Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Çarşеnbe 6 fevral 2019

Qırımdaki akimiyet Sergey Aksenovğa qanunsız şekilde keçkeninden aman-aman beş yıl keçti. Farqlı kütleviy haber vastalarınıñ menbaları bildirgenine köre, akimiyet 90-ıncı yıllarnıñ Goblin lağabı ile sabıq brigadiriniñ eline keçti.

Qırımnıñ Rusiye yolbaşçısınıñ keçmişi idare usullarında bir çoq şeyni añlata. Tek baş «reiske» boysunmaq kerekligini bile ve özüni «prezidentniñ askeri» dep adlandıra.

«Reis» bunı begenip, «askerine» sıñırsız vekâlet berdi, o, ise soyunı zenginleştirmek içün olarnı qullandı. Sergey Askenovnıñ tuvğanları ve dostları yüksek seviyeli vazifeler aldı, onıñnen bağlı şirketler ise yüksek kâr qazanmağa başladı. Bu idare tarzı Aksenovnıñ soylarına yaşayış seviyesini semereli köterse de, adiy qırımlılar fayda körmey.

Keçken beş yıl devamında yüz biñlernen qırımlınıñ yaşayış seviyesi pek fenalaştı, onıñnen beraber ise Aksenovnıñ reytingi de tüşti. Federal maqsat programmalarınıñ muvafaqiyetsizligi, vazife tertipsizligi, habarcılıq qavğaları, Qırımnıñ mustaqil cemaatçılığı ile artqan tirelüv – bütün bular Putinniñ diqqatını celp ete, o, ister-istemez Qırımdaki vaziyetni yaqından közete. Rusiye kütleviy haber vastalarında basılğan malümatqa köre, Rusiye prezidenti «askerini» begenmey qala.

Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir

Elbette, Rusiye uquq qoruyıcıları Aksenov ve yaqınlarınıñ yapqanları aqqında qalın-qalın cüzdanlar toplağandır, amma olar masada qala, çünki Putin «Qırım baariniñ qaramanına» qarşı cinaiy dava açılmasına izin bermey. Lâkin cüzdanlar qalınlaşqanınen Putin işğal altındaki Qırımda «askerini» deñiştirmege isteydir.

Birden bir qaç menbada haber aydınlatıldı, bu sene küzde sentâbr ayında yerli şura ve Qırımnıñ Rusiye parlamenti saylavları keçirilgen soñ Aksenovnıñ yerini Rusiye prezidentiniñ Cenübiy federal okrugındaki vekâletli vekiliniñ muavini Anatoliy Safronov ala bile. Safronovnıñ yedekteki general-mayor rutbesi bar.

Cenk tedbirlerinde iştirak etkeni içün «Rusiye qaramanı» unvanını aldı, Afğanistanda cenkleşti, eki çeçen kampaniyasında iştirak etti. Onıñ arbiy ihtisaslaşuvı – uçucı-nişancı, şu sebepten «mergin nişancı» lağabını aldı. Rostov vilâyeti valisiniñ muavini vazifesinde hocalıq idare tecribesi de bar. Lâkin Putin «nişancını» tek bu sebeptenmi sayladı?

«Nişancınıñ» vazifelerinden biri qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile

Bazı kütleviy haber vastalarınıñ bildirgenine köre, Kremlniñ artqan raatsızlığınıñ esas sebeplerinden biri Qırımda Qırımtatar Milliy Meclisiniñ zayıflamağan ve aksine artqan tesiri oldı. Qırımtatarlarğa qarşı bütün repressiyalar qırımtatarlarnıñ tirelüv ruhunı yoq etmedi ve, aksine, quvetleştirdi. Repressiyalarğa oğrağan bir faal yerine bir qaç yañı soyu kele. Qırımtatarlar Mecliske işana, ve halq lideri Mustafa Cemilev ve Meclis reisi Refat Çubarov semetdeşlerini faal narazılıqqa çağırsa, halq 2014 senesi fevralniñ 26-nda yapqanı kibi soqaqlarğa çıqar. Kreml bundan pek qorqa. Şu sebepten «nişancınıñ» vazifelerinden biri halqara cemaatçılıq ve halqara uquqqa köre işğal etilgen topraq olaraq tanılğan Qırımda qırımtatar tirelüvini daa sert bir şekilde bastırmaq ola bile.

«Nişancınıñ» bir vaqıtları Şimaliy Kavkazda lafta terrorist birleşmelerni bastıruv tecribesi bar. Bes-belli, Kreml bu tecribeni Qırımda da köstergenini isteycek. Belki de, şu sebepten qırımtatar halqını yañı sert sınavlar bekley. Lâkin, belli olğanı kibi, eñ qaranlıq geceniñ sabası bar.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Keriç Boğazından keçmege tırışqan Ukraina arbiy gemilerine qarşı Rusiye istilâsından soñ Ukrainanıñ bir qaç vilâyetinde cenk vaziyetiniñ ilân etilgenini cemiyet farqlı qarşıladı.

Bir çoq insan añlamay: Ukrainadan Qırım çekip alınğanda, Donetsk ve Lugansk vilâyetleriniñ bir qısmı işğal etilgende cenk vaziyeti ne içün ilân etilmeyip de, şimdi ilân etilgenini añlap olamay. Amma, ne yazıq ki, belki de, hayırlısıdır ki, adiy insan işniñ inceliklerini tam olaraq bilmey. Zapt etilgen Ukraina arbiy gemileriniñ vaziyeti – Rusiyeniñ yañı istilâ areketlerine – «qardaş halqına» qarşı büyük cenkke azır olğanınıñ işaretidir. Eminim ki, cenk vaziyetini ilân etken Ukraina reberligi telükeniñ terenligini bile, bundan da ziyadesi – bu telükeniñ kün-künden artqanını, şu sebepten bu qarar vaziyetke uyğundır.

Cenk mühbiri olıp çalışqan Rusiye icretçisi-publitsist Arkadiy Babçenko Qırım.Aqiqat Radiosınıñ yayınında Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenk telükesine 99% olaraq qıymet kesti. Jurnalist cenk olacaq, lâkin ne vaqıt olacağı belli degil, dey. Mence, Arkadiy Babçenko yeterli qadar malümatqa saip, onıñ tahminlerine ciddiy yanaşmalı.

Añlaşıla ki, Rusiye sözde «DNR» ve «LNR» sebebinden büyük cenkke azır degil, amma Qırım içün Putin rejimi büyük cenkke azırdır. Bunı Rusiye memurlarınıñ aytqanları da isbatlay. Rusiye Tış işler naziri Sergey Lavrov bildirdi ki, Qırımnıñ memuriy sıñırında «provokatsiya» olsa, Ukraina «az olıp körünmeycek cevap alır».

Cenk başlasa, kimsege az olıp körünmez. Rusiyede Ukraina ordusı 2014 senesi olğan alda, Yanukoviç memleketniñ Silâlı quvetleriniñ mudafaasını yoq etken alda qaldı kibi tüşüngenler az degil. Şimdi ise vaziyet bam-başqa. Dört yıl içinde Ukraina berilgen vazifelerni semereli şekilde yerine ketirgen zemaneviy orduğa saip oldı.

Putin rejimi özüni yoq etmege azır, şu sebepten de iç bir vaqıt olmağanı qadar telükelidir

Divanda yatıp, içtimaiy ağlarda Rusiye ordusı Ukrainanı çoqtan «nizamğa qoymalı» dep yazğan Rusiyeniñ lafta vatanperverleri cenk aqibetlerini tüşünmey bile. O, Üçünci cian cenkiniñ başlanğıçı olmasa da, Rusiye içün acınıqlı aqibetlerge ketirir – onıñ dağılmasına da yol aça bile.

Büyük cenkniñ aqibetleri ne ki, Qırım işğali bile Rusiye iqtisadiyatına pek tesir etti. Mında ise Putin rejimi dağılacaq – tamamen ve niaiy. Ukraina ile cenk Rusiyede öyle bir çalqantılarğa yol açacaq ki, Lavrov ve Putinge az alıp körünmeycek. Mesele şu ki, Putin rejimi özüni yoq etmege azır, şu sebepten de iç bir vaqıt olmağanı qadar telükelidir.

Ebet, cenk Qırımdan başlar. Mında o qadar asker ve silâ nafile ketirilmedi. Qırımnıñ bütün gazetalarında Rusiye ordusına añlaşmalı asker alınacağına dair ilânlar bitmey. Generallar genç qırımlılarnı «silâ altına» qoymağa azır olğanları kibi körüne.

Kreml, Herson vilâyeti ve ileri ordusını yollamaq içün şekliy bir sebep bekley.

Tuvğan qırımtatar halqım içün pek qasevetlenem. Büyük cenk olsa, Qırımdan kene sürgün etilecekmiz. Ve bu sürgünlik, ğaliba, suvuq Sibirge olacaq. Rejimge uymağanlar cedvellerinde olğan faallerimizni ne bekley tasavvur etmege bile qorqam.

Ne yazıq ki, XXI asırda XX asırnıñ yaramay tecribesi tekrarlana. Afsus ki, istilâcı yeñilgen diplomatik, iqtisadiy ve informatsion cenkten er kes mağlübiyetke oğraycaq büyük cenk zıddiyetine daa tez ketemiz…

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (müellifniñ adı ve soyadı telükesizlik maqsadınen deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifadelengen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG