Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Bazar 21 aprel 2019

Calendar
yanvar fevral mart aprel may iyün iyül avgust sentâbr oktâbr noyabr dekabr
aprel 2019
Bzt Sal Çrş Cmq Cum Cmt Baz
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5

Keçken afta Rusiye uquq qoruyıcıları tarafından qırımtatar faalleriniñ evlerinde keçirilgen kütleviy tintüvler ve tutuvlardan soñ Rusiye cemaatçılarından iç birisi bu insan aqlarınıñ bozuluvını takbih etmedi.

«Ana yurtqa» qaytqan geminiñ arqasında qalğan «Qırım baariniñ» qaramanları içtimaiy ağlarda sızlap otura: nasıl oldı da, «Yedinaya Rossiya» bütün defnelerni özüne topladı. Bunıñ kibilerniñ arasında akimiyette olğan «mustaqil» cemaatçılar çoq. Amma onı elde etmege pek isteyler! Qırımlı siyasiy mabüslerge duyğudaşlıq qayda… Olar dostları, jurnalist Gayvoronskiyden bile birden yüz çevirdiler, çünki o, bütün dünya aytqanlarını aytıp başladı.

Özüni cemaatçı dep adlandırmağan, amma göñülde vicdanı ve birdemligi olğan adiy halq apiske alınğanlarğa qoltutmağa çıqtı

Lâkin özüni cemaatçı dep adlandırmağan, amma göñülde vicdanı ve birdemligi olğan adiy halq apiske alınğanlarğa qoltutmağa çıqtı. Semetdeşlerine qoltutmaq içün mahkeme binasına beş yüzden ziyade qırımtatarı kelgende ise Rusiye uquq qoruyıcıları ciddiy-ciddiy açuvlanmağa başladı. Olarnıñ reberligi qırımtatarlar biri-birine çığ kibi qoltutqanını bile: küçük bir şeyden başlap, inanılmaz küçke yete.

Rusiye akimiyeti ne qadar da qorqa! Bütün Qırım «politsiyanıñ işanç telefonları» tolu

Yañı siyasiy mabüslerni FSB aşıqa-aşıqa Rusiyege yolladı, bu şaşırmay. Ukrainalı cenk esiri deñizcilerniñ ikâyesi aqlıma kele: Kreml qırımlılar ukrainalı askerlerge kütleviy şekilde qoltuta bile dep, deñizcilerni tez-tez Moskvağa Lefortovo SİZOsına yolladı. Rusiye akimiyeti ne qadar da qorqa! Bütün Qırım «politsiyanıñ işanç telefonları» tolu. Bu hatırlavlar er yerde bar: cemaat naqliyatında, duraqlarda, bazarlarda.

Qırım naqliyatında «politsiyanıñ işanç telefonları»
Qırım naqliyatında «politsiyanıñ işanç telefonları»

Amma qırımlı «mustaqil» cemaatçılarğa qaytayıq. Martnıñ 20-nde «Taygan» arslanlar parkında Qırımnıñ sabıq prezidenti Yuriy Meşkov ile olğan körüşüvden soñ olarnıñ atuvları quvetleşti.

Yerli şura saylavlarına beş ay qala, olar ise alâ daa yerleştirilmedi! Martnıñ 29-nda bloger Aleksandr Yüryevniñ bildirgenine köre, «Rodina» firqası qırımlı faallerni öz cedvellerine almağa qarar bergen eken.

Teklif yerine ketirilse, Qırımda, niayet, kerçek bir muhalifet küçü peyda olur
Aleksandr Yüryev

«Bugün «Rodina» firqasınıñ liderlerinen matbuat konferentsiyasına davet etildim. Soñra Devlet Dumasınıñ deputatı Aleksey Juravlev ve Konstantin Knırik qırımlı cemaatçılarnen körüşti. Bir çoq mesele köterildi ve çeşit problemler muzakere etildi. Amma meni başqa şey meraqlandırdı. Firqa lideri cemaatçılarğa ve bütün qırımlılarğa Cumhuriyetniñ Devlet şurası ve yerli şura cedvellerini tizmege teklif etti. Dostlar, böyle fırsatıñız bar, demek. Mence, güzel bir teklif, cedveller firqalarnıñ siyasiy şuraları ya da evelden muzakere etilgen iç saylavlarda degil de, saytta açıq sürette faal qırımlılardan tizilecek. Ve ümüt etem ki, seslendirilgen teklif yerine ketirilse, Qırımda, niayet, kerçek bir muhalifet küçü peyda olur», – dep yazdı Yüryev içtimaiy ağda.

Rusiyege qoltutqan diger qırımlı bloger Aleksandr Talipov «Rodina» ile saylavlarğa ketmek niyetlengenini bildirdi.

«Qırımnıñ mustaqil cemaatçılığına sentâbr ayında er seviyedeki saylavlarda beraber iştirak etmek içün birleşmege teklif etildi. Kimler saylavlarğa tam teklif ve olğan problemlerni al etecek yollarnen ketmege azır?», – dep yazdı Talipov içtimaiy ağda.

Bu körüşüvniñ iştirakçileri arasında şimdi Rusiyege qoltutqan (eskiden ise Ukraina tarafdarı olğan) qırımtatar cemaatçısı Enver Arpatlı da bar edi. O da, deputat mandatını isteydir.

«12 stulyev» sönmez eserinden bir alıntını deñiştirecek olsam, bular tilengenlerniñ toqtamağan areketlerine oşay: «mandat ber, ber mandat!».

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Nümüneviy resim

Qırımda yaşamaq ket-kete daa qorqunç ola. Sebepler çoq, amma siyasetten eñ uzaq olğanlardan birinde toqtalacam: Qırımda yaşamaq daa paalı ola, pensionerlerniñ ve adiy işçilerniñ parası ilk ihtiyaclarına bile yetmey. Bu kerçekten qorquza. Yaşayış ileride de tez paalılaşsa, ne olacaq?

Qırımğa qomşu Rusiyeden arbiy pensionerler, şimalden pensionerler çoq keldi, Qırımğa baqqanda olarnıñ pensiyaları pek yüksek. Qırımğa o qadar çoq insan keldi ki, bazıları yüz biñlernen insan olğanını ayta. Aqmescitte kvartal artından kvartal qurula ve bütün daireler satın alına! Rusiye arbiyleri pensiyağa çıqqanda olarğa Rusiyeniñ er angi regionında ev satın almaları içün üç million ruble berile. Amma şimdi Qırımnı da öz regionı dep sayalar, böylece, soñki beş yıl içinde bu genç pensionerlerniñ büyük qısmı sıcaq Qırımda ev aldı. Yahşı pensiyalardan ğayrı yahşı vazifede olmaq içün yaşları da kelişe (qırqtan biraz çoq). Qırımlılarnı er taraftan sıqıştıralar.

Olar sebebinden fiyatlar tez arta. Qırımlılar içün paalı olğan şeyler kelgenlerge pek kelişe. Satıcılar fiyatlarnı kötermege başladı. Bu künleri balıq tükânına kirdim, eñ ucuz balıq palamut 200 ruble, keçken seneniñ soñunda ise 150 ruble edi. Ve er yerde öyle. Kene de şu balıq tükânında bir qadınnıñ satıcığa aytqanlarını eşitem: «Ğrıvnânen daa yahşı edi». Satıcı nefes alıp razı oldı, çünki özü de bütün kün ayaqta tura – ayda 15 biñ ruble ala.

Şunı da unutmamaq kerek ki, qırımlılarnıñ pensiyanıñ üçte biri ve atta yarısı ilâclarğa kete. Az qala. Şunıñ içün Qırımda Rusiyeniñ beş yılı «bayramında» pensionerler pek az edi. Bayram vaqtı degil, nasıl yaşaycaqlarını tüşüneler.

Qırımlı pensionerler Rusiye akimiyetiniñ sanktsiyalar altında ya da vesiqaları olmağan, ya da qullanuv müddeti bitken mallarnı nasıl yoq etkenini televizorda seyir eteler. Ve tek pensionerler degil. Qırımlı iş adamı Oleg Zubkov bu mevzuda maña mına ne ayta.

Oleg Zubkov
Oleg Zubkov

«Rusiyede mallarnıñ vandallıq yoq etilüvi meni çoqtan raatsızlay. Keriç civarındaki ocaqlarda 180 tonna brazil tuvar etiniñ teslimatçınıñ bütün vesiqaları olmağanı içün yaqılğanını hatırlayım. Et yahşı ve aşalğanını er kes bile edi. Qırımdaki Rospotrebnadzor, gümrükhane vekilleri ve veterinarlarnıñ toplaşuvları biri-biri artından keçirile edi, et buzdolabı kameralarında qala edi. Etni «Taygan» arslanlar parkına arslan, qaplanlarğa bermege rica etken edim. Öyle de bermediler, maşina şinalarını qoyıp yaqqanlar. Tek Qırımda onlarnen örnek bilem. Et on tonnalarnen yoq etile, bazı vaqıtları esas sebep satuv müddetiniñ bitmesi ola. Memurlarnıñ fikirince, Afrikadaki arslanlar tek birinci nev etini aşay. Memlekette o qadar ayvan hocalığı, ayvanat bağçası bar!

Bizden soñ tufan ola bile – zemaneviy Rusiye reberliginiñ şiarıdır
Oleg Zubkov

Maña köre, Rusiyedeki sistema o qadar çürügen ve habarcılıq tolu, kimse kimsege inanmay. Olarnıñ (memurlarnıñ – müel.) fikirince, ihtiyarlar evine berilgen isviçre qaşqavalı ya da sucuğı kene tükânlarnıñ raflarına qaytıp, Rusiye iqtisadiyatına tüzetilmeycek zarar ketirecek. Apishane, arbiy bölüklerge beriñiz ve yerli Rospotrebnadzor vekilleri, cemaatçılıqnıñ yardımınen bu mallarnıñ qullanıluvını teşkeriñiz. Er bir büyük vilâyet merkezinde qullanuv müddeti bitken mallar içün laboratoriya olacaq ve keyfiyati teşkerilecek işlev müessiselerini quruñız. Misal olaraq, insanlar aşap olamağan etten köpek ve mışıqlar içün güzel konserva, kürpelerden köy hocalığı ayvanları içün qarışıq yem yapıla bile. Vaqtı keçken süt mallarını domuzlar yahşı aşay ve er kün öse. Er bir çoçqa çiftligi ayvanlar içün meyva, sebze, deñiz mallarını, ötmek ve tatlılarnı ala bile. Ya musadere olğan qara havyar, buzlatılğan mersin balıqlarınıñ tonnalarnen yoq etilüvi nasıl bir şey! Memlekette bunı aşaycaqlar yoqmı? Uzaq Şarqta havyarı çıqarılğan biñlernen tonna lososniñ tayga, deñiz, batırılğan barjalarğa atılğanını kördiñizmi? Men bularnı kördim. Bu memleket bir künlik yaşay, tek varvarlar devleti buña yol bere bile.

Bunı nasıl toqtatmaq mümkün dep soraysıñızmı? Bu problem Rusiyede yekâne olsa edi, onıñ al etilmesine halqnı ayaqqa turğızmaq mümkün edi. Ne yazıq ki, böyle toqallıq ve varvarlıq – Rusiyede aman-aman er şeyde ve er yerde. Tayganıñ acımasız kesilüvi olsun, faydalı qazıntılarnıñ qazıv çıqarıluvı olsun, balıqçılıq olsun. Bizden soñ tufan ola bile – zemaneviy Rusiye reberliginiñ şiarıdır», – dep paylaşa fikiriñni iş adamı.

Artıq bizler, qırımlılar, da bu Rusiye devlet toqallığınıñ reineleri oldıq. «Ğrıvnânen daa yahşı edi» – tükândaki adiy qadınnıñ bu ibaresi er şeyni añlata. Qırımdaki yaşayış ise devam ete, masalda olğanı kibi: ket-kete daa qorqunç ola…

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG