Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

2014 senesi Qırım «tuvğan limanına qaytqanda», yañı ükümet qırımtatarlar bu vaqiqlarğa nasıl davranır eken dep pek qasevet ete edi. Olarnıñ ekseriyeti «referendumde» iştirak etmedi ve neticelerini alâ daa tanımay. Onıñ içün: rusiyeli geostrateg generallarğa bu «aborigenlerni» «basmağa», kerek olsa «ortalıqtan coymağa» açıq-açıq emir etken edi. Olar selâm berip, azırlanğan ediler. Olar narazılıq aktsiyaları, terrakt ve atışlar beklep oturğan maalde, asla beklenilmegen bir neticenen qarşılaştılar.

Qırımtatarlar bilerek özlerini avropalı dep sayalar. Olarnıñ küreş ve qarşılıq usulları – bütünley medeniyetli ve barışıq doktrinası çerçivesinde yürsetile. Ve bu usullar silâ küreşke köre, daa da semereli olıp çıqa. Onıñ içün qırımtatar halqınıñ adı ve problemaları halqara minderlerde yüksek sesnen yañğırağanına şaşmağa şey yoq. Qırımtatar halqınıñ liderleri rusiyeli geostrategke nazaran – bütün dünya müessiselerinde istenilgen musafirler dep sayıla.

Rusiyeli küç idaresiniñ hadimleri işbu barışıqsever faallikke küçnen cevap bermege mecbur qala. İç bir türlü provokatsiyalar qırımtatarlarnı küçnen küçke cevap bermege mecbur etalmaz. Bu ise, rusiyeli generallarnı sersemletkeninde şube yoq. Olar qırımtatar faallerini toqtatıp, qızıştırıp olamaylar. İşte bu sebepten bu qarama-qarşılıqta hususan küç idaresi yutquza.

Urulğan er biri içün onlarnen yañısı ayaqqa turğanda, nasıl etip qorquzmalı? Ayırmağa istegenlerinde bütün Qırımdan insanlar kelse, nasıl etip ayırmalı?

Qırımtatar halqınıñ aktivligi ketken sayın arta, yañı faaller peyda ola. Kölgege çekilgen soylârı yerine yañı soylârı kele, em de ketken bir kişi yerine eki-üç kişi kele. Qırımnıñ zemaneviy kerçekleri qırımtatar faalleriniñ ğayrıdan doğması içün bir katalizator oldu. Keçken yigirmi yıl devamında qırımtatar milliy areketi içine pek çoq opportunist ve amelperest kelip qoşulğan edi. Şimdi ise milliy areket temizlendi. Artıq bonus içün degil de, aksine, daima telüke altında küreşmege azır olğan soylârı qaldı. Bu sebepten milliy areket yaşardı. Tamam böyle genç yigitler öz printsipleri ve kelecegi içün riskke atılmağa azır.

Bu şartlarda küç idaresi hadimleriniñ areketleri ters reaktsiya bere. İnsanlarnı qorquzmağa çare tapılmay, faallerniñ sayıs ep arta. «Qırım birdemligi»niñ ilk toplaşuvlarına sayuvlı insanlar kele edi. Şimdi yüzlenen insan toplaşa. Em de ükümetniñ «qara cedveline» tüşme telükesi olğan taqdirde bile.

Qırımtatar faalleri Rusiye generallarina işte mına böyle bir tapmaca berdiler. Generallar buña alışmağan, ebet. Saña qarşı tamamile barışıqsever ve medeniyetli bir usullarnen küreşkenlerinde, nasıl areket etmeli? Urulğan er biri içün onlarnen yañısı ayaqqa turpanda, nasıl etip qorquzmalı? Kün sayın ictimaiy ağlarda daa ziyade bloger ve stimerler peyda olğanda, nasıl etip susutırmalı? Ayırmağa istegenlerinde bütün Qırımdan semetdeşler kelse, nasıl etip ayırmalı? Qabaatı isbatlanmağanda, nasıl etip mahkeme etmeli? Generallarnıñ buña beñzer pek çoq suali bar. Olarnıñ geostrategi bile bu suallerge cevap berip olamaz.

Olarnıñ probleması, baş geostrateginiñ hata yapqanından, yani başqa birisiniñ malına qol uzatqanından ibaret. Artıq ne özü, ne de generallarına raatlıq yoq. Kiçik bir millet, özüniñ barışıqsever küreşinen olarğa büyük problemalar çıqarabilecegini beklemey ediler.

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqta-i nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmay bile.

Nümünelik fotosuret

Qırım sakinleri 2014 senesi özlerini «Qırım baari» vaqialarınıñ içine çekmege musaade eterek, özlerini suqlanılmaycaq «bulutlı zonağa» mahküm ettiler. Bilgisiz birisi, yarımada sakinleri anda yalıñız demokratik halqara cemaatçılıq içün tüştiler dep tüşünse bile, bu yañlış. Rusiye içün de Qırım, içinde vatandaş olamağan vatandaşlar yaşağan bir «bulutlı zona». Ne içün böyle deyim? Bir-eki misal ketireyim.

«Sberbank» Qırımda çalışmay ve çalışmağa da niyeti yoq. Ondan da ğayrı, siz qırımlı ola turıp, bu maliyeviy muessiseden kredit almağa isteseñiz de, red cevabı alırsıñız. Bu şey Rusiyeniñ vatandaş olamağan yañı vatandaşlarınıñ diskriminatsiyası sayılmaymı?

Rusiye içün Qırım – içinde vatandaş olamağan vatandaşlar yaşağan bir «bulutlı zona»

Diger bir misal. Eger Qırım sakini qomşu Rusiyeden, meselâ, Krasnodar ülkesinden maşna satın alsa, iç bir yerli şirket maşnanı sigorta yapmay. Onıñ içün maşna vesiqalarını Qırımda daa da paalıca bir fiyatqa resmiyleştirmek kerek ola. Bunıñ üstüne bir sürü oñaytsızlıqnen beraber, insan ğururınıñ aşalanması da qoşula.

Buña oşağan misaller pek çoq. Qırım sakininiñ Rusiye pasportı Rusiyede bir «ausweis» dep tanıla, lâkin bu ayrı ve kölemli bir mevzu.

«Selskaya nov» gazetasında Rusiye prezidentligine namzet olğan Vladimir Putinge qol tutuv maqsadınen derc etilgen reklam taqvimi
«Selskaya nov» gazetasında Rusiye prezidentligine namzet olğan Vladimir Putinge qol tutuv maqsadınen derc etilgen reklam taqvimi

Qırımda Rusiye prezidentligine «özüni namzet etip köstergen» devletniñ şimdiki yolbaşçısı Vladimir Putin içün teşviqat qaynağan bir maaldir. Kommunal KHV, materialarnıñ reklamlar maqsadınen yapılğanını işaretlemeden, bergi tölegenlerniñ parası esabına «özüni namzet etip köstergen» şahısnı reklam ete. Oturğan yeriñde ne içün, dep şaşasın? Zaten birinci turğa bile onıñ yüksek reyler ğazanıp çıqacağında şübe yoq!

Ancaq nevbetteki prezidentlik müddeti Putin ile Rusiye «vesayeti» altında bulunğan Qırım sakinleri içün pek quvançlı olur ekenmi, aceba? Rusiyeni pek ağır künler bekley. Mesele, onıñ bütün iqtisadiyatı cermaynıñ ihracatından elde etilgen kelirge bağlı olmasınen alâqalı. Rusiyeniñ yalıñız Moskva ve daa bir qaç dane subyekti maliyeviy yardım almadan yaşay, diger seksenden ziyadesi ise, ep maliyeviy yardım esabına yaşay, o da cermay dollarları vastasınen temin etile. Şimdi keliñiz, Rusiyenin 10-11 sınıf coğrafiya dersligine bir baqayıq. Mında ne körmek mümkün? Vaziyet pek quvanılacaq kibi degil.

«Hususan araştırılıp baqılğan cermay yedeklerinen bağlı vaziyet telâş bermektedir. Eger Venesuela, İraq, Quveyt 100 yıllıq yedeklerge saip ise, Rusite -21, ABD 11 yıllıq yedeklerge saip», – denilmekte 2014 senesi neşir etilgen ders kitabında. Yani şimdiki künge kelgende Rusiyeniñ 17 yılğa yetecek cermayı qaldı. Tabi ki, şimdiki prezident bundan haberdar ve bu miqdar, tabir caiz ise, onıñ qalğan ömrüne yeter. Ondan soñ ne olacaq? Ondan soñ, felâket olacaq. Rusiyeniñ iqtisadiyatı çökecek, zaten rusiyelilerniñ alçaq ayat seviyesi daa ziyade tüşecek. Kerçek bu daa evel olması da mümkün.

Rusiyeniñ 10-11 sınıf coğrafiya dersliginden bir saife
Rusiyeniñ 10-11 sınıf coğrafiya dersliginden bir saife

Yerli bücetlerniñ toldırıluvı biznesni rağbetlendirüv yolunen yapılacağı yerine şimdiki rejim tarafından para cesaları üzerine qurulğanı içün, qalğan 17 yıl zarfında Rusiye iqtisadiyatından hayırlı bir şey beklemege acet olmağanı aşkârdır. Bu sistemanı deñiştirmege imkân yoq, çünki bu rejim deñişmege bilmey. Yigirmi yıl devamında o özüne uyacaq dayanıqlı sistema qurğan kibi körüne, lâkin kerçek ayatta o mayışma hususiyetine saip olmağanı içün, ilk ciddiy bir sarsıntıdan yıqılabile.

Musulmanlarnıñ fuqarelernen paylâşmaq kibi bir adeti bar. Bu hayırlı adetniñ başqa pragmatik tamırları da bar. Faqır insan toq olsa bile, isyan çıqarmaz. Rusiyeniñ al-azırdaki rejimi bunı unuta, insanlarnıñ kelir seviyesi tüşe, millionlarnen rusiyeli fuqarelik seviyesi altında, demek ki, ekseriyet açlıqnıñ ne olğanını idrak etti. Elderekte oligarhlarnıñ kelirleri arta. Onıñ içün sarsıntılar çoq bekletmez...

Zarema Seitablayeva, qırımlı, bloger (telüke havfından dolayı muellifniñ adı ve soyadı deñiştirilgendir)

«Bloglar» rubrikasında bildirilgen fikir-tüşünceler müelliflerniñ noqtaiy nazarını aks ettirip, muarririyetniñ baqışlarınen bir olmaması mumkün.

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG