Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Körgezme

Ümüt soñunda öler, deyler, işte, o öldi... Oşağan fikirler ve çaresizlik duyğusını men keçken yıl aprelden sezgen edim, o vaqıt qıta Ukrainada bulunğanımda, qırımlılarnı Rusiye pasportları içün 8297 qanun leyhasına köre Ukraina vatandaşlığından marum etecekler, degen bir radio beyanatını eşitken edim.

Bundan soñ Qırımda qalğan tuvğanlarım telefonımnı qızartıp, evge qaytmamnı talap ete ediler. Men özüm ise telâşlanıp, Kyiv ve Harkivdeki tanışlarıma telefon etip, bu nasıl ola eken, dep soray edim - bizni Ukraina vatandaşlığımıznı unutmamağa çağırtalar, amma aynı vaqıtta onı tutıp alalar. Amma bu vaziyet tez çezildi, ve Rusiye televizorı, Ukraina Qırımnı Rusiyeniñ tam qısmı kibi tanıdı degen laflarını toqtattı.

Amma, o, evel belgilengen şartlarnı becermegen Rusiyeni PACEge qaytarğanlarından soñ vaziyetnen iç qıyaslanmaycaq yengil bir şok edi eken.

Prezident Petro Poroşenko zamanında bu mesele öyle qolay çezilmez edi, amma Putin bu Putin: o arqağa pıçaq urmaq içün zayıflıq vaqıtnı saylamağa yahşı bile

Meni şahsen eñ pek raatsızlağan ve qırğan şey - Ukraina şarqında vaziyetni tertipletüv boyunca "Normandiya dörtlügi"niñ azaları olğan Frenkistan (Frantsiya) ve Almaniya (Germaniya) tamamınen Rusiye tarafına keçkenleri. Bu demektir, olar Putinge satıldı, Ukrainağa hainlik yaptı, qol tutmaq ve yardım etmek vadelerinden vazgeçti ve Rusiyeniñ yarımadada aqqını tanıp, bizni, qırımlılarnı satıp yiberdiler. Bütün bular, sanki İnsan aqları boyunca Avropa mahkemesiniñ imayesinden marum qalğan zavallı rusiyelilerge yardım etmek manaçığınen yapıldı. Rusiye halqara uquqnıñ öz satqın mahkemelerine köre üstünligini qabul etmegenini pek yahşı bilip, bu saçmağa tek aslı-faslı olmağan inanır. Tamam şunıñ içün Oleksiy Piçügin de, Oleğ Sentsov da, Volodımır Baluh da ve zapt etilgen ukrain deñizciler de alâ daa Rusiye türmelerinde.

Qırım "qoşulması" ve Donbassta arbiy çatışma içün saktsiyalarını kirsetken çetel ortaqlarına tükürgen Rusiyeniñ Avropa şurasınıñ Parlament assambleyasına qaytuvı - Rusiyege qarşı iqtisadiy sanktsiyalarnıñ lâğu etilmesine birinci adımdır. Ancaq aydındır ki, tecavuzcı memleket ile ortaqlıq içün rey bergen delegatsiyalarnıñ azaları, böyleliknen öz ükümetleriniñ qararını yerine ketirgenler. Macron ve Merkel ile körüşmelerde Zelenskıy tecribe azlığından Ukrainanıñ noqta-i nazarını açıq-aydın añlatıp olamadı, dep nafile tüşündik, şimdi belli ki, onı iç kimse diñlemeycek edi, er şeyniñ qararı onen körüşuvlerden bayağı evel berilgen edi.

Yani Macron da, Merkel de Ukrainanıñ arqasında bu meseleni Putinnen müzakere etip, memleketimizni fakt ögüne qoydı. Sadece aytacaq olsaq - endi iç bir şeyde sıñır körmeycek özek silâsı olğan memleketniñ şantajına oğradılar. Gürcistan ve Ukrainanıñ parçalarını qoparıp alğan ve ileride de qomşu memleketlerni parçalaycaq olğan Rusiyeniñ tecavuzına Avropa memleketleri nenen cevap berecek eken, aytsañız? Rusiye qızğanç ve toymamış avropalılarğa 75 million yevro PACE borcunı töler ve qomşuları ile cenkleşmekni devam eter.

Rusiye Avropa şurasınıñ Parlament assambleyasını şantaj etmek vaqıtnı apansızdan saylamadı. Prezident Petro Poroşenko zamanında bu mesele öyle qolay çezilmez edi, amma Putin bu Putin: o arqağa pıçaq urmaq içün zayıflıq vaqıtnı saylamağa yahşı bile. Bunı epimiz Qırım işğali vaqtında kördik. Şimdi de öyle - o, parlament ile davalaşmaqnen meşğul olğan, halqara bağları olmağan, diplomatiyanıñ "ezop" tilinen tanış olmağan Ukrainanıñ zayıf prezidenti olğanını qullandı.

Rusiyeniñ PACEge qaytması içün ve oña qarşı rey bergen delegatsiyalarğa baqıp, Putinniñ halqara meydanda areket tarzına memleketlerniñ munasebetni körmek mümkün. Söznen Ukrainağa qol tutqan ve Qırım ve Donbass içün sanktsiyalarnı toqtatmamaq vade etken Frenkistan ve Almaniya, bir ağızdan Rusiyeniñ qaytması içün rey bereler - öz iş adamlarınıñ biznesine zarar ketirmemek içün, Rusiye gazı içün. Qıbrız ile Türkiye ve İtaliya ile İspaniya, Gürcistan kibi "russo turisto"larnı coymağa istemeydir, Finlândiya tamam çoqtan Rusiye ile cenkleşmedi. Amma eñ pek meni Niderlandlarnıñ delegatsiyası şaşırttı - olarnıñ vatandaşları beş yıl evel Rusiyeliniñ "Buk"ından elâk oldı, olar alâ daa Rusiye üzerinde halqara mahkeme yapmağa tırışa, olarnıñ urulğan uçaqta vefat etkenlerniñ fondu özlerine diqqat ayırmağa talap ete.

Dünya tarihinde zaten, tecavuzcığa qoltutuv, mania yapmamazlıq ve açuvını çıqarmağa qorqu büyük cenklernen bitkeni belli

Ebet, er şeyden çoq meni ukrain qırımlılarnıñ kelecegi qasevetlendire. PACEge qaytqan soñ, Ukraina ile sıñırnı qapatmağa, qırımlılarnı ukrain pasportlarsız qaldırmağa, Ukrainanı ziyaret etkenlerni "qara cedvel"ge kirsetmege, Qırımdaki qırımtatarlarnı ve Ukraina tarafdarlarını Rusiye türmelerine oturtıp çıqmağa iç kimse keder etip olamağanından soñ, kim bile, Kreml daa neler çıqarır.

Ukrainada yaşağanlar içün yüregim sızlay, çünki yüzsüz Rusiye tecavuzcısınıñ areketlerine el bergen avropalılar, memleketime qarşı büyük cenkniñ başlamasına da yol bere bilir. Em de Avropa siyasetçileri, tecavuziy şantajist Putin, Gürcistan, Ukraina Moldova, Belarus ve Baltiya memleketlerinde toqtalmaycağını añlamağanları maña hucur körüne, çünki imperiya maddesi cenk istey. Dünya tarihinde zaten, tecavuzcığa qoltutuv, mania yapmamazlıq ve açuvını çıqarmağa qorqu büyük cenklernen bitkeni belli.

Andrey Furdik, qırımlı, bloger

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Keriçte Dağıstannıñ Akuşin rayonınen qardaşlıq munasebetleri aqqında añlaşma imzalandı, 2017 yıl, may

Ukraina Keriçiniñ çoqtan-çoq qardaş şeeri bar edi. Memurlar bundan ne fayda körgeni belli: resmiy ziyaret sıfatında sabıq mer ve yaqınları qayda tek barmadı. Amma adiy keriçliler içün bütün bu dostluq munasebetleriniñ iç bir emiyeti olmadı.

Qardaşlar sırasında birinci olğân Belarus şeeri Mogilöv şirketleriniñ mahsulatınen tükânnı keriçliler öyle de körmedi. Qırımnıñ Qurman rayonı ve Kubandaki Temrük şeerlerinen de qardaşlıq tizilgen edi, amma andaq erzaq mallarnı da keriçliler öz arqasında parom ve poyezdlernen taşıdı. Moskova vilâyetiniñ Odintsovo şeerinen dostluq munasebetlerini keriçliler, anda merniñ mal-mülkü olğanınen añlata edi, Oröl şeerinen - aynı şu şeer başı içün kandidatlıq ve doktorlıq dissertatsiyalarını yazğan oca yaşağan yerinen. Amma nesi bar, dost Novorossiysk, Keriç skverleriniñ birisinde qaldırım taşında qayd etilgen edi, onıñ sabıq meri ise, azbar hızmetçilerine qolaylıq ketirgen tar çapanı begenip, öz şeerine de öyle soyunı alğanınen keriçlilerniñ hatırasında qaldı.

Keriçte Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre

İşğalden soñ qarlaşlıq añlaşmaları biri biriniñ artından tizilip başladı. Smolensk ve Tulanen añlayışlı - bu qaraman şeerleri. Keriçte atta Tula bağışlağan “Qaramanlardan qaramanlarğa” yazısınen çöplük taşığan maşna yüre. Amma aynı şu vilâyetten kerçek Tula prânikleri ve Belöv pastilasına men tek bir kere rastkeldim, daa 2014 yılı nasıldır yarmalıqta körgen edim. Başqa qardaşlardan adiy keriçli içün daa az fayda bar, amma memurlar ve olarğa yaqın olğan veteranlar dost-qardaş şeerlerine çoq bara, mıtlaq da askeriy bayramlarına.

Sıcaq tüşkeninden soñ Keriçke kelmek ise asıl yahşı adet oldı. Kelgenlerniñ birincilerinden Yakutiya cemaatçıları oldı, olar “Qırım - Lenskiy dostluq köpürleri” aktsiyasını da uydurdı. Amma kerçekni aytacaq olsaq, şu Lenskiy köprü daa qurulmadı ve qurulacaqmı aslı - belli degil, amma bedava sıcaq ülkelerge barmağa avesliler içün böyle sebep de keçer. Ne ise. Elli derecedeki suvuqta buzlap, Qırım köpründe kezinmek ve Keriş şeer şurasında tasırdamaq içün Keriçke kelgen musafirlernen elbette ki, yaqınlaşma olacaq. Em de olar, adet olğanı kibi ebet, turğun iqtisadiy bağ ve iş munasebetleriniñ perspektivalarını muzakere ete edi. Endi yedek olsun dep Keriç yalısında sığınlar içün yagel qurutmağa kârlı olacaqtır. Amma, keriçliler aytqanı kibi, delikates satqan “Dar Severa” tükânını qardaşlıqsız açtılar, sadece biznes degen kibi.

Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı

Köpürden Piter baykerleri de kezindi, sıranıñ başında Leningrad vilâyetiniñ gubernatorı kete edi. Mında, ebet, başlıqlarnıñ tasırdısı ve olmaycaq muqavelelerniñ imzalaması olmazdan bitmez edi. Em de büyük, belli Piterge nasıldır uzaq Keriç ne kerektir, mında atta raatlanmaq içün kelmege saqınasın. Halqara Yalta iqtisadiyat forumından soñ (böyle ad tedbir büyük körünsin dep berildi, ğaliba) ise Keriçniñ ayıp bir dost-qardaşı peyda oldı. Tshinval şeeri - tanılmağan Cenübiy Osetiyanıñ paytahtı. İşğal etilgen Qırımda, başqa yerde istenilmegenlernen dostlaşmağa mot oldı. Bu - Keriçten aman-aman on kere küçük olğan şeerçik, onıñ iqtisadiyatı bazar ve ağaç kesmekte tutula, şimdi ise o, siyasiy saada sekirip, Keriçke yetken. Keriçniñ sanayısı ise alâ daa paytahttan ögdedir, amma şimdi halqara uquqını ürmet etmegenlernen kimse iş tutmağanı içün, şeer böyle dost-qardaşlarğa, böyle alğa qaldı.

Añlayışlı ki, qardaşlıq bağları - halqara siyasetniñ parçası, özcesine halq diplomatiyası. Amma Qırım işğali şaraitinde o sadedil, ahmaqça, ve kimerde külkünçli körüne. 2015 yılı sentâbrde “Çerkio” Qırım italyanlarınıñ cemiyeti” yerli teşkilâtta Putin ve Berluskoninen körüşüvi büyük debdebenen aşkâr etildi. Oña büyük ümüt beslediler, çünki Qırımdan sürgün etilgen etnik italyanlar, Rusiye prezidentiniñ sürgün etilgen halqlar aqqında resmiy fermanında añılmağan. Demek, bu halqqa iç bir imtiyaz ve aq berilmeycek ve sürgün etilgenlerniñ evlerinde kvartiralar ayırılmaycaq. Putin fermanğan deñiştirmelerni kirsetmege söz bergen edi, sürgün etilgen italyanlarnıñ bala-torunları alâ daa beklemekteler.

Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti

Keriç italyanlarınıñ cemiyeti özlerini Rusiye keşfi dep kösterse de, olar daa ukrain Qırım vaqıtlarından barlar, em de bunı tek Keriçte degil, İtaliyada da yahşı bileler. Di Reco Kalabriya eyaletinden italyanlar, 2014 senesi Qırımğa kelgen birinci ve yekâne çetel adamları oldı. Sanktsiyalarda qorqmayıp, olar Keriçnen dostluq ve işbirlik muqavelesini tizdi, em de Qırımda sadece italyan medeniyetine qoltutuv degil de, daa nasıldir işhaneler ve restoranlar açılması aqqında laf yürsete ediler. Olarnıñ kelgeninden büyük bir tedbir yapıldı, amma neticede, tabi ki, er şey boş laf olıp çıqtı. Bütün işbirlik, italyan tamırları olğan bir qaç keriçliniñ Dante Aligyeri universitetinde üç aylıq oquşınen bitti.

Ateşli Avropa yigitleri alâ daa ara-sıra Keriçke kele. De Danimarka sakinleri futbol çempionatına ketkende köpürden kezinmek içün kirgen, de italyan jurnalisti - köpürden de kezindi, vatanperver arbiy konferentsiyanı da ziyaret etti. De Anapada tatilini keçirgen “Liga Severa” deputatı Keriçke bir ayaq kirip çıqtı.

2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler

Keriçke böyle dostluqtan iç bir fayda yoq. Tek 2014 yılı Kuban sakini aytıp bergenine köre, olardan keriçlilerge yardım etmek icün aqça cıya ediler, o parağa soñ veteranlarğa yorğan, yastıq, yataq çamaşırı alınğan edi. Amma bu bahşışlar tez bitken edi ve Krasnodar ülkesiniñ Temrük rayonınen qardaşlıqnın bir faydası olmadı.

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG