Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Daa yaqın beş-altı yıl evel men Stalin devri aqqında kitaplar oquy ve filmler seyir ete edim; işte o zaman meni o devirge ait ümütsizlik, dersiñ, bağrımnı teşip keçe edi, çünki qomşu ya safdaşlarnıñ çaqımcılığından soñ insannı uzun yıllarğa esirlik lagerlerine yollay ediler, em de ekseriy allarda qurşunğa tizilmeknen bir derecede olğanı kibi insan “on yıllar boyunca mektüpleşmekten marum etile edi”. Lâkin men, demokratik ve ür devlette istegeniñni aytmağa, tüşünmege ve doğru dep sayğan şeyiñni yapqanda qorqmamaq mumkün olğan bir devlette yaşağanım içün özümni bahtlı dep saya edim. O qaranlıq Stalin devirleri bayağı keride qaldı ve artıq iç bir zaman qaytıp kelmez dep belley edim.

Ancaq “Qırım baari” qaytıp kelgeninen, o yıllarnıñ qaranlığı bir daa qaytıp başladı ve bir zamanları mübarek olğan Qırımğa keçmişniñ kölgeleri uzanıp başladı. Qırım sakinleri içün Putin devri keldi. Dersiñ, insanlar bütünley deñişti. İnsanlar uzaqta qalğan 1937-lerde olğanı kibi, qomşu, zenaatdaş ve tanışlarnı çaqıp başladı.

Bularnıñ epsi kütleviy şikâyetlerden başlandı. Qırım sakinleri Rusiye prezidentine muracaat yazılğan sayt aqqında eşitken soñ, tapılğan er bir manaçıq boyunca anda muracaatlar yazıp başlay. Putinniñ memuriyeti, Qırım sakinlerinden kelgen bu qadar şikâyetni vahiy dep qabul ete. Lâkin çoqqa barmadan Qırım sakinleri, olarnıñ şikâyetleri Moskvadan bir daa Qırımğa, olar şikâyet etken şahıslarğa keri qaytarılğanına şaat olalar. Bu sebepten şikâyetçiler bu işten vazgeçe. Amma olar başqa şeynen meraqlanıp başlay.

Akimiyet ve telükesizlik organları olarnı şikâyet etkenlerini begenmey, faqat Qırım sakinleri biri birini çaqqanı – olarnıñ daa ziyade oşuna kete

Qırımda çaqımcılıq institutı faalleşip başlay. Akimiyet ve telükesizlik organları olarnı şikâyet etkenlerini begenmey, faqat Qırım sakinleri biri birini çaqqanı – olarnıñ daa ziyade oşuna kete! Bu pek kerekli ve munim bir iş! Birinciden, ilk menbadan alınğan malümat, demek ki, “eyi niyetli” çaqımcınıñ töhmet ve çaqımını qullanaraq, ziyade faal olğan soylârını “ qarmaqqa ilindirmek mumkün”. Ekinciden, akimiyetni memnün olmama keyfi, cemiyetten, hususan onıñ progressiv yani liberal olğan qısmınen memnün olmama vaziyetine avuşa. Artıq Qırımda liberallarğa qarşı er kes nefret besley.

Akimiyet er şeyni, atta adı gizlengen şikâyetlerni de qabul ete. Eger daa evel oña kimse qulaq asmağan olsa, endiden soñ, adsız yazğanğar şan-şuret qazana! Belli olğanı kibi, Qırım sakinleri arasında pahılcılar boğurdaqtan. Bundan dolayı çaqımcılıq institutı içün Qırımda ğayret ile yerli akimiyet tarafından beslengen yahşı bir zemin azırlandı.

Meselâ, birisi qomşusı yahşı yaşağanını begenmedi deyik: evi de yahşı, maşnası da bar, ailesi de yañı urba ve ayqqapnen teminlengen. Paralar qayda kelgen eken dep çaqsammı, aceba? – dey. Qomşu bir de faal olsa, şu arada politsiyağa haber etilse ne ola ya? İşte, ondan soñ, çeşit türlü deşet şeyler olıp çıqa ve ictimaiy ağlarda unutılğan paylâşuvlar içün yollanılğan çaqımcılıq sebebinden genç-genç qızlar bile “qabaatlı” olıp qala.

Qırımğa işbu töhmet ve çaqımcılıq sisteması boşu-boşuna kirsetilmey. İlhaq etilgen yatrımadada telükesizlikstrukturası ne qadar ilerilegen olsa da, o er kesni ve er şeyni nezaret etip olamay. Mında ise, işte böyle “namuslı” vatandaşlar yardımğa kele, em de olar daima bu işke davet etilip tura.

Rusiyeli akimiyet ile telükesizlik organlarınıñ esas maqsadı – yarımadada qorqu ve biri-birine inanmayüv muiti yaratmaqtan ibaret

Qırımnıñ ictimaiy palatası denilgen teşkilât da bu areketke qoşulıp, “Rusiyege bağlı Qırım duşmanlarınıñ” cedvelini tize. Bu cedvel daima toldurılacaq dep aytıla.

Rusiyeli akimiyet ve telükesizlik organlarınıñ esas maqsadı aslında malümat toplamaqtan ibaret degil, çünki ekseriyetiniñ fiyatı bir kapik, aksine yarımadadaki yerli eali arasında qorqu ve biri-birine inanmayüv muiti yaratmaqtan ibaret. İşte, hususan böyle bir muit -rusiyeli akimiyetniñ Qırımda raat yaşamasınıñ bir reinidir. Olar mında söz serbestligi, serbestçe toplaşuv, atta fikirni raat ifade etüvniñ eñ soñki alâmetlerinden qurtulmaq istey. Qaş qararıp başlağan muit er yerde üküm sürmeli – Qırım sakinleri qararnlıqqa ğarq olmağa devam etecek...

Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmesi şart degil

Qarasuvbazar suv ambarınıñ yuqarısındaki Büyük-Qarasuv özeniniñ yatağı

Yaqında yağğan küçlü yağmurlar Qırımnıñ eñ büyük özenlerinden biri sayılğan Büyük-Qarasu özenini qurup qalmaqtan qurtarmadı. Zamanında Qırımnıñ eñ büyük Qarasuvbazar suv ambarınıñ yuqarı tarafına bararaq, bunu öz közümnen körip emin oldım. Anda körgenlerim, beklengenlerinden de beter olıp çıqtı.

Qarasuvbazar suv ambarınıñ üst tarafında yerleşken Qaraşuv-Başı köyüniñ yanında Büyük-Qarasu özeniniñ yatağı bütünley qurup qalğan. İşte artıq, Taygan ve Qarasuvbazar suv ambarlarınıñ suvları ta iyülniñ 5-nde ne sebepten bitkeni ve suvnıñ boşatıluvı da bu sebepten toqtalğanı añlaşıla. Zira Büyük-Qarasudan suv kelmegen soñ, suv ambarı suvnen teminleycek menbasız qala.

Büyük-Qarasu özeni, Qırımda eñ büyük sayılğan Qarasu-Başından başlay. 1970 senesi Qarasuvbazar suv ambarı da,işte bu sebepten qurulğan edi, çünki suvnen teminlev meselesi yoq edi.

Suv ambarı bütünley qurup qalabile

Suv ambarınıñ tübünde ot ösip yata. Qırımda eki aftadan berli küçlü yağmurlar yağğanı içün o tamamile qurup qalmay. Lâkin yağmur bu qadar kölemli suv ambarını toldurıp olamay, çünk suv artacağı yerine, o daa ziyade buvlanıp kete. Ögümizde ise, sıcaq avgust ayı bar, bu sebepten Qarasuvbazar suv ambarı bütünley qurıp qalabile.

“Nomay suvlar aqqan Büyük-Qarasu özeni bu derece qurup qalğanını asla hatırlamayım. Belki de bu sıcaq ve qurğaqlıqnen keöken baar ve iyün ayınıñ neticesidir. Aynı zamanda Qırımda tarihı boyunca yer tübünden iç bir vaqıt bu qadar suv çekilmegen edi; işte belki de bundan dolayı Büyük-Qarasunı suvnen teminlegen Qarasu-Başı özeniniñ imkânları eñ aşağı seviyege tüşkendir”, – dey “Azat Qırım” cemaat teşkilâtınıñ yolbaşçısı Vitaliy Homutov.

Qarasuvbazar suv ambarınıñ üst tarafında yerleşken Büyük-Qarasu özeniniñ yatağı
Qarasuvbazar suv ambarınıñ üst tarafında yerleşken Büyük-Qarasu özeniniñ yatağı

Suv ambarında fayda ketirecek miqdarda suv qalmadı. Havuznıñ on yıllar devamında şekillenip kelgen biosisteması ğayıp oldı demek mümkün.

Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata

“Bu qadar yıldan berli men Qarasuv suv ambarında bu yıl ufaq balıq körip olamadım. Adet-üzre olar sail sürü-sürü sail yanında keze turğanalr. Sebebi belli – suv seviyesi ziyade aşağı tüşti. Bir zamanları mnıda qıçqışlar da bar edi, tatlı suv yımşaq tenlileri de qarardan ziyade edi. Şimdi olar aqqında tek suvsız qalğan havuz tübündeki qaburçaqlar hatırlata”, - dey Vitaliy Homutov.

Qırım tabiatı içün yüregim ağlay. Havuzlar – Erniñ közü deyler. Qırımda bu közler qurup qala yata.

Yarımadanı Dnipro özeninen bağlağan Şimaliy-Qırım kanalı vastasınen Ukraina Qırımnıñ tatlı suv ihtiyaclarınıñ 85%-ni teminley edi. Rusiye 2014 senesi Qırımnı ilhaq etken soñ, yarımadağa suv berilüvi kesildi.

Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqta-i nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqta-i nazarını aks etmesi şart degil

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG