa keñ kölemli basuvı başlağanınen Rusiye cinaiy kodeksinde 275.1 maddesi peyda oldı. Bu, casuslıq ve devlet hainligi maddeleriniñ "light versiyası"dır. Bu madde ne aqqımda, ne içün tayin etildi, Qırımlılardan kimler bu taqipniñ qurbanı artıq oldı ve FSB vaziyetten qoşma fayda almaqnı nasıl ögrendi — bu materialda oquñız.
Zulum içün madde
Rusiyede 2022 senesi oraq ayınıñ 14-nden başlap "çetel devleti, halqara ya da çetel teşkilâtı ile gizli işbirlik içün" cinaiy mesüliyet tayin etildi. Bu madde yardımınen, quvetçiler Rusiye telükesizligine telüke ketirgenini tüşünse, çetel subyektlerinen er angi alâqalar cinaiy sayılacaq.
Aq qorçalayıcılarnıñ qayd etkenine köre, añlaşılmağan sözler Rusiye quvetçilerine ecnebiylernen er angi yazışuv içün üç yıldan sekiz yılğa qadar azatlıqtan marum etmege imkân bere.
"Uquq bozuvınıñ terkibi 275.1 maddesine köre, taqip "işbirlik" içün yapılğan, onıñ maqsadı ise "işni desteklemek" edi. Buña baqmadan, böyle maqsatnıñ ve böyle yönelişniñ bar olğanını isbatlamaq imkânsız bir vazifedir ve tahqiqat ve mahkemeniñ ıntıluvlarını köz ögüne ala", — dep qayd eteler "Memorial" cemiyetiniñ ekspertleri.
Rusiye telükesizlik hadimleri tarafından bu şekilde taqip etilgenlerge "gizli işbirlikçi" deyler. Bu yılnıñ başında "gizli işbirlik" qabaatlavı boyunca eñ azından 120 dava aqqında belli edi, lâkin işğal etilgen Qırım yarımadasında yañılıq pek yer almadı.
"Light versiyası" yaramadı
"Qırım mahkemelerinde soñki dört yıl devamında devlet hainligi ve casuslıqnen bağlı baqılğan davalarnen qıyaslağanda, çetel vatandaşlarınen gizli işbirliknen bağlı qabaatlavlarnıñ sayısı az edi - seksen faizden tek yedisi", — dep tarif etti Qırım.Aqiqatqa "Qırım esnası" uquq qorçalayıcı teşkilâtı.
Qırımnıñ ilk "gizli işbirlikçi"leri Dmitriy Pastaşçuk ve Valeriy Lizun oldılar, olar yarımadadaki vaziyet aqqında malümatnı messencer vastasınen yollağanları içün altı ve beş yılğa üküm etildi. Daa soñra Aqyar mahkemesi bu maddege istinaden "Sarı şerit" faali Kseniya Svetlişinanı beş yıl ve üç ayğa apiske aldı, birazdan ise aynı qabaatlavlar boyunca Aqmescitli Boris Kadoçnikovnı dört yılğa azatlıqtan marum etti.
Keçken sene de bu maddege istinaden hırsızlanğan Yalta sakini Çaraz Akimov mahküm etildi, oña beş yıl apis cezası berildi. Qırım "Berkut" batalyonlarınıñ sabıq komandanı Sergey Solomko ise "yengil versiyası" boyunca cezanı almağa yetiştirmedi. Onıñ davasını prokurorğa "işni daa ağır cinayet olaraq tasnif etmek içün sebepler bar" şeklinde qaytardılar. Aynı qarar mahkemede Sergey Lozovskiyge qarşı çıqarıldı.
Qattılaşuv tendensiyası
O vaqıttan berli Qırım mahkemelerine gizli işbirlik aqqında yañı davalar kelmedi. Keçken seneniñ ortasından berli Rusiye quvetçileri dava malümatlarını mahkemege bermezden evel qabaatlavnı daa ağır bir maddege deñiştirmege başladılar. 2024 senesi orta ayında Aqyarda yaqalanğan Aleksandra ve Viktoriya Striletsler başta 275.1 maddesi boyunca qabaatlana ediler, amma kelecek sene arman ayında mahkeme devlet hainliginde qabaatlav boyunca davanı baqmağa başladı.
Aq qorçalayıcılar qayd eteler ki, devlet hainliginden evel Ukrayinlernen er angi alâqalarnı sıñırlav tek soñki davalarğa degil de, ükümlerini "gizli işbirlikçiler" olaraq alğan mahkümlerge de tesir etti.
Meselâ, temyiz vaqtında mahkeme "Sarı şerit" faali Kseniya Svetlişinağa qarşı cinaiy davanı yañıdan baqmağa qaytardı. Soñra oña endi çıqarılğan ükümge daa sekiz yıl apis cezasını qoştılar, onıñ areketlerini çetel teşkilâtınen işbirlik kibi degil de, devlet hainligi kibi tanıdılar.
"Qırım esnası"nıñ malümatına köre, eñ azından daa eki "gizli işbirlşkçi" Çaraz Akimov ve Boris Kadoçnikov da bugünki künde ceza müddetleriniñ sertleştirilmesini bekleyler.