Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Çarşеnbe 17 aprel 2019

Ukraina prezidenti Petro Poroşenko (sağdan ekinci) ve qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev (sağdan)

Bu sene qırımlılar içün saylavlarnen zengin olacaq. Esas Ukrainada müim saylavlar – martnıñ 31-nde prezident saylavlarınıñ birinci turı keçirildi, artıq er kes ekinci turnı bekley. Sentâbr ayında ise Qırımnıñ özünde Rusiye akimiyeti yerli şura saylavlarını keçirmege planlaştıra.

Birisi qırımlılarnı Ukraina prezidenti saylavları meraqlandırmay dep aytsa da, bu yalan. Er kes – em Ukrainağa, em Rusiyege qoltutqan qırımlılar – saylavlaldı yarışnı, namzetlerniñ reytinglerini ve, elbette, namzetlerden biriniñ ğalebesi Qırımğa ne kibi neticeler ketirir, dep faal sürette muzakere ete. Qırımlılarnıñ tek bir qısmı rey berüvde iştirak etmege qarar almaq içün küç ve imkân taptı. Bunıñ içün esas Ukrainağa eki kere barıp kelmek kerek, amma Qırımdavi vaziyetten uzaq olğanlar içün bu zor körüne bile. Esas Ukrainağa yaşamağa ketken qırımlılarnıñ çoq biñli reylerine ise emiyet berilmeli.

Birisi qırımlılarnı Ukraina prezidenti saylavları meraqlandırmay dep aytsa da, bu yalan

Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reisi Refat Çubarov ve halq lideri Mustafa Cemilev seslendirgen Ukraina prezidenti saylavlarında Petro Poroşenkonıñ namzetine qoltutmaq qararı beklenmegen bir şey olmadı. Meclis şimdiki prezident ile işbirliginde areket ete ve müim strategik meselelerde añlaşıp ola. Meclisniñ qararı tek müim elektoral yardım degil, Petro Poroşenkonıñ saylav kampaniyası içün pek küçlü bir siyasiy plüs.

Sır degil ki, Meclisniñ sesi bütün dünyada eşitile. Ne qadar paradoksal olsa da, Rusiyeniñ Qırım ilhaqından soñ Meclisniñ halqara tesiri ve esas Ukrainadaki tesiri bundan evelkinden qat-qat arttı. Şu sebepten Meclisniñ Poroşenkoğa qoltutmaq qararı – em dünya toplulığı, em Ukrainadaki vatanperver saylayıcılar içün küçlü bir işaret. Şunıñ içün Meclisniñ qarar rolüni qırımtatar saylayıcıları seviyesine, em de Qırımda yaşağan qırımtatarlarnıñ seviyesine tüşürmek – siyasiy ceetten aşaa ve basiretsizdir. Amma Rusiye propagandacıları vaziyetni aynı şu taraftan kösterecek ola. Belki, bu yapqanları rusiyelilerniñ aqlında Meclisniñ rolüni nivelirley bile, amma Qırımda ve Rusiyeniñ tışında Meclisniñ statusı ve tesiri yıl-yıldan artmaqta.

Eminim, Meclisniñ ve qırımtatarlarnıñ qararı birinci turda tesir etti ve ekinci turda saylayıcılarnıñ qararına tesir etecek
Ahtem Çiygoz

«Meclis qırımtatarlarnı temsil ete. Bizler canlarımıznı feda etip, Ukraina içün küreşemiz, bir çoq ukrainalı bunı añlay. Misal olaraq, studentlernen körüşken soñ bir çoqu Petro Oleksiyovıç Poroşenkoğa rey berecegini yazğan edi. Eminim, Meclisniñ ve qırımtatarlarnıñ qararı birinci turda tesir etti ve ekinci turda saylayıcılarnıñ qararına tesir etecek, cemiyetke Ukrainanıñ menfaatları etrafında birleşmege yardım etecek», – dep bildirdi maña öz fikrini Qırımtatar Milliy Meclisiniñ reis muavini Ahtem Çiygoz.

Refat Çubarov Meclisniñ prezident namzeti Petro Poroşenkoğa qoltutmaq qararına bağışlanğan matbuat konferentsiyasında qırımtatar temsiliy organı müim ve kerekli olğanını adiy ve qolay bir şekilde köstergen edi. O, bir afta içinde Mecliske bütün dünyada eñ yüksek seviyede keçirilgen halqara tedbirlerde iştirak etüv davetnameleri ne qadar çoq kelgenini tarif etti. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov daa az davetname alsa, şaşmam.

Bugünki vaziyette Meclis kibi bir ittifaqdaşqa saip olmaq pek şerefli oldı

Bugünki vaziyette Meclis kibi bir ittifaqdaşqa saip olmaq pek şerefli oldı. Meclis azalarınıñ çeşit halqara meydançıqlarda bulunması bu tedbirlerge siyasiy küç qoşa. Bu yüksek sözler degil, bu aqiqattır.

«Şübhesiz, Meclisniñ qararı ve qırımtatarlarnıñ destegi şimdiki prezidentke prezident saylavlarınıñ ekinci turına keçmege yardım etti, çünki rey berüvniñ birinci turı ögüne Petro Poroşenko ve Yuliya Tımoşenkonıñ reytingleri pek yaqın edi. Mence, şimdi de, ekinci tur ögüne, prezident Volodımır Zelenskıy kibi yüksek reytingli raqipni yeñmek içün Meclisniñ itibarını qullanmalı», – dep ayttı maña «Serbest Qırım» areketiniñ faali Emine İbraimova.

Rusiye qırımtatar halqınıñ liderini ve Meclisniñ eñ itibarlı azalarını quvıp, özüne qarşı hata yaptı

Eñ büyük media şahısları – Mustafa Cemilev, Refat Çubarov, Ahtem Çiygoz, İlmi Umerov ve Eskender Bariyev – işğal altındaki yarımadağa kirip olamasa da, olar Qırımdaki yaşayıştan uzaq degiller. Kyivdeki Meclis ofisine ne vaqıt kirseñ, mında er vaqıt Qırımdan kelgen musafirler bar, olarnıñ arasında qırımtatar milliy areketiniñ veteranları, genç faaller bar. Olar tek Qırımdaki vaziyetni bildirmege kelmey, mında ola Meclis ile faaliyetlerini belgiley, bütün müim mesele ve problemlerni al etüv qararlarını azırlay. Şunıñ içün birisi Meclis Qırımdaki tesirini coydı dep aytsa, bu yañlış bir şey. Vaqıt kelir, bu insanlar siyasetni tek yaqından körgenini añlar.

Şimdi ise er kes bile ve añlay, Rusiye qırımtatar halqınıñ liderini ve Meclisniñ eñ itibarlı azalarını quvıp, özüne qarşı hata yaptı. Bugünde-bugün Rusiyege ketirgen siyasiy zararlarına qıymet kesmek zor.

Prezident saylavlarınıñ ekinci turında kim qazansa qazansın, Ukraina Avropa ve Ğarpnıñ demokratiya degerleri, söz ve saylav serbestliginiñ tarafdarlığınen bağlı daa bir imtiannı berdi.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Qırımda qırımtatarlarnıñ evlerinde keçirilgen tintüv, 2019 senesi martnıñ 27-si

Qırım ilhaqı hususan cemiyetniñ cemaat-siyasiy yaşayışındaki adise-vaqialarğa ıstılaatnıñ tesiri nazariyesini isbatlay.

Bunıñ bir çoq örnegi bar. Zararsız söz ibarelerini alayıq: «nezaketli insanlar», «rus baari», «referendum». Arhangelsk civarında ya da Uralda yaşağan, televizorğa Tañrığa kibi inanğan adiy insan bu adiy sözlerniñ kerçek manasını nasıl körsiñ? Amma televizion zeeri içildi, ve artıq Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı dünyadaki ıstılalarnen añlatılsa da, olar orta rusiyelige exorcist ırımı kibi tesir ete.

Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı tecavuzı dünyadaki ıstılalarnen añlatılsa da, olar orta rusiyelige exorcist ırımı kibi tesir ete

Kene şu «adiy» rusiyeliniñ yanında mezkür ıstılalar yerine «tecavuzcı», «işğal», «ilhaq» dep aytıñız – tişi ağıra kibi qıyışqanını körersiñiz. Diger taraftan, Rusiye köylerinde «Kyiv huntası», «ceza berici», «ukrfaşist» sözleri tilniñ norması oldı, bu saçma sözlerni qullanıp, bir aenksizlik is etmey.

Böylece, kerçek vaziyetten bayağı uzaq olğan «işğalci-imperiya» leksikologiyası qabul ettirilgen cemiyetniñ baqışlarını şekillendire.

Amma qırımlılar içün doğru ıstılaatnıñ ameliy manası da bar. BM, Avropa Şurası, ABD Senatında «ilhaq» yerine «qoşuluv» ya da «işğal» yerine «qardaş yardımı» dep aytılsa edi, Qırımnıñ vaziyeti ve Rusiyege qarşı sanktsiyalar nasıl muzakere etilecek edi ve netice ne olacaq edi? BM Qırım rezolütsiyalarında «referendum» sözü tırnaqlarsız yazılsa ve «sahte» sözü qullanmasa edi, ne olur edi?

Mence, Rusiye akimiyetiniñ Qırımda qırımtatar halqına qarşı yapqan zulumını da kelişken bir ıstılanen qayd etmege vaqıt keldi.

Köredirsiñiz, uydurılğan terrorizmde ya da terrorist teşkilâtlarına alâqası olğanında qabaatlanıp apiske alınğan aman-aman bütün qırımtatarları, olarnıñ sayısı yuzni keçti, birden Qırımdan çıqarıla? Bir sual peyda ola: yarımadanıñ tahqiqat izolâtorlarında yerler yetmeymi? Ya da Rusiye akimiyetine qanunğa zıt zorbalıq areketleriniñ örnegini köstermegen qırımtatarlar SİZOda akimiyet içün evden çoq telüke taşıy?

Bütün olğanlarnıñ esaslı ıstılası bar – sürgünlik. Em de bu sözniñ tolu manası qullanıla – «şahıs ya da şahıslar gruppasınıñ diger devletke zornen çıqaruv». Apiske alınğan qırımtatarlarnıñ çıqarılğan Rostov ve qalğan şeerleri Rusiye ola, Qırım ise dünyada tanılğanı kibi Ukrainağa bağlı edi ve bağlı qala.

Qırımda olğanlarnıñ esaslı ıstılası bar – sürgünlik

1944 senesi vatanlarından marum qalğan qırımtatarlarnıñ faciasını bilip, bazı vaqıtları bir vatandaşnıñ bile öz memleketinden çıqarılması sürgünlik olğanını körmeymiz.

Qırımnıñ yüzlernen tamır sakinini apiske alıp, ana toprağından çıqarğan Rusiye akimiyetiniñ siyasetine daa ne demek mümkün? Kütleviy repressiyalar hususan qırımtatarlarğa qarşı yapıla. Rusiye rejimi tarafından esas vatandaş aqqı ve serbestliginden marum qaldırılğan ve repressiyalar sebebinden vatanlarını terk etip, esas Ukrainada ya da üçünci memlekette sığınaq qıdırmağa mecbur olğan biñlernen qırımtatar qorantasınıñ aqibetine ne demeli? Bu sürgünlik olmasa, ne ola? Em de, baqıñız, millet mensüpliginden sebep bir sürgünlik.

Amma yigirmi birinci asırda Rusiyeniñ müstemleke ve imperiya siyaseti zemaneviy deñişmelerge uymağa tırışa. Şu sebepten Kreml reberleriniñ siyasiy luğatında eski imperiya usullarını gizlegen yañı ıstılalar peyda ola.

Dünyada gibrid cenk aqqında eşitmegenler barmı? Laqırdığa çevirilgen bu söz ibaresi endi tırnaqlarsız yazıla.

Beñzerlikke esaslanıp, qırımtatar halqına qarşı yapılğan cinayetni endiden soñ gibrid sürgünlik dep adlandırmağa teklif etem.

Ve tırnaqlarsız yazmağa teklif etem.

İşğalci siyasetniñ er künlik körünüvi olğan şey.

Maksim Kobza, qırımlı

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG