Link açıqlığı

Saatnıñ esas haberi

BLOGLAR

Rusiye prezidenti Vladimir Putin er yıl keçken yekünlev matbuat konferentsiyası vaqtında, Moskva, 2017 senesi dekabrniñ 14-di

Vladimir Putinniñ prezident maqamında daa bir müddet oturmaq içün küreşkeni yañılıq olmadı. Rusiyede «mustaqil demokratiya» nasıl çalışqanı bilgen soñ, şimdiden: rusiyeliler daa 6 yıl Putin rejiminde yaşamağa mecbur qalacaqları belli.

Bu yañı-eski kerçek ayatta Ukraina içün neler deñişebile? Pek yahşı olğan taqdirde bile – iç bir şey. 2014 senesi ilhaq etilgen Qırımnı tantanalı şekilde kimse qaytarıp oturmaz, ancaq «halq cumhuriyetlerini» israrnen ve özlerine uyğun kelgen şartlarda keri tıqıştırmağa areket eterler. Hucur tarafı şu ki, cenkniñ dördünci yılı arfesinde bile, ukrainlerniñ ekseriyeti Rusiye içün Qırım ve Donbassnıñ nasıl bir geosiyasiy ve mefküreviy emiyet taşığanını añlap olamaylâr.

İmperiya içün eñ sancılı iş – tacnıñ eñ büyük incisini almaqtan ibaret. Er bir cemaat tendirist vucudı böyle bir ameliyatqa dayanıp olamaz (Ekinci dünya cenkinden soñ Frenkistan ve Büyük Britaniyanı dramatik tecribesini bir hatırlañız). Şovinizm ve militarizm mantarınen zeerlenip, iqtisadiy vaziyetniñ fenalaşmasına doğru yol alğan devlet aqqında bir şey aytmağa sıra kelemi? Öz elitaları sebebinden halqara tecritke (izolâtsiya) oğrağan Rusiye, karantinniñ daa bir alâmetidir.

Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlağan şeylerine qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer

Qaranlıq dağlar eteginde kiyikleşken Gollumdan altın yüzükni tutıp alğan Bilbo Baggins, birincisiniñ delirip ölmesine sebep ola. Öz baylıqlarından küç alğan ajderha, hırsızlanğan şeylerini qaytarmaq yerine, ölmekni daa da maqbul körer. Rejimniñ qanuniyligini teminlegen esas kefalet olıp hızmet etken artefakt aynı zamanda onıñ Ahilles tobuğı ola – işte bu meselede Putin ve Qırımnı biri-birinden ayırmaq imkânsız. Qırımnıñ rusiyeli akimiyeti bunı pek yahşı añlay. Kreml tarafından tayinlengen işğal altundaki yarımadanıñ «reberi» Sergey Aksönov şorbacısınıñ namzet olaraq kösterilgenine şöyle dey:

«Prezident Qırımnı cenkten qurtardı, yüz biñlernen Qırım sakinini ölümden qurtardı. Yarımdada Vladimir Vladimiroviçke soñ derecede qol tutula. Putin daima halqnen beraber. O – tarihiy şahıs».

Diktatura ve onıñ çanaqyalarları propagandağa bu derece diqqat ayırğanı boşuna degil: ictimaiy-iqtisadiy inqiraznen kübrelengen cemaatçılıq fikriniñ toprağına atılğan şübe urluğı, beklenmegen neticeler kösterebile. Putin ğalibiyet qalip kibi öz namzetini köstergen künlerge, Moskvada «Artdofest» festivali çerçivesinde kösterilecek bir qaç film numayışı lâğu etilgen edi. Qırımtatarlarnıñ lideri Mustafa Cemilev, ayrıca Donetsk ve Lugansktaki vaqialarnen bağlı tenqidiy noqta-i nazarğa bağışlanğan «Cenk ve barışıq» filmleri, belli ki agressiv rusiyeli vatanperverlerine bir şekilde keder etken.

Künü 2018 senesi martnıñ 18-ne kesilgen saylâvlar yaqınlaşqan sayın, medeniy ve mefküreviy küreş ep artacaq. Baş namzet yeñip çıqqan soñ, pek çoq sual doğacağı malüm. Artıp barayatqan ictimaiy ve diplomatik meselelerni aqlamaq içün, Qırım mevzusı Rusiye rejimi içün muim olıp qalacaq. Ukraina ise aksioma olaraq şunı qabul etmeli: Putin devlet başında qalğan müddet içinde işğal etilgen topraqlar meselesiniñ barışıq yolunen çezileceğine ümit yoq. Bu dünyada kimse ebediy direk olıp qalacağı yoq, lâkin uzun müddetli strategiyalar peyda olğan imkânlarnen faydalanmağa çare berer.

Maksim Osadçuk, qırımlı, siyasetşınas

«Bloglar» rubrikasındaki fikirler, müelliflerniñ noqta-i nazarını aks etip, muarirriyetniñ noqta-i nazarınen bir kelmeybile

Uquqimayecisi Abdureşit Cepparov coyulğan Lemar Alâdinovnıñ tuvğanları ile. Qırım, Curçi rayonı, 2017 senesi noyabrniñ 6-sı

Qırımdaki ictimaiy-siyasiy vaziyetni taqip eterek, muayyen hulâsalar çıqaram. Olardan biri – yerli uquqimayecileriniñ yetişmemezligi.

Yalıñız yerli degil, esas Ukrainadan kelgen soylârı da yetişmey, çünki kerçek manada çalışqan soylârınıñ Qırımğa kirmesi yasaq, meselâ, Yevgeniya Zakrevskayanıñ da. Kelgen soylârı da FSBniñ közüne ilinmemek içün işini gizli yapmağa areket eteler. Onıñ içün olarnıñ faaliyeti daa ziyade monitoring ve bunıñ devamında, Qırımda yer alğan aq-uquq bozuluvınıñ halqara imayesinden ibaret.

Rusiyeli uquqimayecilerine kelecek olsaq, olar da soñki zamanda yarımadağa çoq diqqat ayırıp olamaylâr. Eger evelki vaqıtlarda Aleksandra Krılenkova Qırımğa çoq vaqıt ayırıp turğan olsa da, Rusiyede farqlı tüşüngenlerge qarşı küçlü küreş baştılğan soñ, onıñ Qırım problemalarına ayıracaq vaqtı qalmadı. İşniñ murekkep tarafı da şu ki, rusiyeli uquqimayecileri Qırımğa tek esas Ukraina üzerinden kirip olalar. Ve sıñır denilgen bu yerde de, FSB özüniñ uzun ve acımasız subetlerinen olarnıñ «miyini qaqıp qoluna bere».Bunı eñ tecribeli uquqimayeciler bile begenmey.

Aleksandra Krılenkova, advokatlar Edem Semedlâyev, Emil Kurbedinov, Abdureşit Cepparov. Aqmescit, 2017 senesi fevral ayı
Aleksandra Krılenkova, advokatlar Edem Semedlâyev, Emil Kurbedinov, Abdureşit Cepparov. Aqmescit, 2017 senesi fevral ayı

Yarımadada halqara uquqimayeci teşkilâtlarınıñ vaziyeti de qıyın. Olar da ukrain uquqimayecileri kibi, Qırımda gizli areket etmege mecbur qala. Qırımğa kelgende, adet-üzre olarnıñ baracaq yeri ve maqsadı belli.

Biz er yerge kirip olamız ve uquqimayecilernen jurnalistler içün pek muim
Abdureşit Cepparov

«Aman-aman er ay meni Qırım tışından kelgen uquqimayecileri ve jurnalistler ziyaret ete. Bazen ayda bir qaç sefer keleler. Ekseriy allarda olarğa qulavuzlıq yapam. Qırımda menim içün er bir köşe açıq sayıla, er yerde dost-eş ve tanışlarım bar. O sebepten biz er yerge kirip olamız ve uquqimayecilernen jurnalistler içün bu pek muim. Qırımda yaşağan halq al-azırda pek işanmay, men barğanda ise, insanlar açılıp laf eteler», – dep ikâye ete subetimiz esnasında, İnsan aqları boyunca Qırım kontakt gruppasınıñ koordinatorı Abdureşit Cepparov.

Abdureşit Cepparov ve Aleksandr Podrabinek. Bağçasaray, 2017 senesi iyülniñ 1-ri
Abdureşit Cepparov ve Aleksandr Podrabinek. Bağçasaray, 2017 senesi iyülniñ 1-ri

Afsus ki, Cepparov kibi uquqimayeciler Qırımda pek az. Uquimayecileri, faaller ve cemiyetçilerge qarşı yapılğan repressiya mehanizmi mında pek yahşı azırlanğan. Qırımtatar cemiyetçileri bir şekilde olsa da buña qarşı turıp olsalar, slavyanlarğa bu pek qıyın kele. İşte bu sebepten, rusiyeli telükesizlik hadimleriniñ ketken sayın arttırğan basqısına dayanalmay, esas Ukrainağa ketmege mecbur qalğan Ukrain medeniy merkezniñ faali Leonid Kuzmin yapqanı kibi, ekseriyet Qırımnı terk etmege mecbur qala.

Halqara insan aqları institutlarına taqdim etilmesi içün materiallar toplanması devam ete

Buna baqmadan Qırımda uquqimaye işi devam ettirile. Halqara insan aqları institutlarına taqdim etilmesi içün materiallar toplanması devam ettirile ve siyasiy sebeplerden dolayı taqip etilgen adamlarnıñ aq-uquqlarını imaye etmege azır olğan advokatlar bar.

Bügün de-bügün bizler Qırım uquqimaye gruppası, insan aqları boyunca informatsion Merkez, KrımSOS ve saire kibi, esas Ukrainada çalışqan küçlü ve professional uquqimayeciler taqımını köremiz.Qırımda insan aqlarınıñ vaziyetinen meraqlanğan er keske, Qırım uquqimaye gruppasınıñ aylıq esabatlarınen tanışmasını tevsiye etem.

Olga Skripnik, Qırım uquqimaye gruppasınıñ koordinatorı
Olga Skripnik, Qırım uquqimaye gruppasınıñ koordinatorı

Uquqimayeci ve jurnalistlerniñ faaliyeti öz meyvalarını kösterip başlay: Qırım halqara kündeliginde aktual mevzu olaraq qalmağa devam ete ve mecaziy şekilde aytacaq olsaq, olar Rusiye akimiyetine «Qırım» degen cemidanğa tutquç yasamasına musaade etmez.

Daa yüklemek

XS
SM
MD
LG