Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Bağçasarayda Hansaraynıñ restavratsiyası. 2017 senesi dekabrniñ 19-zı

Ekinci cian cenkinden evel – cenkâver ateizm yıllarında – Qırımda camiler patlatıla edi. Sürgünden soñ, Stalin silgiçinen Qırım haritasından qırımtatar topnimikasını silip attılar, ondan soñ mezarlıq ve mimariyeniñ derdine tüştüler. Yıqıp yetiştiralmağan binalarnı ambar, klub, umumiy amam (Aqmescitteki Kebir-Cami kibi, lâkin Kezlevdeki Han-Cami «taliysiz degil eken», çünki cami ateizm muzeyine çevirildi) ve sairege çevirdiler.

Bağçasaraydaki Hansaray, o deşet zamanlarda anda çalışqan hadimleriniñ küç-quveti sayesinde saqlanıp qalğan edi. Şimdi o bizim közümiz ögünde harap etile. İşte, bizler ses çıqarmay susıp oturğanımız içün.

«Restavratorlar» bizim yüregimiz ve milliy ğururımızğa büyük çöküçnen uralar

Han-Caminiñ autrentik «tatar» kirametler ve kirişleri kereksiz dep atıldı, mihrap üzerine yağmur yağa. Pencere vitrajları ve divar üstündeki yazıllar da bozulğan. Beton qaviyleştirüv demirleri 500 yıllıq divarlarnı yıqa. «Restavratorlar» bizim yüregimiz ve milliy ğururımızğa büyük baltanen uralar, zira Hansaray – qırımtatar saray mimariyesiniñ saqlanıp qalğan yekâne misalidir, qırımtatar devşetçiligi aqqında hatırlatğan yekâne abide sayıla. Ancaq biz ep susıp oturamız.

Hansaray közümiz ögünde viran etile. Bizler indemey oturamız

Bizim medeniy elitamız qayda baqa? Milliy degerlerimizni qayğırğan o interllektuallar qayda? Ahır-soñu: tarihçı, mimar, restavrator, arheolog, muzey hadimleri kibi öz zenaatından dolayı, olıp keçkenler hususında ihtisasiy raatsızlığını bildirmek kerek olğan o mütehassıslar ne yerde? Er kes susıp otura.

Vaqtı kelip, kelecek neslimiz: «Tarihiy hatıramıznı viran etkenlerinde sizler qayda ediñiz?», - dep sorağanlarında, evge qaytmağnı becergen, ancaq halq tarihını ecdatlarımız tarafından qurulğan divarlar aqqında hatırlavlarnı saqlap olamaycaq qadar, öz susqunlığımıznıñ beyaz saifelerinen tolduracaqmız.

Lilâ Bucurova, jurnalist, Qara Deniz production müdiriniñ muavini

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.

(Lilâ Bucurovanıñ Facebook akkauntından alındı)

Mahsus Qırım.Aqiqat içün

Rusiye prezidentiniñ saylavına qalğan vaqıt azalğan sayın, Qırımda Rusiyeniñ memuriy ve propagandistik maşinası da daa sert çalışıp başlay. «Ğalipler taqımı» tebaaları içün yüksek bir atlama çubuğını qoya – qomşu Rusiyedekine köre daa yüksek iştirak etüv seviyesini köstermek.

Tayin etilgen maqsatqa irişmek içün er çeşit usullar ve şu cümleden mecbur etüv usulı qullanıla. Öz cemaatı arasında sayğılı olğan ekimler, ocalar, memurlar, cemiyetçiler… – er kesniñ miyleri şişirtile.

Mediada, ükümet saylavına kelmek teşviqatına atta kilse ve Musulmanlarnıñ diniy idaresi celp etilgeni aqqında malümat peyda oldı.

Baş muhalif Aleksey Navalnıyge saylavda iştirak etmege izin berilmegen içün «ğalipler taqımı»nıñ vazifesi qolaylaştı – olarğa endi yüksek iştirak seviyesini temin etmek yeterlidir.

Qırım şeerlerinde «Qırım baari. Kelecekni quramız» foto sergisi açıldı. Onıñ maqsadı – «Rusiyeniñ» Qırımında yaşamaq ne qadar yahşı olğanını köstermektir. Men bu sergige bardım. Anda meraqlı bir şey yoq eken – qurulmaqta olğan ava limanı ve «Tavrida trassası»nıñ resimleri. Sergide adamlar aman-aman yoq. Er şey soñ derecede sade, lâkin qocaman bir tesir iddiası ile, aqiqatta ise – boş şey. İnformatsiya nazirliginde icadiy fikirlevge saip olmağan, tanışlıqnen işke alınğan adamlar çalışqanı birden körüne. Asıl da tesir etmegen, formal bir ekspozitsiyanı meydanğa ketirdiler. Lâkin, fikrimce, oña az para masraf etmediler.

Adamlarğa saylav hayalını bile qaldırmaylar

Umumen, saylav aldı kampaniyasınıñ eñ qızğın vaqtı. Lâkin qırımtatarlar, evelden de olğanı kibi, özlerini Rusiye vatandaşları dep saymaylar – bu sebepten, Qırım musulmanlarınıñ diniy idaresi ğayret kösterse de, bu ceryan bizimki degil. Bunı teşviqatçılarğa baqqanda bile añlamaq mumkün: olar, eñ eyi taqdirde olardan yüz çevireceklerini bilip, qırımtatarlarğa büyük muqaytlıqnen muracaat eteler. Bu sebepten biz sadece mecburen bu ceryannı çetten seyir etemiz.

Qırımtatarlar, teşviqatçılar olarnen laf etkende, slavân ealisine qarşı özlerini tutqanlarına köre, başqa türlü tutalar, deyler. Anda olar azbarlarğa ve atta evlerge ruhsetsiz kire. Bunda taaciplenecek şey yoq, taqım iştirakni temin etmek kerek dedi – ve bu sebepten teşviqatçılar ğayret köstere. Amma, qorqam ki, bu usulnen olar qararnı qaçıra bile. Rejimge sadıq olğan adamlarğa bile bir şeyni zornen yaptırsañ, böyle sayğısız usullar qarşılıq doğura. Çünki adamlarğa saylav hayalını bile qaldırmaylar.

Saylav aldındaki tedbirlerde iştirak etmekni red etken studentlerge tazyıq etilgeni aqqında malümat bar. Bazılar dayanamayıp, istemeden razı ola. Lâkin pek çoq kişi artıq başqa biriniñ qoqlası olmaq istemey ve bütün siyasiy ceryanlardan uzaqlaşalar.

Pek çoq kişi artıq başqa biriniñ qoqlası olmaq istemey

Tanış ocalar maña Qırım mekteplerindeki zıddiyetli bir vaziyet aqqında ikâye ettiler. Mında saylavdan evel ocalarğa para mukâfatı berildi. Tehnikiy personal ise quru aylıq ile qaldı. Bu sebepten can ağıruvlar ve kerginlik peyda oldı. Ola bilir ki, Kreml teşviqatçıları Qırım ocalarınıñ yüreklerini özlerine celp etti, lâkin tehnikiy personalnıñ ailelerini özlerinden uzaqlaştırdılar.

Saylav aldı ştabları ve ükümet teşviqatçılarınıñ böyle arsızca ve qaba işi, olarnıñ rehberleri içün kerek olğan neticeni bermemek de mumkün. Qırımtatarlardan bir şey qazanmaycaqları belli, lâkin böyle arsız kampaniyadan slavânlarda bile sürekli bir qozğaluv peyda olmaq mumkün. Çünki Qırımda Ukraina ükümeti vaqtında aqiqiy ve adaletli bir saylav aldı reqabeti bar edi. Er bir saylavcı özüniñ emiyetini is ete edi. Türlü siyasiy küçlerden olğan teşviqatçılar onıñ meyilini qazanmağa tırışa, oña emiyet bere, onı inandıra ediler. Şimdi ise saylav kampaniyası «Aydıñız saylavğa! Biznen olmağanlar, bizge qarşıdır!» printsipi boyunca alıp barıla.

Zarema Seitablayeva, Qırım sakini, bloger (telükesizlik maqsadı ile muellifniñ adı ve soyadı deñiştirildi)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikirler muelliflerniñ öz noqtai-nazarlarını ifade etip, muarririyetniñ noqtai-nazarını ifade etmemek de mumkünler

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG