Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

110 лет со дня рождения Эшрефа Шемьи-Заде | Tugra (видео)
Bekleñiz, lütfen

No media source currently available

0:00 0:02:08 0:00

İyün 21-de qırımtatar şairi, terciman, edebiyat tenqitçisi, edebiyatşınas ve publitsist Eşref Şemi-zadeniñ doğğanına 100 yıl tola.

O, birinci icadiy adımlarını daa ösmürlik çağında attı. Eşrefniñ şiirleri birden edebiyat ustazları – edebiyatşınas Abdulla Lâtif-zade ve şarqşınas Agatangel Krımskiy tarafından taqdirlendiler.

21 yaşında Şemi-zade SSCBde eñ elit fakultetleriniñ biri olğan Moskvadaki VGİKte edebiyat ve stsenariy fakultetine oqumağa kire. Eşref olğanı-olacağı 23 yaşını toldurğanda Büyük sovet entsiklopediyasında adı añıla.

Qırımğa Eşref Şemi-zade 1944 senesi mayıs 17-de – qırımtatarlarnıñ zornen sürgün etilmesine bir kün qalğanda qayta

1937 senesinde Aqmescitte Şemi-zadeni burjuva milletçiliginde qabaatlaylar. Onı İrkutskke sürgün eteler, lâkin anda yibereler – tahqiqatta, qabaatını tasdiqlamaq içün deliller yetmedi. Qırımğa o, 1944 senesi mayıs 17-de – qırımtatarlarnıñ zornen sürgün etilmesine bir kün qalğanda qayta.

Özbekistanda Eşrefniñ taqdirindeki keskin burulışlar ğayıp olmay: oña, meşur insanğa, başta büyük vazife bereler, soñundan ise kene tevqif eteler. Şemi-zade koloniyada 25 yılğa mahküm etile, lâkin artıq 1954-te onı, diger aqlanğanlar ile beraber azat eteler. Azat etilgen soñ Eşref daa 24 yıl ömürde qalacaq, ve bu yıllar semereli edebiy iş ile tolu olacaqlar.

Şairniñ icadındaki eñ yüksek noqta – «Közyaş divar» poemasıdır. O, «bütün küçlerni halqınıñ milliy ruhunıñ ğayrıdan doğmasına bemege» davet ete. Bu sözler, özüni qırımtatar halqına adağan Şemi-zadeniñ bütün ayatı içün şiar oldı.

Qırım hanlığı tarıhı ve Qırım tarihınıñ meraqlı saifeleri – Qırım.Aqiqatnıñ yañı leyhası olğan Qırım tarihçısı Gülnara Abdullanıñ «Tuğra» video bloglarında.

Tuğra – han müüri, qırımtatar devletçiliginiñ simvolı, Qırımdaki mevcüt problemalarnı añlamaq içün hususiy bir anahtardır.

Metinniñ müellifi ve alıp barıcı – Gülnara Abdulla, rejissör – Fatima Osmanova, operator ve montaj rejissörı – Eldar Halilov, gayeniñ müellifi ve prodüser – Emine Ceppar.

Qırım haritası. Nümünelik fotosuret

Zaman olaraq 2014 senesi baarindeki vaqialardan uzaqlaşqan sayın, «referendumden» evelki ayatnı sağınğan Qırım sakinleriniñ sayısı ep artıp barğanını körip başladım.

Eger daa evel alem-aşkâre açıq olaraq o devirldeki yahşı künlerni tek aqaretlev manasında eslengen ise, al-azırda bir çoq insanlar o zamanlarda (Rusiye Qırımnı ilhaq etkenine qadar – QA) daa da yahşı, raat, şeñ ve bahtiyar olıp yaşağanları aqqında açıq-açıq aytmağa başlaylâr.

Men bügüv TVde körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkün?
Aleksandr Yuryev

«Referendum» zamanında kerçekten de Qırım sakinleriniñ bir qısmı Kremlniñ Kyivdeki «yavuz benderalar» aqqındaki propagandasınıñ tesiri altına tüşken ediler, lâkin vaqıt keçken soñ, insanlar aldatılıp qullanılğanlarınıñ farqına bardılar.

Artıq atta bir Rusiye tarafdarı olğan bir çoq faal ve cemiyetçilerniñ, Qırımnıñ yañı kerçeklerinden közü qaytıp başlay.

Qırımlı bloger Aleksandr Yuryevniñ bu hususnen bağlı fikri pek meraqlı.

«Men bügün «Krım 24» TV kanalında körgen Qırımğa nasıl etip barmaq mumkündir, acep. Anda er kes nazir aylığı ve pensiyası ala, yolları yahşı, Aqmesciti temiz, parklar içinde binalar qurulmay ve memurları da namuslı ve küleryüzli... Biletni ne yerden satın almalı?», – dep yaza o ictimaiy ağlardaa.

Rusiye akimiyeniñ kreslolarında yahşı etip yerleşip alğan Qırım sakinleri de bar. İşte bu soylârı er şeyni pembe gözlük arasından körip, «Rusiyege bağlı Qırımnı» maqtamağa devam eteler.

Qurumnıñ rusiyeli parlamentinde komfortnen yerleşip alğan eski rusofillerden biri olğan Sergey Şuvaynikov, ukrain siyasetçileri Qırım sakinleriniñ Ukrainadan bütünley vazgeçkenlerini añlap olamaylar dep ayta.

«…Ürmetke lâyıq olmağan siyasetçi-efendiler ve cemaat erbapları, esasını bir milliondan ziyade rus insanı teşkil etken Qırımnıñ çoqmilletli halqı, ilhaq maqsadınen bulunğan mustaqil okrainanıñ (devletniñ kenarı amnasında) terkibinde vasiylikten, vatandaşlıqtan vazgeçkenlerini añlamağa istemeyler. Bendera okrainasında qul ve ekinci derece vatandaş olaraq qalmaq istemediler...», – dep ayta deputat.

Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen o yüz biñlerce insan kimdir, aceba?

Hucur şey, Şuvaynikov efendi aytqanına köre, eger Qırım sakinleri Ukraina vatandaşlığından vazgeçken olsa, Ukrainanıñ qıta qısmına biometrik pasport almaq içün kelgen ve qürültili aqımnen kelmege devam etken o yüz biñlerce insan kimdir, aceba? Em de Qırım sakinleri Ukrainanıñ iç pasportını muqayıtlıqnen ne içün sağlamağa devam etedir?

Ne içündir rusiyeli deputatnıñ sözleri kerçek manzaranen uyuşmay. Zaten, «Krım 24» kanalındaki kösterilgen manzara yañı Qırım kerçeklerinen uyuşmağa kibi, işte.

Yaqında arslanlar parkı olğan «Taygan»da çalışqan bir tanışımdan eşitkenime köre, park saibi Oleg Zubkov keçken afta biometrik pasport sımarlamağa ketken, lâkin ruisyeli sıñırcılar onı memuriy sıñırdan keçirmegenler, çünki onıñ boynunda rusiyeli prokuratura tarafından uydurılğan nevbetteki «iş» bar eken. Tanışımdan, o Ukrainanıñ qıta qısmına da barmağa qorqmaymı, onı işbirlikte qabaatlay bililer de dep sorağanımda, o tanışım, bu adam «tuvğan limanına qaytqanınen» bağlı bala quvançından çoqtan berli peşman olğanını ayttı.

Men bellesem, Qırımda bu şekilde peşman olğanlarnıñ ve istenilgen ukrain biometrik pasportını alğanlarnñ sayısı kün sayın ep artıp barmaqta.

Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında ifade etilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını aks etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını aks etmeleri şart degil

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG